Phát biểu tại hội thảo chuyên đề “Liên kết để bảo vệ - hành động để duy trì niềm tin” trong khuôn khổ Diễn đàn Digital Trust in Finance 2026, Đại tá, TS Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao A05 (Bộ Công an), Phó Chủ tịch Liên minh Niềm tin số cho rằng nếu không có niềm tin thì người dùng sẽ e ngại trong khi sử dụng dịch vụ số. 

Bảo vệ niềm tin số trong tài chính không chỉ là bảo vệ một giao dịch, một tài khoản 

Theo ông, nếu người dùng sử dụng các dịch vụ số nhưng liên tục đối mặt nguy cơ mất tiền, bị xâm hại quyền lợi hay gây ảnh hưởng đến bản thân và gia đình thì sẽ không còn ai sẵn sàng sử dụng các nền tảng số. Ông cũng nhấn mạnh, không có niềm tin thì doanh nghiệp cũng khó mở rộng sản phẩm, dịch vụ mới. 

Theo ông, hiện nay hầu hết người dân đều đã quen với việc sử dụng tài khoản số cho các giao dịch hằng ngày, kể cả những khoản thanh toán nhỏ lẻ. Tuy nhiên, nếu không có niềm tin thì nền tài chính cũng không thể cung cấp và phát triển các dịch vụ như vậy.

Đại diện A05 khẳng định, bảo vệ niềm tin số trong tài chính không chỉ là bảo vệ một giao dịch, một tài khoản hay một ứng dụng. Sâu xa hơn, đó là bảo vệ người dùng, bảo vệ dữ liệu, bảo vệ dòng tiền, bảo vệ uy tín của thị trường và bảo vệ nền tảng phát triển bền vững của kinh tế số. Theo ông, mất tiền là thiệt hại trực tiếp nhưng mất niềm tin còn để lại hậu quả lâu dài và nguy hại hơn nhiều.

Đại tá, TS Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao A05 (Bộ Công an), Phó Chủ tịch Liên minh Niềm tin số phát biểu tại hội thảo.

Ông cho biết thời gian qua, dịch vụ tài chính số tại Việt Nam phát triển rất nhanh. Người dân hiện có thể mở tài khoản, chuyển tiền, đầu tư, thanh toán, vay tiêu dùng, mua bảo hiểm hay giao dịch chứng khoán chỉ với vài thao tác đơn giản.

Tuy nhiên, cùng với tốc độ phát triển đó, các hình thức lừa đảo, gian lận và chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng cũng diễn ra ngày càng tinh vi, có tổ chức.

Theo số liệu của Bộ Công an, riêng lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam trong năm 2025 ước tính gây thiệt hại khoảng 8.000 tỷ đồng. Đại tá Nguyễn Hồng Quân cho rằng con số thực tế có thể còn lớn hơn nhiều do không ít nạn nhân sau khi bị lừa không trình báo với cơ quan chức năng.

Và đặc biệt là sau mỗi vụ lừa đảo, không chỉ một nạn nhân bị mất tiền mà còn có một gia đình bị tổn thương, một người dùng mất niềm tin vào dịch vụ số, một tổ chức tài chính bị đặt trong áp lực xử lý khủng hoảng, một nền tảng bị nghi ngờ và rộng hơn là cả hệ sinh thái đối mặt với cái tâm lý e ngại, dè dặt.

Bảo vệ dữ liệu cá nhân phải được coi là trụ cột của niềm tin tài chính số

Chia sẻ về kinh nghiệm quốc tế, Đại tá Nguyễn Hồng Quân cho biết nhiều quốc gia đã chuyển từ cách tiếp cận tuyên truyền đơn lẻ sang mô hình chia sẻ trách nhiệm giữa cơ quan quản lý, tổ chức tài chính, nhà mạng, nền tảng số, lực lượng thực thi pháp luật và người dùng.

Ông dẫn ví dụ tại Hoa Kỳ, FBI không chỉ tiếp nhận thống kê thiệt hại qua Trung tâm tiếp nhận khiếu kiện tội phạm Internet (IC3), mà còn sử dụng dữ liệu để cảnh báo, điều tra và can thiệp dòng tiền. Năm 2024, IC3 ghi nhận hơn 800.000 khiếu nại với tổng thiệt hại vượt 16 tỷ USD.

FBI sau đó triển khai đội thu hồi tài sản cùng cơ chế phong tỏa gian lận tài chính để phối hợp với các tổ chức tài chính ngăn chặn giao dịch lừa đảo. Trong năm 2024, cơ chế này xử lý 3.020 vụ việc liên quan tới 848,4 triệu USD và phong tỏa được 561,6 triệu USD.

Theo ông, kinh nghiệm quốc tế cho thấy muốn bảo vệ người dùng phải bảo vệ cả hệ sinh thái, muốn bảo vệ hệ sinh thái phải có cơ chế liên kết đa bên. Khoảng trống lớn nhất hiện nay không phải là thiếu phối hợp mà là tốc độ phối hợp còn chậm hơn tội phạm.

Từ góc độ cơ quan thực thi pháp luật, đại diện A05 đề xuất một số giải pháp nhằm củng cố niềm tin số trong lĩnh vực tài chính.

Trước hết, cần xây dựng cơ chế chia sẻ cảnh báo sớm trong toàn hệ sinh thái tài chính để mọi tổ chức cùng nhận diện và phản ứng nhanh với các nguy cơ.

Trong tài chính số, người dùng phải nhận biết được đâu là kênh thật, đâu là kênh giả; đâu là nhân viên thật, đâu là đối tượng mạo danh; đâu là ứng dụng chính thức, đâu là ứng dụng độc hại; đâu là tư vấn tài chính hợp pháp và đâu là các kịch bản dụ dỗ đầu tư.

Ông cho rằng các hoạt động lừa đảo, đặc biệt là lừa đảo đầu tư, xét về hình thức gần như không khác các hoạt động tư vấn tài chính thông thường. Các đối tượng thường đưa ra những lời mời gọi đầu tư với cam kết sinh lời, lợi nhuận hấp dẫn.

Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: BTC

Theo ông, tư vấn tài chính là hoạt động cần thiết, giúp những người chưa có kiến thức tài chính có thêm thông tin để đầu tư hiệu quả hơn. Tuy nhiên, nếu biến hoạt động tư vấn đầu tư thành công cụ lừa đảo thì sẽ hết sức nguy hiểm đối với người dân.

Đại diện cũng A05 cũng nhấn mạnh bảo vệ dữ liệu cá nhân phải được coi là trụ cột của niềm tin tài chính số. Theo ông, cùng với sự phát triển của công nghệ, quyền được bảo vệ dữ liệu cá nhân đã trở thành quyền được pháp luật bảo hộ. Nếu doanh nghiệp thực hiện tốt việc bảo vệ dữ liệu, nguy cơ tội phạm lợi dụng thông tin để thực hiện hành vi lừa đảo sẽ giảm đáng kể.

Niềm tin số không thể được xây dựng bằng nỗ lực đơn lẻ

Ngoài ra, Đại tá Nguyễn Hồng Quân cho rằng cần thúc đẩy truyền thông có trách nhiệm, đặc biệt là trách nhiệm của những người có ảnh hưởng trong lĩnh vực tài chính. Theo đó, niềm tin phải có chỗ dựa và phải là niềm tin xác tín, trong đó nền tảng quan trọng nhất là pháp luật.

Đại diện A05 cho rằng cần nghiên cứu mô hình một đơn vị hoặc trung tâm có vai trò “bảo chứng niềm tin”, quy tụ những người có hiểu biết và trách nhiệm để có thể xác định đâu là nội dung thật, đâu là nội dung giả trên không gian số.

Một giải pháp khác được ông nhấn mạnh là xây dựng “miễn dịch số” cho người dùng bởi tuyến phòng thủ gần nhất vẫn chính là người dùng. Đây là khâu yếu nhất, điểm yếu nhất nhưng cũng là điểm quan trọng nhất, điểm đầu tiên. 

Người dân cần được trang bị kỹ năng cơ bản như không cung cấp mật khẩu, mã OTP và nâng cao khả năng nhận diện các hình thức lừa đảo trên mạng.

Đồng thời, chương trình, sự kiện và hoạt động truyền thông sau sự kiện là kênh quan trọng để người dân tiếp cận thông tin, nhận biết đâu là thật, đâu là giả và hiểu cần phải cảnh giác với những nguy cơ nào trên không gian mạng.

Ông cho biết thời gian gần đây, Bộ Công an và Bộ Giáo dục và Đào tạo đã bảo trợ cho Hiệp hội An ninh mạng quốc gia tổ chức cuộc thi “Học sinh với An ninh mạng 2026”.

Theo ông, cuộc thi đã thu hút hơn 1,1 triệu học sinh từ 6.840 trường THPT trên cả nước tham gia. Điều đó đồng nghĩa với việc có hơn một triệu học sinh được tiếp cận kiến thức để nhận biết các nguy cơ trên không gian mạng.

Không chỉ học sinh tham gia nhận diện được dấu hiệu lừa đảo, bắt nạt hay lạm dụng trên mạng, mà thông tin từ cuộc thi còn lan tỏa tới bạn bè, gia đình và người thân của các em. Theo Đại tá Nguyễn Hồng Quân, những hoạt động như vậy góp phần quan trọng trong việc nâng cao nhận thức cộng đồng về an toàn số.

Đề cập đến câu chuyện “cạnh tranh trong đổi mới và hợp tác trong bảo vệ”, Đại tá, PGS.TS Nguyễn Hồng Quân cho rằng cạnh tranh là điều tất yếu, nhưng trong cạnh tranh các bên vẫn phải hợp tác với nhau để bảo vệ niềm tin số.

Theo ông, từ các nhóm giải pháp được đưa ra có thể thấy một điểm chung là niềm tin số không thể được xây dựng bằng nỗ lực đơn lẻ. Đại diện A05 cho rằng cơ quan quản lý cần tiếp tục hoàn thiện chính sách, tăng cường giám sát, xử lý nghiêm vi phạm và tạo khuôn khổ cho đổi mới an toàn.

Các tổ chức tài chính cần coi bảo vệ người dùng là một phần trong chiến lược phát triển, không chỉ là chi phí tuân thủ. Theo ông, tuân thủ phải trở thành lợi thế cạnh tranh thay vì chỉ là yêu cầu bắt buộc.

Đối với doanh nghiệp công nghệ, ông nhấn mạnh cần đưa yếu tố an toàn, bảo mật và bảo vệ dữ liệu ngay từ khâu thiết kế sản phẩm theo định hướng “Security by Design”. Trong khi đó, các nền tảng số cần có trách nhiệm lớn hơn trong việc kiểm soát quảng cáo, tài khoản giả mạo, nội dung lừa đảo và thông tin sai lệch.

Đại tá Nguyễn Hồng Quân cũng cho rằng các cơ quan báo chí, truyền thông và KOL cần tham gia lan tỏa thông tin chính thống, góp phần hình thành chuẩn mực ứng xử trên không gian số. Đồng thời, người dùng cũng cần chủ động nâng cao kỹ năng an toàn số.

Theo ông, trong tài chính số, mỗi tổ chức có thể có sản phẩm, khách hàng và lợi thế cạnh tranh riêng, nhưng khi nói đến niềm tin thì tất cả đều có lợi ích chung.

Thu Hương