Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chỉ đạo Đại hội đại biểu toàn quốc MTTQ Việt Nam lần thứ XI - Ảnh VGP

Sáng 12/5/2026, Đại hội đại biểu toàn quốc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ XI, nhiệm kỳ 2026 - 2031 khai mạc trọng thể tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng nhiều đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước dự Đại hội. Theo thông cáo báo chí ngày làm việc thứ hai, Đại hội có sự tham dự của 1.136 đại biểu, đại diện cho các giai cấp, tầng lớp nhân dân, các dân tộc, tôn giáo, lực lượng vũ trang, người Việt Nam ở nước ngoài và cán bộ Mặt trận các cấp.

Con số ấy cho thấy tính đại diện rộng rãi của Mặt trận trong đời sống chính trị - xã hội đất nước. Nhưng ý nghĩa sâu hơn của Đại hội lần này không chỉ nằm ở quy mô. Đó là yêu cầu đổi mới phương thức hoạt động của Mặt trận trong một xã hội đang thay đổi rất nhanh bởi chuyển đổi số, mạng xã hội, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo.

Trong phát biểu chỉ đạo, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: trong kỷ nguyên mới, đại đoàn kết toàn dân tộc không chỉ là truyền thống tinh thần, mà còn là năng lực phát triển quốc gia; là sức mạnh để khơi thông nguồn lực, giải phóng sức sáng tạo, tạo đồng thuận xã hội, bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.

Đây là cách đặt vấn đề rất đáng chú ý. Khi đại đoàn kết được nhìn nhận như một năng lực phát triển quốc gia, công tác Mặt trận không thể chỉ dừng ở vận động, tập hợp hay phát động phong trào. Mặt trận phải trở thành một thiết chế kết nối xã hội thực chất hơn; một kênh phản ánh ý dân sắc bén hơn; một cơ chế giám sát, phản biện có căn cứ hơn; một điểm tựa để củng cố niềm tin xã hội trong giai đoạn đất nước bước vào những cải cách lớn.

Ngày 12/5, Đại hội đã tiến hành phiên trọng thể. Ảnh: Đại đoàn kết

Trong kỷ nguyên số, “lòng dân” không chỉ hiện diện ở khu dân cư, hội nghị tiếp xúc hay các phong trào truyền thống. Một phần rất lớn tâm tư, nguyện vọng, bức xúc và kỳ vọng của người dân đang xuất hiện hằng ngày trên không gian mạng. Một vụ việc dân sinh có thể lan rộng chỉ trong vài giờ. Một phản ánh từ cơ sở có thể trở thành vấn đề xã hội nếu chạm đúng mối quan tâm chung. Ngược lại, một kênh lắng nghe tốt, phản hồi nhanh, xử lý minh bạch có thể biến những băn khoăn ban đầu thành sự đồng thuận.

Vì vậy, với công tác Mặt trận, không gian mạng không còn là kênh phụ. Đó là một địa bàn xã hội thực sự. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng thẳng thắn chỉ ra hạn chế trong việc nắm tình hình Nhân dân, nhất là trên không gian mạng, trong các nhóm xã hội mới; đồng thời cho rằng chuyển đổi số trong công tác Mặt trận chưa đồng đều, còn mang tính hình thức và chưa thực sự hiệu quả.

Đây là điểm cần được nhấn mạnh. Bảo vệ khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong giai đoạn mới không thể tách rời nhiệm vụ bảo vệ không gian mạng lành mạnh. Bởi trên môi trường số, niềm tin có thể được lan tỏa rất nhanh, nhưng cũng có thể bị xói mòn rất nhanh bởi tin giả, thông tin sai lệch, nội dung kích động, chia rẽ và thao túng cảm xúc.

Một điểm đáng chú ý trong chương trình hành động nhiệm kỳ 2026 - 2031 là MTTQ Việt Nam đặt ra yêu cầu phát triển nền tảng Mặt trận số, tiếp nhận - phản hồi kiến nghị của người dân, triển khai đánh giá độc lập Bộ chỉ số niềm tin xã hội cấp tỉnh. Đồng thời, Mặt trận sẽ tham gia phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, xây dựng xã hội số, đẩy mạnh chuyển đổi số trong hệ thống Mặt trận và thúc đẩy phong trào “Bình dân học vụ số”.

Những nội dung này cho thấy chuyển đổi số không còn là phần việc phụ trợ. Nó đang trở thành phương thức tổ chức mới của công tác Mặt trận. Nếu làm đúng, chuyển đổi số sẽ giúp Mặt trận gần dân hơn, nghe dân rộng hơn, phản hồi dân nhanh hơn và giám sát việc giải quyết kiến nghị của dân minh bạch hơn. Đó cũng là yêu cầu được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh khi đề cập việc phát triển Cổng Mặt trận số 24/7, tổ chức “Tháng nghe dân nói” và triển khai Bộ chỉ số niềm tin xã hội cấp tỉnh.

Tuy nhiên, khi dữ liệu trở thành nền tảng, an toàn dữ liệu phải là điều kiện bắt buộc. Các nền tảng tiếp nhận phản ánh của người dân, hệ thống khảo sát xã hội, dữ liệu kiến nghị, dữ liệu phục vụ giám sát và phản biện đều liên quan trực tiếp đến thông tin cá nhân, thông tin cộng đồng và những vấn đề xã hội nhạy cảm. Nếu dữ liệu không được bảo vệ, nếu hệ thống bị giả mạo, nếu thông tin phản ánh bị lộ lọt hoặc bị lợi dụng, niềm tin của người dân sẽ bị tổn thương.

Một “Mặt trận số” đúng nghĩa không thể là những kênh rời rạc, thiếu liên thông, thiếu bảo mật. Nó phải được xây dựng trên nền tảng an toàn, dữ liệu tin cậy, quy trình minh bạch và phản hồi có trách nhiệm. Nhiều ý kiến tại Đại hội cũng đề xuất xây dựng các kênh tương tác số để tiếp nhận phản ánh của cử tri nhanh chóng, trực tiếp; hoàn thiện nền tảng số dùng chung toàn hệ thống, bảo đảm liên thông dữ liệu, phục vụ chỉ đạo, điều hành, giám sát và phản biện xã hội.

Cùng với đó, giám sát, phản biện xã hội cũng phải chuyển mạnh từ cảm tính sang dựa trên bằng chứng. Các đại biểu đề xuất chuyển từ giám sát mang tính “sự vụ” sang giám sát theo “vấn đề”; tăng cường theo dõi đến cùng việc giải quyết kiến nghị sau giám sát; công khai kết quả giải quyết để Nhân dân cùng giám sát.

Đây là bước chuyển rất quan trọng. Trong xã hội số, các vấn đề dân sinh không còn xuất hiện đơn lẻ. Nhiều vấn đề hình thành thành xu hướng, lan nhanh qua nhiều nền tảng và tác động đến nhiều nhóm xã hội. Vì vậy, giám sát theo vấn đề đòi hỏi phải có dữ liệu, có công cụ phân tích, có cơ chế theo dõi đến cùng và có trách nhiệm phản hồi rõ ràng.

Đại hội lần này cũng đặt ra yêu cầu rất cụ thể đối với đội ngũ cán bộ Mặt trận: “3 gần” là gần dân, gần cơ sở, gần không gian số; “5 phải” là phải lắng nghe, phải đối thoại, phải làm mẫu, phải chịu trách nhiệm, phải báo cáo kết quả; “4 không” là không hình thức, không né tránh, không đùn đẩy, không làm sai chức năng.

Nếu được thực hiện nghiêm túc, đây không chỉ là khẩu hiệu công tác. Đó là chuẩn hành động của một Mặt trận hiện đại: hiện diện ở cơ sở, hiện diện trên môi trường số và chịu trách nhiệm đến cùng trước Nhân dân.

Đại đoàn kết trong kỷ nguyên số vì thế không chỉ là sự tập hợp lực lượng. Đó là năng lực lắng nghe, kết nối, điều hòa lợi ích, bảo vệ sự thật, bảo vệ dữ liệu và bảo vệ niềm tin xã hội. Một Mặt trận hiện đại không chỉ gần dân ở khu dân cư, mà còn phải hiện diện có trách nhiệm trên không gian mạng; không chỉ nghe dân qua báo cáo, mà phải nghe được tiếng nói thật của dân; không chỉ phát động phong trào, mà phải đo được tác động thực chất đối với đời sống Nhân dân.

Từ Đại hội MTTQ Việt Nam lần thứ XI, có thể khẳng định: muốn đại đoàn kết trở thành năng lực phát triển quốc gia, phải bắt đầu từ niềm tin của Nhân dân. Trong thời đại số, niềm tin ấy cần được bồi đắp bằng lắng nghe thực chất, phản hồi trách nhiệm, dữ liệu an toàn, không gian mạng lành mạnh và hành động cụ thể vì lợi ích chính đáng của Nhân dân.

Lam Nguyên