Từ bảo vệ hệ thống đến bảo vệ người dùng

Chương trình buổi chiều của Diễn đàn Digital Trust in Finance 2026 diễn ra với hai phiên song song, gồm phiên chuyên đề “Liên kết để bảo vệ - Hành động để duy trì niềm tin” và phiên đối thoại “Niềm tin số thời AI: An toàn bắt đầu từ người dùng”. Trong đó, phiên đối thoại do Ngân hàng Nhà nước chủ trì đặt trọng tâm vào bài toán bảo vệ người dùng trong môi trường tài chính số, đặc biệt trước sự gia tăng của các thủ đoạn lừa đảo, giả mạo, dẫn dụ đầu tư và thao túng tâm lý trên không gian mạng.

Ông Hoàng Minh Tiến, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam phát biểu khai mạc phiên đối thoại.

Phát biểu khai mạc và đề dẫn phiên đối thoại, ông Hoàng Minh Tiến, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, nhấn mạnh rằng trong kỷ nguyên số, an toàn tài chính không chỉ đến từ việc bảo vệ hệ thống, mà còn bắt đầu từ nhận thức, kỹ năng và khả năng tự bảo vệ của mỗi người dùng.

Theo ông Hoàng Minh Tiến, chuyển đổi số trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các dịch vụ thanh toán số, ngân hàng số, ví điện tử, đầu tư trực tuyến ngày càng phổ biến, giúp người dân tiếp cận dịch vụ tài chính thuận tiện hơn, nhanh hơn và với chi phí thấp hơn. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ, các nguy cơ trên không gian mạng cũng gia tăng nhanh, ngày càng tinh vi và khó nhận diện hơn.

Đặc biệt, sự xuất hiện của AI và công nghệ deepfake đang tạo ra thách thức chưa từng có đối với niềm tin số. Nếu trước đây, lừa đảo trực tuyến chủ yếu xuất hiện dưới dạng tin nhắn giả mạo hoặc cuộc gọi thông thường, thì hiện nay, kẻ gian có thể sử dụng AI để giả giọng nói, hình ảnh, video, tạo ra các tình huống rất khó phân biệt thật - giả. Các kịch bản lừa đảo cũng được thiết kế ngày càng chuyên nghiệp, đánh vào sự chủ quan, lòng tham, tâm lý sợ hãi hoặc áp lực thời gian của người dùng.

Từ góc độ thị trường tài chính số, ông Trần Hoàng Sơn, Giám đốc Chiến lược thị trường Công ty Cổ phần Chứng khoán VPBank, phân tích các rủi ro mà nhà đầu tư đang đối mặt trong bối cảnh số hóa tài chính diễn ra nhanh. Theo ông, chưa bao giờ việc đầu tư, chuyển tiền và giao dịch trên thị trường số lại dễ dàng như hiện nay. Sự thuận tiện đó thúc đẩy dòng tiền lưu thông mạnh mẽ, nhưng đồng thời cũng tạo ra “mảnh đất màu mỡ” cho các mô hình lừa đảo đầu tư số.

Ông Trần Hoàng Sơn chỉ ra nhiều mô hình lừa đảo phổ biến như romance scam, pig butchering, app đầu tư chứng khoán - Forex giả mạo, mô hình “rút thảm” trong crypto, lợi dụng hình ảnh người nổi tiếng, KOL, influencer để dẫn dụ nhà đầu tư, cũng như các app làm quen xuyên quốc gia nhằm chiếm đoạt tài sản. Điểm chung của các thủ đoạn này là xây dựng niềm tin giả, tạo cảm giác thắng lợi ban đầu, sau đó thúc ép nạn nhân nạp thêm tiền và cuối cùng khiến họ không thể rút tài sản.

Từ các vụ việc điển hình như Matrix Chain - MTC, Mr Pips - Phó Đức Nam, AntEx, CrossFi và một số trường hợp thao túng trên thị trường chứng khoán, ông Sơn cho rằng thiệt hại lớn không chỉ đến từ sự tinh vi của đối tượng lừa đảo, mà còn từ việc nhà đầu tư thiếu thông tin, thiếu kiến thức và thiếu cơ chế phòng vệ hiệu quả. Vì vậy, yêu cầu mới đặt ra là phải tăng cường minh bạch, hoàn thiện công cụ kiểm tra nền tảng được cấp phép, đồng thời coi công nghệ là lớp phòng thủ đầu tiên trong bảo vệ nhà đầu tư.

Hệ sinh thái số là "lá chắn" chung của người dùng tài chính

Bên phải là bà Nguyễn Thị Khánh Vân, Phó Giám đốc Công ty Cổ phần Tín nhiệm Không gian mạng Việt Nam; Bên trái là bà Nguyễn Minh Thư, Phó Giám đốc Trang Thông tin Điện tử CafeBiz.

Từ góc độ truyền thông và nhận thức cộng đồng, bà Nguyễn Thị Khánh Vân, Phó Giám đốc Công ty Cổ phần Tín nhiệm Không gian mạng Việt Nam, chia sẻ về niềm tin số, rủi ro đối với người dùng và nhu cầu hình thành chuẩn mực cho hoạt động của KOL tài chính. Cùng với đó, bà Nguyễn Minh Thư, Phó Giám đốc Trang Thông tin Điện tử CafeBiz, phân tích góc nhìn thực tiễn từ hoạt động xây dựng nội dung tài chính, trong đó có cách hình thành niềm tin với cộng đồng và trách nhiệm của nhà sáng tạo nội dung khi thông tin có thể tác động trực tiếp đến quyết định tài chính của người theo dõi.

Ông Ngô Minh Hiếu, Giám đốc Tổ chức Chống lừa đảo, trình bày về AI và deepfake với chủ đề “Khi mắt thấy tai nghe chưa chắc đã là thật”.

Đáng chú ý, ông Ngô Minh Hiếu, Giám đốc Tổ chức Chống lừa đảo, trình bày về AI và deepfake với thông điệp “Khi mắt thấy tai nghe chưa chắc đã là thật”. Phần trình bày đưa ra các tình huống thực tế nhằm giúp người dùng nhận diện rủi ro, đồng thời nhấn mạnh vai trò của công nghệ trong phát hiện nội dung giả mạo, cảnh báo sớm các hành vi lừa đảo và hỗ trợ người dùng tự bảo vệ mình trên không gian số.

Toàn cảnh phiên đối thoại “Niềm tin số thời AI: An toàn bắt đầu từ người dùng”. Ảnh BTC.

Trước đó, trong phiên toàn thể buổi sáng, các nhà hoạch định chính sách và lãnh đạo ngành đã đặt nền móng cho diễn đàn bằng nội dung “Tái định nghĩa tăng trưởng tài chính trong kỷ nguyên AI”. Các tham luận từ Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước và Bộ Công an khẳng định niềm tin số là hạ tầng chiến lược, đồng thời xác lập vai trò tiên phong của hệ thống ngân hàng trong nâng cấp quản trị rủi ro và bảo vệ khách hàng.

Kế thừa tầm nhìn vĩ mô đó, các phiên thảo luận chuyên sâu buổi chiều đi trực diện vào các bài toán thực thi: từ cơ chế vận hành thị trường tài sản số minh bạch đến xây dựng “lá chắn” tâm lý, giúp người dùng nhận diện và phòng vệ trước các thủ đoạn lừa đảo công nghệ cao. Với mô hình đối thoại đa tầng, Diễn đàn Digital Trust in Finance 2026 khẳng định vai trò là nền tảng kết nối đa bên, thúc đẩy xây dựng niềm tin số trong tài chính từ cả cấp độ hệ sinh thái đến từng người dùng.

Thu Uyên