Ranh giới của doanh nghiệp là quyền tự quyết dữ liệu của người dùng

Dưới sự điều phối của ông Trần Công Quỳnh Lân, Phó Tổng Giám đốc VietinBank, tọa đàm phiên toàn thể của Diễn đàn “Digital Trust in Finance 2026” đã tập trung thảo luận những thách thức đặt ra khi AI ngày càng giữ vai trò quan trọng trong các giao dịch tài chính.

Đại tá, TS. Nguyễn Hồng Quân - Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an; Trưởng ban An ninh dữ liệu và Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia chia sẻ tại tọa đàm với chủ đề "Kiến tạo hệ sinh thái niềm tin số cho tăng trưởng tài chính bền vững".

Một trong những vấn đề được đặt ra là ranh giới giữa phát triển ngân hàng số, ứng dụng AI với việc bảo đảm quyền riêng tư và quyền dữ liệu cá nhân của người dân. Chia sẻ về vấn đề này, Đại tá, TS. Nguyễn Hồng Quân - Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an; Trưởng ban An ninh dữ liệu và Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia cho rằng, cùng với sự phát triển của công nghệ và dữ liệu số, quyền được bảo vệ dữ liệu cá nhân đã trở thành một quyền mới, được pháp luật của nhiều quốc gia thừa nhận.

Theo Đại tá Nguyễn Hồng Quân, hiện đã có khoảng 100 quốc gia và vùng lãnh thổ có pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân, bao phủ khoảng 80% dân số thế giới. Tại Việt Nam, trước đây đã có Nghị định 13 về bảo vệ dữ liệu cá nhân và hiện nay tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý liên quan.

Về ranh giới của doanh nghiệp trong khai thác, xử lý dữ liệu, Đại tá Nguyễn Hồng Quân nhấn mạnh trước hết việc sử dụng dữ liệu cá nhân không được gây phương hại đến an ninh quốc gia. Đây là giới hạn chung quan trọng nhất.

Bên cạnh đó, yếu tố cốt lõi là phải tôn trọng “quyền tự quyết dữ liệu” của người dùng. Người dân phải được biết dữ liệu của mình được xử lý như thế nào, trong phạm vi nào; có quyền đồng ý và có quyền rút lại sự đồng ý. Đây là nền tảng quan trọng để doanh nghiệp phát triển các dịch vụ số nhưng vẫn bảo đảm quyền riêng tư của người dùng.

Tuy nhiên, theo Đại tá, chỉ tôn trọng quyền tự quyết dữ liệu là chưa đủ. Khi doanh nghiệp thu thập dữ liệu, doanh nghiệp phải có trách nhiệm bảo đảm an toàn cho dữ liệu đó, không sử dụng sai mục đích, không để người khác truy cập trái phép và không để xảy ra tình trạng lộ, lọt dữ liệu.

Dẫn thực tế dữ liệu cá nhân của người dân từng bị mua bán tràn lan trên mạng. Đây là nguyên nhân khiến các đối tượng lừa đảo có thể “cá nhân hóa” hành vi phạm tội, gọi đúng tên, nắm được thông tin riêng tư và từ đó tạo dựng niềm tin giả để dẫn dụ nạn nhân.

Từ góc nhìn này, Đại tá Nguyễn Hồng Quân cho rằng trách nhiệm của doanh nghiệp có thể tóm gọn ở việc tuân thủ nghiêm túc pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân trong toàn bộ hoạt động của mình. Đây chính là ranh giới, là điều không được vượt qua và cũng là nghĩa vụ phải thực hiện để bảo vệ người dân trước các rủi ro trên môi trường tài chính số.

AI phát triển càng nhanh, an ninh mạng càng phải được đặt từ đầu

Ông Vũ Duy Hiền - Phó Tổng Thư ký kiêm Chánh Văn phòng Hiệp hội An ninh mạng quốc gia.

Ở góc độ Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, ông Vũ Duy Hiền - Phó Tổng Thư ký kiêm Chánh Văn phòng Hiệp hội An ninh mạng quốc gia cho rằng AI đang mang lại nhiều giá trị rõ rệt cho doanh nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng.

AI giúp tự động hóa quy trình, rút ngắn thời gian giao dịch, nâng cao khả năng phục vụ khách hàng, hỗ trợ các ngân hàng và công ty tài chính vận hành thông minh hơn. Công nghệ này cũng góp phần thúc đẩy chuyển đổi số, mở rộng hệ thống dịch vụ nhanh hơn và tiết kiệm chi phí hơn.

Tuy nhiên, ông Vũ Duy Hiền nhấn mạnh không thể phủ nhận AI cũng đang trở thành một mối nguy đáng quan tâm dưới góc độ an ninh mạng. Nếu trước đây, để thực hiện một cuộc tấn công, tin tặc phải mất nhiều thời gian chuẩn bị và huy động nhiều nguồn lực, thì nay AI có thể rút ngắn đáng kể quá trình đó, đồng thời làm cho phương thức tấn công tinh vi, khó lường và khó phát hiện hơn.

Một trong những biểu hiện rõ nhất là deepfake. Thông qua các công cụ AI, các đối tượng có thể nhanh chóng tạo video, hình ảnh, giả mạo giọng nói của lãnh đạo ngân hàng, chuyên viên ngân hàng hoặc người thân để yêu cầu chuyển tiền. Không chỉ vậy, việc tạo website giả mạo, email giả mạo cũng trở nên nhanh hơn và khó phân biệt bằng các phương pháp thông thường.

Theo ông Vũ Duy Hiền, đây là giai đoạn có thể gọi là “AI chống lại AI”. AI một mặt thúc đẩy phát triển, mặt khác cũng bị lợi dụng để tạo ra các nguy cơ mới. Vì vậy, các ngân hàng và tổ chức tài chính khi ứng dụng AI để nâng cao hiệu quả vận hành phải đồng thời đầu tư cho an ninh mạng và bảo vệ AI.

Ông cho rằng nếu ngay từ đầu không tính đến yếu tố an toàn, việc phát triển trí tuệ nhân tạo có thể khiến chính tổ chức trở thành mục tiêu tấn công dễ hơn và bị tấn công nhiều hơn. Do đó, an ninh mạng phải được đặt làm trọng tâm ngay từ khi xây dựng các bài toán ứng dụng AI.

Toàn cảnh phiên tọa đàm toàn thể với chủ đề "Kiến tạo hệ sinh thái niềm tin số cho tăng trưởng tài chính bền vững".

Với các tổ chức tài chính, thước đo phát triển không chỉ là công cụ AI nhanh đến đâu hay xử lý giao dịch hiệu quả thế nào, mà quan trọng hơn là mức độ bảo vệ dữ liệu, bảo vệ khách hàng, bảo đảm an toàn hệ thống và duy trì niềm tin của người dùng.

Từ các ý kiến tại tọa đàm, Diễn đàn “Digital Trust in Finance 2026” tiếp tục khẳng định niềm tin số là hạ tầng chiến lược của nền kinh tế số. Trong kỷ nguyên AI, phát triển tài chính số không thể tách rời bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng và trách nhiệm của doanh nghiệp đối với người dùng.

Thu Uyên