Việc cấp Căn cước cho trẻ em là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, góp phần hiện thực hóa mục tiêu “không để ai bị bỏ lại phía sau” trong kỷ nguyên số. Tuy nhiên, làn sóng chia sẻ hình ảnh trẻ làm thủ tục trên mạng xã hội đang vô tình tạo ra lỗ hổng bảo mật, cung cấp "dữ liệu sạch" cho tội phạm mạng xây dựng kịch bản lừa đảo. Tuân thủ Luật Trẻ em và Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân không chỉ là nghĩa vụ pháp lý, mà còn là trách nhiệm của mọi công dân, các bậc phụ huynh trong việc kiến tạo môi trường số an toàn, bảo vệ tương lai bền vững cho con em.

Phân tích thủ đoạn: Từ "dữ liệu sạch" đến "kịch bản lừa đảo"

Một số thủ đoạn của tội phạm công nghệ cao hiện nay không cần xâm nhập vào các hệ thống máy chủ phức tạp mà chủ yếu khai thác từ chính nguồn "dữ liệu mở" do người dùng tự cung cấp. Khi hình ảnh trẻ đi làm Căn cước (thường kèm theo giấy tờ, mã định danh hoặc địa điểm cụ thể) bị phát tán, tội phạm sẽ thực hiện các bước sau:

- Thu thập và định danh: Chúng sử dụng các công cụ quét tự động để trích xuất thông tin từ ảnh chụp như: họ tên, ngày tháng năm sinh, địa chỉ thường trú và đặc điểm nhận dạng khuôn mặt.

- Xây dựng kịch bản "thao túng tâm lý": Với thông tin có được, đối tượng gọi điện cho phụ huynh, tự xưng là cán bộ Công an hoặc cơ quan hành chính, đọc chính xác dữ liệu cá nhân của trẻ để thông báo "lỗi hệ thống", "sai lệch dữ liệu" hoặc "đề nghị cập nhật thông tin qua link lạ". Sự chính xác về thông tin khiến phụ huynh mất cảnh giác và dễ dàng sập bẫy lừa đảo tài chính.

- Ứng dụng công nghệ Deepfake: Đây là mối nguy lớn nhất. Chỉ với hình ảnh chân dung rõ nét được chụp khi làm Căn cước, tội phạm có thể sử dụng AI để cắt ghép khuôn mặt, giả lập giọng nói của trẻ nhằm tạo ra các cuộc gọi video "giả mạo người thân đang gặp nạn" để tống tiền gia đình, hoặc sử dụng vào các mục đích bôi nhọ, xâm hại danh dự.

Cảnh báo bảo mật thông tin của trẻ (ảnh được tạo từ AI)

Quyền riêng tư của trẻ và trách nhiệm của người lớn

Trẻ em dưới 14 tuổi chưa đủ nhận thức và khả năng để tự bảo vệ "dấu chân số" của mình. Mọi hành vi đăng tải thông tin của trẻ khi chưa có sự cân nhắc kỹ lưỡng đều là sự xâm phạm quyền riêng tư nghiêm trọng. Người lớn bao gồm cả cha mẹ và cán bộ thực thi nhiệm vụ cấp căn cước, phải là "lá chắn" đầu tiên bảo vệ trẻ trước các thủ đoạn thu thập dữ liệu trái phép.

Việc công khai địa điểm, thời gian và hình ảnh trẻ em không chỉ dừng lại ở nguy cơ trên không gian mạng mà còn tiềm ẩn hiểm họa đời thực như theo dõi, tiếp cận bất hợp pháp hoặc bắt cóc, khi đối tượng xấu nắm rõ lịch trình và đặc điểm nhận dạng của trẻ.

Để đảm bảo an toàn về dữ liệu cá nhân cho trẻ em trong đợt cao điểm này, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an tỉnh Đồng Tháp khuyến cáo đến quý phụ huynh:

Thứ nhất, nguyên tắc "Không công khai": Tuyệt đối không đăng tải hình ảnh cận cảnh khuôn mặt trẻ, ảnh chụp giấy hẹn, danh sách cấp phát hoặc bất kỳ biểu mẫu nào chứa mã định danh cá nhân lên mạng xã hội (Facebook, Zalo, TikTok...).

Thứ hai, chia sẻ thông tin có kiểm soát: Nếu muốn lưu giữ kỷ niệm hoặc tuyên truyền, hãy sử dụng các góc chụp từ phía sau, chụp từ xa hoặc sử dụng các icon che mặt, làm mờ các dòng chữ chứa thông tin định danh trên giấy tờ của trẻ.

Thứ ba, cảnh giác với các cuộc gọi lạ: Cơ quan Công an trực tiếp làm việc với công dân qua các kênh chính thống hoặc thông qua Công an cơ sở, không yêu cầu cung cấp thông tin bảo mật hay chuyển tiền qua điện thoại.

Thứ tư, nâng cao trách nhiệm cán bộ: Cán bộ thực hiện cấp Căn cước cần tuân thủ nghiêm quy định bảo mật thông tin nghiệp vụ; chỉ sử dụng hình ảnh tuyên truyền chung, không làm lộ danh tính cụ thể của từng cá nhân trẻ em trên không gian mạng.

Bảo vệ dữ liệu cá nhân cho trẻ hôm nay chính là bảo vệ tương lai an toàn cho các em trên không gian số. Đừng để một phút thiếu cẩn trọng trở thành cái giá quá đắt mà con trẻ phải gánh chịu.

P.V