Lừa đảo trực tuyến đang trở thành thách thức an ninh số khu vực

Lừa đảo trực tuyến đang trở thành một trong những rủi ro số gia tăng nhanh nhất tại Đông Nam Á. Không còn dừng lại ở các thủ đoạn đơn lẻ, các hành vi gian lận hiện nay đã vượt qua ranh giới địa lý, lĩnh vực và nhóm đối tượng, tác động trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp, tổ chức tài chính cũng như niềm tin vào môi trường số.

Toàn cảnh phiên thảo luận chính sách.

Trong khuôn khổ Đối thoại An toàn Trực tuyến Google 2026 diễn ra tại Kuala Lumpur, Malaysia, Quỹ ASEAN đã chính thức công bố sáng kiến khu vực mang tên Scam Ready ASEAN. Đây là chương trình nhằm tăng cường năng lực phòng chống lừa đảo trực tuyến trên toàn Đông Nam Á, trong bối cảnh các thủ đoạn gian lận ngày càng phức tạp nhờ sự hỗ trợ của công nghệ mới.

Theo thông tin được công bố, năm 2024, khu vực Đông Nam Á ước tính thiệt hại tới 23,6 tỷ USD do lừa đảo trực tuyến. Riêng tại Việt Nam, số liệu từ Bộ Công an cho thấy các vụ lừa đảo trực tuyến đã gây thiệt hại hơn 8.000 tỷ đồng trong năm 2025. Những con số này cho thấy lừa đảo trực tuyến không còn là vấn đề cá nhân, mà đã trở thành một thách thức nghiêm trọng đối với an toàn tài chính, an ninh mạng và quá trình chuyển đổi số.

Các hình thức lừa đảo phổ biến hiện nay gồm tấn công giả mạo, tấn công phi kỹ thuật, giả mạo danh tính, gian lận đầu tư và gian lận thanh toán qua mã QR. Đáng chú ý, sự phát triển của AI tạo sinh, thanh toán số, mạng xã hội và các dịch vụ xuyên biên giới đang khiến các chiêu thức lừa đảo lan rộng nhanh hơn, khó nhận diện hơn và có khả năng nhắm tới nhiều nhóm người dùng hơn.

Không chỉ người mới tiếp cận Internet, ngay cả người trẻ, hộ gia đình, người cao tuổi hay người dùng thường xuyên trên môi trường số cũng có thể trở thành nạn nhân. Điều này đặt ra yêu cầu cấp bách về việc nâng cao nhận thức, trang bị kỹ năng nhận diện rủi ro và xây dựng năng lực tự bảo vệ cho người dân.

Từ cảnh báo sang chủ động xây dựng "hệ miễn dịch số"

Với khoản tài trợ trị giá 5 triệu USD từ Google.org, Scam Ready ASEAN đặt mục tiêu trang bị kỹ năng đối phó với các hình thức lừa đảo cho 3 triệu người dân ASEAN. Chương trình được đánh giá là một trong những sáng kiến phòng vệ kỹ thuật số có quy mô lớn tại khu vực, hướng tới xây dựng kiến thức, sự tự tin và tư duy phản biện cho cộng đồng khi tham gia không gian mạng.

Chiến dịch sẽ phối hợp cùng 20 tổ chức địa phương tại 11 quốc gia thành viên để triển khai mô hình “Đào tạo giảng viên” trên quy mô lớn. Thông qua việc huy động 2.000 giảng viên nòng cốt, chương trình sẽ cung cấp các khóa đào tạo và công cụ tương tác, trong đó có trò chơi giáo dục “Be Scam Ready”, tới hơn 550.000 người dân trên toàn khu vực.

Bên cạnh hoạt động đào tạo trực tiếp, Scam Ready ASEAN còn triển khai các chiến dịch nâng cao nhận thức tại địa phương, sáu phiên đối thoại chính sách cấp quốc gia và ba phiên đối thoại cấp khu vực. Đây là cách tiếp cận đa tầng, kết hợp giữa giáo dục cộng đồng, hoàn thiện chính sách và tăng cường phối hợp liên ngành.

Tiến sĩ Piti Srisangnam, Giám đốc Điều hành Quỹ ASEAN, phát biểu.

Tiến sĩ Piti Srisangnam, Giám đốc Điều hành Quỹ ASEAN, nhấn mạnh lừa đảo trực tuyến đã trở thành thách thức xuyên biên giới, đe dọa nhiều lĩnh vực và tầng lớp xã hội. Theo ông, chiến dịch này hướng tới thay đổi cách tiếp cận từ phản ứng sau khi xảy ra lừa đảo sang chủ động phòng ngừa và chuẩn bị tốt hơn.

Ở góc độ doanh nghiệp công nghệ, bà Sapna Chadha, Phó Chủ tịch Google khu vực Đông Nam Á, cho rằng niềm tin là nền tảng cho sự phát triển của kinh tế số. Việc hỗ trợ Scam Ready ASEAN không chỉ nhằm nâng cao nhận thức, mà còn thúc đẩy cách tiếp cận toàn hệ sinh thái, trong đó chính phủ, doanh nghiệp và xã hội dân sự cùng phối hợp bảo vệ người dân.

Trên bình diện khu vực, sáng kiến này tiếp nối các nỗ lực của ASEAN trong phòng chống lừa đảo, đặc biệt là việc thành lập Nhóm công tác chống lừa đảo ASEAN tại Hội nghị Bộ trưởng Kỹ thuật số ASEAN lần thứ 4 năm 2024. Nếu nhóm công tác đóng vai trò thúc đẩy phối hợp giữa các trung tâm chống lừa đảo quốc gia, thì Scam Ready ASEAN góp phần cụ thể hóa các cam kết chính sách thành hành động thực tế ở cấp cộng đồng.

Việc khởi động Scam Ready ASEAN cho thấy cuộc chiến chống lừa đảo trực tuyến không thể chỉ dựa vào công nghệ hay cơ quan thực thi pháp luật. Trong kỷ nguyên AI và chuyển đổi số, người dân phải trở thành tuyến phòng thủ đầu tiên. Khi mỗi cá nhân có đủ kiến thức để nhận diện rủi ro, kiểm chứng thông tin và phản ứng đúng cách, khu vực mới có thể xây dựng một môi trường số an toàn, tin cậy và bền vững hơn.

Thu Uyên