Sự phát triển nhanh của thanh toán số và các dịch vụ trung gian thanh toán đang mở rộng mạnh mẽ hệ sinh thái tài chính số tại Việt Nam. Bên cạnh những tiện ích mang lại cho hoạt động thương mại và tiêu dùng, các nền tảng thanh toán trực tuyến cũng có nguy cơ bị lợi dụng cho các hành vi rửa tiền, lừa đảo, đánh bạc trực tuyến hoặc tài trợ khủng bố nếu thiếu cơ chế giám sát hiệu quả.

Phát biểu tại Hội thảo hướng dẫn công tác phòng, chống rửa tiền và tài trợ khủng bố đối với các tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam tổ chức ngày 16/3, bà Nguyễn Thị Minh Thơ, Phó Cục trưởng Cục Phòng, chống rửa tiền cho biết việc nâng cao nhận thức về phòng, chống rửa tiền không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là cam kết của Việt Nam trong việc thực hiện các chuẩn mực quốc tế.

Bà Nguyễn Thị Minh Thơ, Phó Cục trưởng Cục Phòng, chống rửa tiền NHNN phát biểu tại Hội thảo.

Theo bà Thơ, một trong những nhiệm vụ quan trọng hiện nay là giúp cả khu vực công và khu vực tư nhận diện rõ bối cảnh rủi ro rửa tiền, tài trợ khủng bố và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, từ đó xác định đầy đủ trách nhiệm và nghĩa vụ pháp lý trong quá trình hoạt động.

Bà Thơ cũng cho biết thời gian qua Ngân hàng Nhà nước đã triển khai nhiều chương trình đào tạo, tuyên truyền về phòng, chống rửa tiền. Tuy nhiên, các hoạt động này chủ yếu tập trung vào các lĩnh vực có quy mô lớn như ngân hàng, bảo hiểm và chứng khoán, trong khi lĩnh vực trung gian thanh toán - dù phát triển nhanh - lại chưa có nhiều chương trình đào tạo chuyên biệt.

“Các tổ chức cần hiểu rõ rủi ro trong lĩnh vực hoạt động của mình và thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ theo quy định của pháp luật,” bà Thơ nhấn mạnh.

Lĩnh vực trung gian thanh toán được đánh giá rủi ro ở mức trung bình

Chia sẻ tại hội thảo, bà Nguyễn Thị Việt Đức, Trưởng phòng Tổng hợp và Hợp tác quốc tế Cục Phòng, chống rửa tiền cho biết Luật Phòng, chống rửa tiền năm 2022 giao Ngân hàng Nhà nước là cơ quan đầu mối thực hiện đánh giá rủi ro quốc gia về rửa tiền, trong khi Bộ Công an và Bộ Quốc phòng lần lượt phụ trách đánh giá rủi ro về tài trợ khủng bố và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Đây cũng là yêu cầu phù hợp với Khuyến nghị số 1 của Lực lượng đặc nhiệm tài chính (FATF), theo đó các quốc gia cần xác định, đánh giá và hiểu rõ các rủi ro liên quan để xây dựng chính sách quản lý hiệu quả.

Toàn cảnh hội thảo.

Theo kết quả đánh giá rủi ro quốc gia về rửa tiền giai đoạn 2018 - 2022, lĩnh vực cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán được đánh giá ở mức rủi ro trung bình. Tuy nhiên, nguy cơ phát sinh chủ yếu đến từ việc các dịch vụ thanh toán điện tử và ví điện tử có thể bị lợi dụng trong các hoạt động đánh bạc trực tuyến, lừa đảo hoặc chuyển đổi tiền bất hợp pháp nếu không được kiểm soát chặt chẽ.

Theo bà Đức, việc đánh giá rủi ro quốc gia không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu pháp lý mà còn giúp cơ quan quản lý và các tổ chức trong nền kinh tế phân bổ nguồn lực phù hợp, tập trung vào những lĩnh vực có nguy cơ cao.

Doanh nghiệp trung gian thanh toán cần chủ động phát hiện giao dịch bất thường

Từ góc độ cơ quan an ninh, Thượng tá Nguyễn Bá Tấn, chuyên viên cao cấp Cục An ninh nội địa (Bộ Công an), cho rằng các doanh nghiệp cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán đang giữ vai trò quan trọng trong hệ thống phòng, chống rửa tiền và tài trợ khủng bố.

Theo ông Tấn, đây là những đơn vị trực tiếp vận hành các dòng giao dịch tài chính trong môi trường số, vì vậy có khả năng phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường và cung cấp thông tin phục vụ công tác điều tra của cơ quan chức năng.

Tuy nhiên, trên thực tế số lượng thông tin nghi vấn do các tổ chức trung gian thanh toán cung cấp cho cơ quan chức năng vẫn còn khá hạn chế. Trong khi đó, các hoạt động tài trợ khủng bố và tội phạm tài chính ngày càng có xu hướng lợi dụng không gian mạng, tiền điện tử và các nền tảng thanh toán trực tuyến để che giấu dòng tiền, khiến việc truy vết trở nên phức tạp hơn.

Thượng tá Nguyễn Bá Tấn cũng lưu ý rằng trong bối cảnh Việt Nam mở rộng hội nhập kinh tế và thu hút đầu tư quốc tế, nguy cơ phát sinh các hoạt động tài trợ khủng bố hoặc lợi dụng các kênh tài chính để thực hiện mục đích bất hợp pháp có thể gia tăng.

Đặc biệt, một số hoạt động tài trợ thông qua mạng xã hội, nền tảng số hoặc các kênh trung gian thanh toán đang đặt ra thách thức lớn cho cơ quan quản lý trong việc xác định nguồn gốc và luồng di chuyển của dòng tiền.

Thượng tá Nguyễn Bá Tấn, chuyên viên cao cấp Cục An ninh nội địa (Bộ Công an) phát biểu tại Hội thảo.

Trước thực tế đó, đại diện Bộ Công an nhấn mạnh sự cần thiết phải tăng cường cơ chế phối hợp và trao đổi thông tin giữa doanh nghiệp và cơ quan chức năng. Các tổ chức trung gian thanh toán cần chủ động báo cáo kịp thời các giao dịch đáng ngờ hoặc các giao dịch vượt ngưỡng theo quy định, đồng thời thiết lập kênh liên lạc trực tiếp với cơ quan chuyên trách nhằm hỗ trợ quá trình xác minh, điều tra ngay từ giai đoạn sớm.

Theo ông Tấn, sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp sẽ góp phần nâng cao hiệu quả phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi rửa tiền, tài trợ khủng bố trong bối cảnh hệ sinh thái thanh toán số đang phát triển nhanh chóng.

Tăng cường kiểm soát khách hàng và giám sát giao dịch

Theo bà Nguyễn Thị Minh Thơ, trong bối cảnh dịch vụ trung gian thanh toán phát triển nhanh với số lượng đơn vị và người dùng ngày càng gia tăng, nguy cơ bị lợi dụng cho các hành vi vi phạm pháp luật như lừa đảo, đánh bạc trực tuyến hay hợp thức hóa dòng tiền bất hợp pháp cũng có thể gia tăng.

Vì vậy, các tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán cần chủ động nâng cao năng lực quản trị rủi ro, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ của một tổ chức báo cáo theo quy định của Luật Phòng, chống rửa tiền.

Một trong những yêu cầu quan trọng là thực hiện đầy đủ quy trình nhận biết và xác minh khách hàng, bao gồm thu thập, cập nhật và kiểm chứng thông tin khách hàng, cũng như xác định chủ sở hữu hưởng lợi trong các giao dịch. Việc rà soát và cập nhật thông tin khách hàng cần được thực hiện không chỉ khi thiết lập quan hệ ban đầu mà còn trong quá trình giao dịch khi phát sinh dấu hiệu nghi ngờ.

Bên cạnh đó, các tổ chức trung gian thanh toán cần xây dựng quy định nội bộ về phòng, chống rửa tiền, tăng cường hệ thống giám sát giao dịch và kịp thời báo cáo các giao dịch đáng ngờ theo quy định. Theo lãnh đạo Cục Phòng, chống rửa tiền, việc tuân thủ đầy đủ các quy định pháp luật không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý mà còn góp phần hạn chế rủi ro pháp lý cho chính các tổ chức trong quá trình hoạt động.

Thu Hương