Luật Hộ tịch (sửa đổi) giúp người dân thuận tiện hơn khi làm các thủ tục khai sinh, kết hôn

Chiều 23/4, tại kỳ họp thứ nhất, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Luật Hộ tịch (sửa đổi) với 488 trong tổng số 492 đại biểu tham gia tán thành. Một trong những điểm mới nổi bật của luật là mở rộng thẩm quyền đăng ký hộ tịch theo hướng tạo thuận lợi tối đa cho người dân, nhất là trong bối cảnh cải cách thủ tục hành chính và đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động quản lý nhà nước.

Theo quy định mới, UBND cấp xã sẽ thực hiện đăng ký hộ tịch mà không phụ thuộc vào nơi cư trú của người dân đối với nhiều thủ tục quan trọng như khai sinh, kết hôn, giám hộ, giám sát việc giám hộ, nhận cha, mẹ, con, thay đổi thông tin hộ tịch, xác nhận tình trạng hôn nhân và khai tử. Quy định này được đánh giá là bước tiến lớn nhằm giảm phiền hà, tiết kiệm thời gian, chi phí đi lại và tạo điều kiện để người dân lựa chọn nơi làm thủ tục thuận tiện nhất cho mình.

Gỡ bỏ rào cản địa giới trong đăng ký hộ tịch

Thực tế nhiều năm qua cho thấy, việc gắn thủ tục hộ tịch với địa bàn cư trú đã khiến không ít người gặp khó, đặc biệt là lao động di cư, người làm việc xa quê, công dân sinh sống linh hoạt giữa nhiều địa phương hoặc những trường hợp cần giải quyết thủ tục gấp. Việc luật hóa mô hình đăng ký hộ tịch không phụ thuộc địa giới hành chính vì thế được xem là sự điều chỉnh sát với yêu cầu thực tiễn hơn, đồng thời phù hợp với xu hướng lấy người dân làm trung tâm trong cải cách hành chính.

Trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo luật trước khi Quốc hội thông qua, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết các quy định mới đã được xây dựng trên cơ sở phân cấp mạnh thẩm quyền đăng ký hộ tịch, cho phép thực hiện thủ tục không phụ thuộc địa giới hành chính, đồng thời bổ sung cơ chế ủy quyền ký giấy tờ hộ tịch theo hướng linh hoạt hơn. Theo Bộ trưởng, Chính phủ đã tiến hành rà soát toàn diện và nhận định các điều kiện để triển khai mô hình này hiện đã cơ bản được bảo đảm.

Cơ sở cho sự thay đổi này không chỉ nằm ở yêu cầu cải cách thủ tục, mà còn đến từ năng lực tổ chức thực thi đã được chuẩn bị trong thời gian qua. Hệ thống cơ sở dữ liệu hộ tịch hiện đã vận hành thống nhất trên phạm vi toàn quốc, đồng thời kết nối và chia sẻ thông tin với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư cùng hệ thống giải quyết thủ tục hành chính của các địa phương. Đây là nền tảng quan trọng để cơ quan đăng ký hộ tịch có thể tra cứu, xác minh và xử lý hồ sơ theo mô hình “phi địa giới”, giảm phụ thuộc vào giấy tờ thủ công và hồ sơ phân tán như trước.

Bảo đảm chặt chẽ với các giấy tờ hộ tịch gốc

Dù mở rộng đáng kể tính thuận tiện cho người dân, luật mới vẫn giữ yêu cầu chặt chẽ đối với một số loại giấy tờ hộ tịch có ý nghĩa pháp lý đặc biệt. Theo đó, Chủ tịch UBND cấp xã là người có thẩm quyền ký giấy tờ hộ tịch; tùy tình hình thực tế, có thể ủy quyền việc ký theo quy định. Tuy nhiên, việc ủy quyền sẽ không áp dụng đối với giấy khai sinh, giấy chứng nhận kết hôn và các giấy tờ hộ tịch trong trường hợp đăng ký có yếu tố nước ngoài.

Lý do của quy định này là bởi giấy khai sinh và giấy chứng nhận kết hôn được xem là những giấy tờ hộ tịch gốc, có giá trị pháp lý nền tảng, gắn trực tiếp với tình trạng nhân thân của công dân. Việc yêu cầu lãnh đạo UBND cấp xã trực tiếp ký ban hành được cho là cần thiết để bảo đảm tính chặt chẽ, tính chuẩn mực và sự trang trọng của thủ tục hành chính. Trong khi đó, đối với giấy chứng tử, dự thảo luật đã được chỉnh lý theo hướng không hạn chế việc ủy quyền, nhằm tạo điều kiện giải quyết nhanh, kịp thời cho người dân trong những tình huống cần thiết.

Một điểm đáng chú ý khác là Bộ Tư pháp cho biết đội ngũ công chức làm công tác đăng ký, quản lý hộ tịch ở cơ sở hiện cũng đã được kiện toàn để đáp ứng yêu cầu mới. Theo số liệu được nêu tại Quốc hội, cả nước hiện có 8.082 công chức phụ trách lĩnh vực này tại 3.321 đơn vị hành chính cấp xã; trong đó, hơn 90% đã đáp ứng trình độ chuyên môn luật và được bồi dưỡng nghiệp vụ hộ tịch. Cùng với đó, quá trình triển khai mô hình đăng ký hộ tịch không phụ thuộc địa giới hành chính từ ngày 1/7/2025 đến nay được đánh giá là cơ bản ổn định, chưa phát sinh vướng mắc lớn.

Việc Quốc hội thông qua Luật Hộ tịch (sửa đổi) không chỉ đơn thuần là điều chỉnh thẩm quyền giải quyết thủ tục, mà còn cho thấy bước chuyển rõ nét trong tư duy quản trị hành chính: từ cách làm nặng về địa bàn quản lý sang cách tiếp cận ưu tiên thuận tiện cho người dân trên nền tảng dữ liệu số.

Theo quy định đã được thông qua, luật sẽ có hiệu lực từ ngày 1/3/2027, tạo thêm thời gian để các địa phương hoàn thiện điều kiện tổ chức thực hiện, bảo đảm khi đi vào áp dụng sẽ phát huy hiệu quả thực chất, đồng bộ và thông suốt trên toàn quốc.

Đăng Khoa