Quang cảnh phiên họp Quốc hội sáng 23/4

Cần một chính sách thuế linh hoạt hơn

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, sáng 23/4, Quốc hội đã thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật Thuế giá trị gia tăng, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt. Tại phiên thảo luận, nhiều đại biểu đánh giá việc sửa đổi đồng thời 4 luật thuế là bước đi cần thiết trong bối cảnh nền kinh tế đang đòi hỏi các công cụ điều hành linh hoạt hơn, vừa hỗ trợ người dân, doanh nghiệp, vừa bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô.

Theo các đại biểu, hệ thống thuế hiện nay cần được điều chỉnh theo hướng minh bạch, công bằng và có khả năng phản ứng nhanh hơn trước biến động của giá cả, lạm phát và nhu cầu phục hồi tăng trưởng. Nhiều ý kiến thống nhất với chủ trương giao Chính phủ quy định chi tiết ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế, cho rằng đây là cơ sở để cơ quan điều hành chủ động cập nhật chính sách phù hợp với thực tiễn thay vì để các ngưỡng cứng trong luật kéo dài quá lâu và trở nên lạc hậu.

Tuy nhiên, cùng với sự đồng tình về mặt định hướng, các đại biểu cũng nhấn mạnh yêu cầu phải có cơ chế phân quyền chặt chẽ. Đại biểu Trịnh Tú Anh, Đoàn Lâm Đồng, cho rằng Hiến pháp quy định nghĩa vụ nộp thuế của công dân phải theo luật định, việc sửa đổi hay bãi bỏ các sắc thuế thuộc thẩm quyền của Quốc hội. Vì vậy, nếu trao toàn quyền cho Chính phủ mà không xác lập nguyên tắc và giới hạn trong luật thì rất dễ làm mờ ranh giới giữa thẩm quyền lập pháp và hành pháp trong một lĩnh vực nhạy cảm. Đại biểu đề xuất luật cần quy định khung sàn, trần và nguyên tắc điều hành, còn Chính phủ được chủ động điều chỉnh trong khung đó, dưới sự giám sát thực chất của Quốc hội.

Ngưỡng 500 triệu đồng bị cho là không còn phù hợp

Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm tại phiên họp là ngưỡng doanh thu chịu thuế hiện hành 500 triệu đồng/năm. Nhiều đại biểu nhận định mức này không còn phù hợp với mặt bằng phát triển kinh tế và quy mô hoạt động của khu vực kinh doanh nhỏ. Theo phân tích được nêu tại nghị trường, GDP bình quân đầu người năm 2025 đạt khoảng 125,5 triệu đồng, còn năm 2026 dự kiến vào khoảng 128–130 triệu đồng. So với mức này, ngưỡng 500 triệu đồng hiện chỉ tương đương khoảng 4 lần GDP bình quân đầu người, thấp hơn đáng kể so với thông lệ ở nhiều quốc gia có nền kinh tế tương đồng, nơi ngưỡng miễn thuế cho khu vực kinh tế nhỏ thường dao động từ 8 đến 15 lần GDP bình quân đầu người.

Từ thực tế đó, đại biểu Trịnh Tú Anh đề xuất quy định trong luật ngưỡng sàn không thấp hơn 1 tỷ đồng và ngưỡng trần không quá 2 tỷ đồng, tạo không gian để Chính phủ điều chỉnh linh hoạt theo từng thời kỳ. Cùng quan điểm, đại biểu Nguyễn Duy Thanh, Đoàn Cà Mau, cho rằng việc giao Chính phủ quy định ngưỡng doanh thu miễn thuế là hướng tiếp cận hợp lý vì cho phép chính sách phản ứng kịp thời hơn với những biến động về giá cả, lạm phát cũng như sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng. Dù vậy, ông cũng lưu ý dự thảo cần làm rõ hơn phương án cụ thể và xác định các nguyên tắc định hướng ngay trong luật để bảo đảm tính ổn định.

Không chỉ dừng ở bài toán nâng ngưỡng, nhiều đại biểu còn đề nghị chính sách phải tính đến đặc thù từng ngành nghề. Bởi trên thực tế, cùng một mức doanh thu nhưng tỷ suất lợi nhuận giữa các lĩnh vực có thể chênh lệch rất lớn. Trong hoạt động thương mại hoặc dịch vụ ăn uống, chi phí đầu vào có thể chiếm tới 80–90% doanh thu, trong khi một số ngành dịch vụ chuyên môn lại có biên lợi nhuận cao hơn nhiều. Nếu chỉ áp một ngưỡng doanh thu chung mà không cân nhắc cơ cấu chi phí, chính sách rất dễ tạo ra bất bình đẳng giữa các nhóm kinh doanh.

Bảo đảm minh bạch, tránh bị lợi dụng chính sách

Bên cạnh việc nâng ngưỡng miễn thuế, các đại biểu cũng đề nghị bổ sung những tiêu chí định lượng rõ ràng để làm căn cứ điều chỉnh như chỉ số giá tiêu dùng (CPI), thu nhập bình quân đầu người hoặc mức lương cơ sở. Đại biểu Thạch Phước Bình, Đoàn Vĩnh Long, cho rằng dự thảo hiện mới dừng ở các căn cứ mang tính định tính, trong khi thực tiễn đòi hỏi phải có thước đo cụ thể và chu kỳ rà soát rõ ràng, chẳng hạn 2 năm một lần hoặc khi các chỉ số kinh tế biến động vượt ngưỡng nhất định.

Một vấn đề khác cũng được cảnh báo là nguy cơ lợi dụng chính sách nếu ngưỡng miễn thuế được nâng lên. Theo đại biểu Thạch Phước Bình, có thể xuất hiện tình trạng doanh nghiệp chia nhỏ hoạt động thành nhiều pháp nhân khác nhau nhằm giữ doanh thu của từng đơn vị dưới ngưỡng miễn thuế. Để ngăn ngừa tình trạng này, ông đề nghị dự thảo luật cần bổ sung quy định về các bên có liên quan, đồng thời có cơ chế cộng gộp doanh thu đối với những doanh nghiệp có cùng chủ sở hữu hoặc có quan hệ kiểm soát, qua đó bảo đảm công bằng và tránh thất thu ngân sách.

Các ý kiến tại nghị trường cho thấy tinh thần chung là ủng hộ cải cách thuế theo hướng linh hoạt hơn, nhưng phải đi kèm khuôn khổ pháp lý rõ ràng, minh bạch và có khả năng giám sát. Nếu được thiết kế hợp lý, việc nâng ngưỡng miễn thuế không chỉ giảm áp lực cho khu vực kinh doanh nhỏ mà còn góp phần nuôi dưỡng nguồn thu bền vững, tạo động lực để hộ kinh doanh phát triển lên mô hình doanh nghiệp, từ đó đóng góp tích cực hơn cho nền kinh tế trong dài hạn.

Đăng Khoa