Siết chặt định danh IP - mang ý nghĩa kép

Việc Chính phủ đề xuất giao Bộ Công an quản lý định danh địa chỉ IP, bảo đảm an ninh dữ liệu và an ninh thông tin trên không gian mạng, đang thu hút sự quan tâm lớn từ giới chuyên gia và cộng đồng công nghệ và người dân. Đây không chỉ là một động thái kỹ thuật thuần túy, mà là một bước chuyển chiến lược trong việc kiểm soát, minh bạch và quy trách nhiệm thông tin, hướng tới một không gian mạng an toàn và văn minh hơn.

Trên thực tế trong thời gian qua, các vụ việc tin giả, giật tít câu view, mạo danh cơ quan nhà nước, lừa đảo trực tuyến diễn ra với mật độ ngày càng dày đặc.

Chưa có con số thống kê năm 2025, nhưng theo số liệu từ Bộ Công an năm 2024, lực lượng chức năng đã mạnh tay xử lý hơn 16.000 bài viết, video, hình ảnh chứa thông tin sai sự thật, gỡ bỏ trên 5.200 đường link có dấu hiệu lừa đảo trực tuyến, và tiếp nhận hơn 10.000 phản ánh từ người dân về hành vi giả mạo, vu khống, xuyên tạc trên mạng.

Siết chặt định danh địa chỉ IP: Bước đi cần thiết để lập lại trật tự thông tin trên không gian mạng (Ảnh minh hoạ)

Các hình thức ngày càng tinh vi như từ tin nhắn “mạo danh ngân hàng”, website giả “mua nhà ưu đãi”, đến cả tài khoản mạng xã hội giả danh phóng viên, môi giới, cơ quan công quyền.

Vấn đề cốt lõi nằm ở chỗ, một không gian mạng thiếu định danh thực chất là một “vùng xám vô chủ” – nơi hành vi sai trái dễ nảy sinh mà khó truy vết. Khi địa chỉ IP không gắn với danh tính thực, người đăng có thể phát tán thông tin sai, lừa đảo hoặc gây hoang mang dư luận mà gần như không chịu hậu quả pháp lý.

Theo các chuyên gia an ninh mạng, việc giao Bộ Công an quản lý định danh IP mang ý nghĩa kép, vừa quản lý an ninh kỹ thuật, vừa quản trị trách nhiệm xã hội trên không gian mạng.

Trong đó, việc định danh IP giúp truy vết chính xác nguồn gốc hành vi vi phạm. Mỗi thiết bị truy cập mạng – từ máy tính, điện thoại, camera, cho đến hệ thống nhà thông minh đều có địa chỉ IP riêng. Khi hệ thống định danh được triển khai đồng bộ, cơ quan chức năng có thể xác định rõ thiết bị, khu vực và chủ thể đứng sau hành vi phát tán tin sai, tấn công mạng hoặc lừa đảo trực tuyến. Điều này giúp rút ngắn thời gian điều tra, đồng thời tăng tính răn đe và phòng ngừa.

Thứ hai, định danh IP góp phần siết lại kỷ luật thông tin, buộc người đăng phải chịu trách nhiệm về nội dung mình phát tán. Khi biết rằng mọi hành vi đều có thể bị truy xuất, thói quen đăng tải “vô tội vạ” – từ tung tin thất thiệt đến lan truyền tin chưa kiểm chứng – sẽ giảm đáng kể. Đây là bước tiến tương tự như việc định danh tài khoản ngân hàng hay thuê bao di động đã từng giúp hạn chế mạnh nạn sim rác, chuyển tiền lừa đảo.

Thứ ba, định danh IP còn là nền tảng để bảo đảm an ninh dữ liệu quốc gia. Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy Chính phủ số và Kinh tế số, lượng dữ liệu được lưu trữ và xử lý tăng lên theo cấp số nhân. Việc để dữ liệu ra vào không qua kiểm soát tương đương với việc mở cánh cửa cho tội phạm mạng xâm nhập. Quản lý định danh IP chính là thiết lập “biên giới an ninh” trên không gian số – nơi mọi truy cập đều được kiểm chứng, mọi hành vi đều để lại dấu vết.

Xây dựng văn hoá thông tin trên không gian mạng

Bên cạnh lợi ích về quản lý, các chuyên gia cho rằng, việc đề xuất này còn mang giá trị xã hội và truyền thông rõ rệt. Một hệ thống mạng có danh tính rõ ràng sẽ hình thành “văn hóa thông tin có trách nhiệm” – nơi mỗi người hiểu rằng quyền tự do ngôn luận đi kèm nghĩa vụ về tính xác thực. Khi nguồn phát tin được xác định, tin giả khó lan, tin thật dễ kiểm chứng, người dân cũng dần có niềm tin hơn với không gian mạng.

Song song với quản lý kỹ thuật, Việt Nam cần xây dựng khung pháp lý về bảo vệ dữ liệu cá nhân, quyền truy cập và sử dụng thông tin định danh, tương tự các chuẩn mực quốc tế. "Khi đó, quản lý không còn là “kiểm soát”, mà là “bảo vệ” ' bảo vệ người dùng khỏi tin giả, bảo vệ doanh nghiệp khỏi tấn công, bảo vệ Nhà nước khỏi thất thoát dữ liệu", một chuyên gia an ninh mạng chia sẻ.

Có thể nói, trong bối cảnh tội phạm công nghệ cao ngày càng phức tạp, việc định danh IP không chỉ là công cụ kỹ thuật, mà là hạ tầng niềm tin của xã hội số. Đồng thời, bảo vệ mỗi người dân được làm việc và giao tiếp trong một môi trường mạng an toàn, trong sạch và có trách nhiệm.

Nguyễn Tiệp