Sử dụng song song hai hệ thống sổ kế toán là vi phạm pháp luật nghiêm trọng

Tại Họp báo thường kỳ Quý I/2026 của Bộ Tài chính, ông Lê Long, Phó Cục trưởng Cục Thuế đã có những chia sẻ thẳng thắn về công tác quản lý thuế đối với doanh nghiệp sử dụng song song hai sổ kế toán, doanh nghiệp có doanh thu cao nhưng báo lỗ hoặc lãi mỏng.

Phó Cục trưởng Cục Thuế Lê Long khẳng định, việc doanh nghiệp sử dụng song song hai hệ thống sổ kế toán để theo dõi thực tế hoạt động sản xuất kinh doanh và để cung cấp cho cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng, để gian lận thuế hoặc gian lận trong công tác lập và phát hành báo cáo tài chính. 

“Đây không chỉ là vấn đề thất thu ngân sách nhà nước, mà còn gây ảnh hưởng lâu dài đến nền kinh tế và môi trường kinh doanh. Điểm đáng lo ngại của hành vi này có thể diễn ra có hệ thống, hết sức tinh vi, dễ che giấu và khó phát hiện nếu không có kỹ năng về thanh tra, kiểm tra chuyên sâu hoặc nghiệp vụ điều tra của các cơ quan chức năng” - ông Lê Long nhấn mạnh.

Ông Lê Long, Phó Cục trưởng Cục Thuế thông tin tại họp báo.

Dẫn chứng các vụ việc gần đây, ông Lê Long cho biết Công ty Hoàng Long lập hai sổ kế toán để che giấu doanh thu, gây thất thu hơn 241 tỷ đồng; trong khi Bảo Tín Minh Châu sử dụng hai hệ thống phần mềm kê khai thuế, gây thiệt hại khoảng 150 tỷ đồng. Những vụ việc này cho thấy mức độ tinh vi và nghiêm trọng ngày càng gia tăng của hành vi gian lận thuế.

Phó Cục trưởng Cục Thuế cho rằng nguyên nhân cốt lõi xuất phát từ ý thức tuân thủ pháp luật và đạo đức kinh doanh của một bộ phận doanh nghiệp còn hạn chế, nhằm tối đa hóa lợi nhuận và giảm nghĩa vụ thuế. Nhiều doanh nghiệp xem nhẹ rủi ro pháp lý, thậm chí chấp nhận đánh đổi hoặc cho rằng hành vi vi phạm dễ che giấu, khó bị phát hiện.

Chuyển từ “kiểm tra thủ công” sang “kiểm soát trên cơ sở dữ liệu”

Trước thực tế nêu trên, Cục Thuế đã ban hành công văn đề nghị các tổ chức cung cấp giải pháp hóa đơn điện tử cung cấp danh sách khách hàng đã sử dụng phần mềm đến hết ngày 31/3 và gửi về Cục Thuế với thời hạn là 8/4. 

Đến hết ngày 7/4, Cục Thuế đã nhận được danh sách khách hàng của 42 tổ chức với thông tin của khoảng gần 13.000 khách hàng đang sử dụng các phần mềm kế toán của tổ chức và đang tiếp tục phối hợp để tổng hợp thông tin trên phạm vi cả nước. 

Trên cơ sở đó, Cục Thuế sẽ rà soát, đưa ra các cảnh báo, khuyến nghị đối với các tổ chức doanh nghiệp, hộ kinh doanh có sử dụng song song nhiều sổ kế toán từ tháng 4/2026 để nhằm phục vụ cho công tác quản lý thuế.

Cùng với đó, Cục Thuế đang đã và đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp và trong thời gian tới sẽ tiếp tục tăng cường các giải pháp trọng tâm bao gồm kiểm soát chặt dòng tiền và giảm sử dụng tiền mặt; tăng cường kết nối dữ liệu giữa cơ quan thuế và hệ thống ngân hàng, kiểm soát các giao dịch có giá trị lớn qua tài khoản. 

Đồng thời, ứng dụng công nghệ, sử dụng dữ liệu lớn (Big Data), AI để phân tích rủi ro, phát hiện dấu hiệu hai sổ kế toán từ biến động doanh thu bất thường, biên lợi nhuận thấp bất thường và chuyển từ “kiểm tra thủ công” sang “kiểm soát trên cơ sở dữ liệu”.

Cơ quan thuế cũng sẽ tăng cường quản lý rủi ro hóa đơn điện tử và phần mềm kế toán. Cụ thể, tiếp tục yêu cầu kết nối dữ liệu bán hàng theo thời gian thực đối với những ngành rủi ro cao; đề nghị các đơn vị phần mềm, giải pháp kế toán cung cấp danh sách khách hàng để thực hiện việc kiểm soát. Đồng thời, tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác phối hợp về điều tra và xử lý hình sự, kịp thời chuyển hồ sơ sang cơ quan công an khi có dấu hiệu tội phạm.

Trên 400 doanh nghiệp có doanh thu từ 1.000 tỷ đồng/năm trở lên có kê khai lỗ

Liên quan đến nhóm doanh nghiệp doanh thu lớn nhưng báo lỗ hoặc lãi thấp, ông Lê Long cho biết qua rà soát, cơ quan thuế đã xác định có hơn 400 doanh nghiệp có doanh thu từ 1.000 tỷ đồng/năm trở lên vẫn kê khai thua lỗ.

Theo Phó Cục trưởng Cục Thuế, tình trạng này xuất phát từ nhiều nguyên nhân, cả khách quan và chủ quan. Tuy nhiên, thực tế quản lý cho thấy có những trường hợp doanh nghiệp thua lỗ trong nhiều năm nhưng vẫn liên tục mở rộng hoạt động, tăng vốn đầu tư, đặt ra nghi vấn về tính trung thực trong kê khai thuế.

Toàn cảnh họp báo.

Trên cơ sở đó, cơ quan thuế đã triển khai đồng bộ các giải pháp tăng cường quản lý. Trong đó, đẩy mạnh tuyên truyền, yêu cầu doanh nghiệp kê khai đầy đủ, chính xác nghĩa vụ thuế, đồng thời cảnh báo rõ các rủi ro pháp lý và chế tài xử lý đối với hành vi kê khai không trung thực.

Bên cạnh đó, ngành thuế tăng cường rà soát hồ sơ khai thuế, đối chiếu dữ liệu và đẩy mạnh kiểm tra tại trụ sở cơ quan thuế. Với các trường hợp phát hiện sai sót, doanh nghiệp sẽ được hướng dẫn điều chỉnh kịp thời; còn nếu có dấu hiệu vi phạm sẽ bị xử lý theo quy định.

Đáng chú ý, cơ quan thuế đã lập danh sách các doanh nghiệp có doanh thu từ 1.000 tỷ đồng trở lên nhưng lỗ liên tiếp trong hai năm để phân tích rủi ro, qua đó lựa chọn đối tượng đưa vào kế hoạch kiểm tra chuyên đề trong năm 2026. Các quyết định kiểm tra đã được ban hành và sẽ triển khai trong thời gian tới nhằm tăng hiệu quả chống thất thu ngân sách.

Thu Hương