Áp dụng ESG: Từ "luật chơi toàn cầu" đến yêu cầu nội địa hóa phù hợp thực tiễn

Tại hội thảo khoa học “ESG và các vấn đề về phát triển bền vững tại Việt Nam” do Viện Quản trị Kinh doanh - Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội phối hợp với Công ty Cổ phần Halcom Việt Nam tổ chức, các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp đã cùng trao đổi, phản biện và đề xuất những cách tiếp cận nhằm nội địa hóa ESG, hướng tới chuyển đổi thực chất và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.

ESG - "Luật chơi mới" và thách thức đối với Việt Nam

Phát biểu tại hội thảo, PGS.TS Phan Chí Anh, Viện trưởng Viện Quản trị Kinh doanh, Trường Đại học Kinh tế, ĐHQG Hà Nội, nhấn mạnh rằng ESG (Environmental - Social - Governance) (Môi trường - Xã hội - Quản trị) đã phát triển mạnh mẽ từ đầu những năm 2000 và hiện nay không chỉ là một xu hướng mà đang trở thành chuẩn mực đánh giá bắt buộc trong thương mại và đầu tư quốc tế.

PGS.TS Phan Chí Anh cho rằng ESG cần được nhìn nhận đúng bản chất như một công cụ quản trị rủi ro và chiến lược phát triển dài hạn, thay vì chỉ là một yêu cầu báo cáo mang tính hình thức. Trong bối cảnh ESG đang dần trở thành “luật chơi mới” của thị trường toàn cầu, doanh nghiệp Việt Nam đứng trước cả cơ hội và thách thức lớn khi tham gia vào các chuỗi giá trị và dòng vốn quốc tế.

Theo ông, thách thức cốt lõi hiện nay là sự chưa tương thích giữa các bộ tiêu chuẩn ESG quốc tế với năng lực thực thi của đa số doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Việc áp dụng máy móc, dàn trải các tiêu chí ESG có thể dẫn đến tình trạng “làm cho đủ”, gia tăng chi phí tuân thủ và làm phát sinh rủi ro “tô xanh” mà không tạo ra chuyển đổi thực chất trong quản trị và vận hành.

PGS.TS Phan Chí Anh nhấn mạnh yêu cầu nội địa hóa ESG theo hướng có trọng tâm và lộ trình, ưu tiên các chỉ số cốt lõi theo ngành và mức độ rủi ro. Trong đó, trụ cột quản trị (G) được coi là nền tảng quyết định để thực hiện hiệu quả các mục tiêu về môi trường và xã hội. ESG chỉ thực sự phát huy giá trị khi được tích hợp vào chiến lược doanh nghiệp và có cơ chế hỗ trợ phù hợp từ chính sách.

ESG và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp

Từ góc độ quản trị doanh nghiệp, PGS.TS Nguyễn Danh Nguyên, Hiệu trưởng Trường Kinh tế, Đại học Bách Khoa Hà Nội, cho rằng ESG cần được nhìn nhận như một công cụ nâng cao chất lượng quản trị dài hạn, thay vì chỉ là một bộ tiêu chuẩn để “đối phó” với yêu cầu bên ngoài. Theo ông, quản trị tốt (G) chính là nền tảng để thực hiện hiệu quả các mục tiêu về môi trường (E) và xã hội (S). Nếu thiếu năng lực quản trị, việc đầu tư cho ESG rất khó tạo ra giá trị bền vững.

PGS.TS Nguyễn Danh Nguyên cũng lưu ý rằng khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế Việt Nam, đồng thời là nơi tạo ra phần lớn việc làm. Do đó, việc thiết kế các yêu cầu ESG cần đặc biệt cân nhắc đến khả năng thực thi của nhóm doanh nghiệp này, tránh tạo ra rào cản khiến doanh nghiệp “ngại tham gia” vào tiến trình chuyển đổi bền vững.

Cũng chia sẻ từ góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Quang Huân, Phó Chủ nhiệm Hội đồng thành viên Khoa học công nghệ và Chuyển đổi số, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, đồng thời là Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Halcom Việt Nam, cho rằng ESG đang ngày càng trở thành điều kiện cần để doanh nghiệp tiếp cận thị trường và nguồn vốn quốc tế. 

Theo ông Nguyễn Quang Huân, ESG chỉ phát huy hiệu quả khi được nội địa hóa phù hợp với từng ngành, từng lĩnh vực và nguồn lực của doanh nghiệp Việt Nam. Việc áp dụng một cách dàn trải các tiêu chuẩn quốc tế không những không hiệu quả mà còn có thể làm gia tăng chi phí tuân thủ, đặc biệt trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp vẫn đang trong quá trình phục hồi và tái cấu trúc sau các cú sốc kinh tế gần đây .

Khung chính sách và khoảng trống pháp lý

Tại hội thảo, PGS.TS Phạm Hoàng Lương, nguyên Phó Hiệu trưởng Đại học Bách Khoa Hà Nội, và GS.TS Đặng Kim Chi, nguyên Phó Viện trưởng Viện Khoa học Công nghệ Môi trường, Đại học Bách Khoa Hà Nội, đã tập trung phân tích bối cảnh chính sách và các vấn đề môi trường liên quan đến ESG tại Việt Nam. Các chuyên gia cho rằng Việt Nam đã có nhiều định hướng lớn liên quan đến tăng trưởng xanh, chuyển đổi năng lượng, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Tuy nhiên, ESG hiện vẫn chưa được chuẩn hóa thành một khung tiêu chí thống nhất có tính pháp lý rõ ràng, khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc xác định “làm ESG như thế nào là đủ và đúng”.

Theo các ý kiến này, một trong những vấn đề cốt lõi là thiếu chuẩn dữ liệu và cơ chế đo lường, kiểm chứng thống nhất. Khi chưa có hệ tiêu chí và phương pháp đánh giá phù hợp với điều kiện trong nước, việc triển khai ESG rất dễ rơi vào tình trạng hình thức, chạy theo báo cáo mà chưa tạo ra thay đổi thực chất trong vận hành doanh nghiệp .

Từ góc độ chính sách và xã hội, TS Vũ Văn Tiến, Ủy viên Đoàn Chủ tịch, Trưởng ban Tuyên giáo Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, cho rằng ESG không chỉ là vấn đề của doanh nghiệp mà còn là một nội dung quan trọng trong chiến lược phát triển bền vững quốc gia. ESG gắn chặt với các vấn đề xã hội như việc làm, an sinh, quan hệ lao động và trách nhiệm cộng đồng.

TS Vũ Văn Tiến nhấn mạnh rằng nếu ESG được triển khai phù hợp, nó có thể góp phần nâng cao chất lượng tăng trưởng, bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu kinh tế và mục tiêu xã hội. Ngược lại, nếu ESG bị hiểu sai hoặc áp dụng cứng nhắc, nó có thể tạo ra áp lực không cần thiết cho doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa - lực lượng quan trọng của nền kinh tế

Nội địa hóa ESG: 3 định hướng lớn

Một nội dung xuyên suốt trong các tham luận và thảo luận tại hội thảo là yêu cầu nội địa hóa ESG. Theo đó, ESG không thể được “sao chép” nguyên trạng từ các bộ tiêu chuẩn quốc tế mà cần được điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội, thể chế và năng lực thực thi của Việt Nam.

Các chuyên gia thống nhất ba định hướng lớn:

Thứ nhất, cần ưu tiên hóa các chỉ số ESG cốt lõi theo ngành, tập trung vào những vấn đề có tác động lớn và rủi ro cao.

Thứ hai, cần phân tầng yêu cầu đo lường và báo cáo theo quy mô doanh nghiệp, với bộ chỉ số tối thiểu và lộ trình nâng dần, nhằm giảm chi phí tuân thủ ban đầu.

Thứ ba, cần tăng cường cơ chế hỗ trợ thông qua hướng dẫn kỹ thuật, chuẩn dữ liệu, kiểm chứng độc lập và các chính sách khuyến khích như tín dụng xanh, hỗ trợ chuyển đổi công nghệ và đào tạo nhân lực .

Kết luận hội thảo, các đại biểu cho rằng ESG có thể trở thành đòn bẩy quan trọng giúp doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Tuy nhiên, để làm được điều đó, ESG cần được triển khai trên cơ sở hiểu đúng bản chất, có lộ trình phù hợp và gắn chặt với năng lực thực thi của doanh nghiệp.