Smart home trở thành xu hướng 

Trong những năm gần đây, cụm từ “smart home” đang được xem như một tiêu chuẩn mới của bất động sản hiện đại. Từ những căn hộ trung cấp đến các đại đô thị, hệ thống điều khiển thông minh, cảm biến tự động, khóa cửa điện tử, quản lý thiết bị qua điện thoại… dần trở thành “mặc định” trong cách định hình sản phẩm.

Điều đáng nói, nó đang dần vượt ra khỏi phạm vi của một giải pháp công nghệ, để trở thành công cụ định vị giá trị và gia tăng biên lợi nhuận cho các chủ đầu tư.

Cộng nghệ Smart home trở thành xu thế trong những dự án bất động sản, căn hộ...hiện nay

Tại nhiều dự án như Vinhomes Smart City (Hà Nội), Ecopark (Hà Nội), Lotte Eco Smart City (TP.Hồ Chí Minh), Sunshine Sky City (TP.Hồ Chí Minh), Masteri Centre Point (TP.Hồ Chí Minh), Aqua City (Đồng Nai)…khái niệm “smart” không chỉ dừng lại ở các thiết bị trong căn hộ, mà được mở rộng thành “đô thị thông minh”, “hệ sinh thái số”, “chuẩn sống 4.0”. Những cụm từ này xuất hiện dày đặc trong tài liệu bán hàng, brochure và chiến dịch truyền thông… như một lớp vỏ công nghệ giúp nâng tầm hình ảnh dự án.

Tuy nhiên, khi đi sâu vào thực tế triển khai, một khoảng cách đáng kể bắt đầu lộ rõ. Trong nhiều trường hợp, “smart home” chỉ dừng lại ở một số thiết bị cơ bản như công tắc thông minh, cảm biến, hoặc hệ thống điều khiển qua ứng dụng - những thành phần có chi phí không quá lớn nếu tách riêng. Nhưng khi được “đóng gói” trong một hệ sinh thái mang danh “thông minh”, giá trị bất động sản lại được đẩy lên đáng kể.

Một chuyên gia proptech (công nghệ bất động sản) nhận định: “Smart home hiện nay giống như một ‘lớp sơn công nghệ’. Nó không sai, nhưng thường bị thổi phồng vượt quá giá trị thực tế mà người dùng nhận được.”

Điểm đáng chú ý, phần lớn người mua nhà không có đủ thông tin để đánh giá mức độ “thông minh” của hệ thống. Sự khác biệt giữa một hệ thống IoT cơ bản và một nền tảng tự động hóa thực sự gần như không được làm rõ.

“Trong khi đó, các yếu tố quan trọng hơn như bảo mật, khả năng nâng cấp, tính tương thích hay chi phí vận hành dài hạn lại ít khi được đề cập đầy đủ. Hệ quả là, “smart home” trở thành một dạng giá trị vô hình khó định lượng, trong khi người mua trả tiền cho một trải nghiệm được hứa hẹn, hơn là một hệ thống có thể kiểm chứng rõ ràng”, một chuyên gia proptech cho hay.

Tiện ích thành bất tiện

Không thể phủ nhận, smart home mang lại những lợi ích rõ ràng và trải nghiệm mới trong giai đoạn đầu sử dụng. Việc điều khiển thiết bị từ xa, thiết lập kịch bản sinh hoạt, hay chỉ đơn giản là cảm giác “ngôi nhà hiểu mình” tạo ra một trải nghiệm mới mẻ, thậm chí có phần thú vị. Đối với nhiều người, đây là bước tiến tất yếu của công nghệ, giúp tối ưu hóa cuộc sống, tiết kiệm thời gian và nâng cao tiện nghi.

Tuy nhiên, sau giai đoạn “tuần trăng mật công nghệ”, một thực tế bắt đầu lộ rõ. Không phải tất cả các tính năng công nghệ thực sự cần thiết trong cuộc sống hằng ngày.

Việc bật đèn qua ứng dụng, điều chỉnh điều hòa bằng điện thoại hay kích hoạt một tính năng tự động mở điều hòa đôi khi lại phức tạp hơn thao tác trực tiếp. Khi yếu tố mới lạ qua đi, người dùng quay lại với những thói quen đơn giản, và nhiều tính năng của smart home dần bị bỏ quên.

Anh Phương, một người đam mê công nghệ tại TP. Hồ Chí Minh cho biết, đã từng chi hàng trăm triệu đồng để nâng cấp các hệ thống điện trong gia đình sang các thiết bị thông minh. Thời gian đầu khá thú vị và thường xuyên sử dụng chúng, nhưng về lâu dần các tính năng ấy trở nên tẻ nhạt và nhàm chán. Nhất là có gia đình có người già hoặc "mù" công nghệ thường xuyên phàn nàn vì khó sử dụng và phức tạp.

“Tôi đã phải thay thế hầu hết các thiết bị trên về dạng truyền thống để thuận tiện sử dụng đối với nhiều thành viên trong gia đình”, anh Phương cho hay và đó bài học nhớ đời khi bỏ ra hàng trăm triệu đồng để trang bị công nghệ smart home.

Vấn đề không chỉ dừng ở trải nghiệm, mà còn nằm ở chi phí và sự phụ thuộc. Một hệ thống smart home không phải là khoản đầu tư một lần. Thiết bị có vòng đời, phần mềm cần cập nhật, hệ thống cần bảo trì.

Khi xảy ra lỗi, việc sửa chữa không còn đơn giản như thay một công tắc hay ổ điện, mà phụ thuộc vào nhà cung cấp, vào nền tảng công nghệ đã được lắp đặt từ đầu. Chi phí thay thế, nâng cấp trong dài hạn vì thế có thể cao hơn nhiều so với dự tính ban đầu.

Smart home: "Cửa ngõ" cho tội phạm tấn công

Quan trọng hơn, khi ngôi nhà trở nên thông minh cũng trở thành một phần của không gian mạng. Mỗi thiết bị kết nối, mỗi thao tác điều khiển, mỗi thói quen sinh hoạt đều có thể được ghi nhận, lưu trữ và xử lý như dữ liệu hành vi. Nó không còn nằm trong phạm vi vật lý, mà mở rộng sang an ninh mạng.

Trên thế giới đã có nhiều cảnh báo về việc các thiết bị IoT trong gia đình bị tấn công. Camera an ninh bị truy cập trái phép, khóa cửa thông minh bị khai thác lỗ hổng, hệ thống điều khiển bị chiếm quyền từ xa, những kịch bản tưởng như xa vời nhưng đã từng xảy ra. Các tổ chức an ninh mạng quốc tế nhiều lần ghi nhận việc hacker lợi dụng thiết bị gia đình thông minh làm điểm xâm nhập, không chỉ để theo dõi mà còn để tấn công sâu hơn vào hệ thống mạng cá nhân.

Viện Ponemon đã từng tiến hành nghiên cứu bằng cách khảo sát 615 chuyên gia bảo mật CNTT và bảo mật OT trên lãnh thổ Hoa Kỳ. Kết quả cho thấy, 44% người tham gia khảo sát cho biết, tổ chức của họ đã bị một sự cố mạng liên quan đến thiết bị IoT hoặc OT trong hai năm qua. Hơn 39% thiết bị đó là mục tiêu của tấn công và 35% thiết bị đã bị lợi dụng để tiến hành tấn công quy mô lớn hơn.

Tại Việt Nam, mặc dù chưa có nhiều vụ việc được công bố rộng rãi liên quan trực tiếp đến smart home, nhưng các cảnh báo về lộ dữ liệu, bị chiếm quyền tài khoản, hoặc truy cập trái phép vào camera gia đình đã xuất hiện ngày càng nhiều. Khi người dùng sử dụng mật khẩu mặc định, không cập nhật phần mềm, hoặc kết nối thiết bị với các ứng dụng không rõ nguồn gốc, nguy cơ bị xâm nhập là hoàn toàn có thật.

Trong bối cảnh đó, Nghị định 13/2023/NĐ-CP của Chính Phủ đã đặt ra yêu cầu rõ ràng về việc bảo vệ dữ liệu cá nhân, bao gồm cả dữ liệu phát sinh từ các thiết bị thông minh.

Tuy nhiên, một chuyên gia an ninh mạnh đánh giá, việc smart home an toàn hay không lại phụ thuộc vào cách triển khai của doanh nghiệp và ý thức của người sử dụng. 

Do đó, smart home, không chỉ là chi phí thiết bị hay vận hành, mà còn là rủi ro tiềm tàng về an ninh và quyền riêng tư. Khi mọi hành vi trong ngôi nhà đều có thể được ghi lại thành dữ liệu, thì lúc này câu hỏi không còn nằm tiện ích mà là “an toàn đến đâu?”.  Và khi người dùng bắt đầu phụ thuộc vào hệ thống, việc mất kiểm soát dù chỉ trong một thời điểm cũng có thể kéo theo những hệ quả không mong muốn.

Nguyễn Tiệp - Sỹ Đồng