Chỉ trong ít ngày, mặt trận an ninh mạng trong nước nóng lên với hàng loạt vụ việc đáng chú ý. Điểm chung là tội phạm không còn hoạt động theo kiểu đơn lẻ, mà ngày càng sử dụng vỏ bọc công nghệ, nền tảng số và mạng xã hội để tạo lòng tin rồi dẫn dụ nạn nhân chuyển tiền.

Công an bắt giữ Nguyễn Tài Minh. Ảnh: CACC

Nổi bật là vụ Công an TP Hà Nội bắt giữ Nguyễn Tài Minh, người bị xác định cầm đầu hệ thống Sky Media. Theo thông tin ban đầu, nhóm này lôi kéo người tham gia mua điện thoại cài sẵn phần mềm xem quảng cáo với giá cao, hứa trả lợi nhuận theo ngày và hoa hồng nếu giới thiệu thêm người mới. Bản chất của mô hình này là lấy danh nghĩa công nghệ để che giấu dấu hiệu đa cấp biến tướng và hành vi chiếm đoạt tài sản.

Đối tượng Xiang Guoquan tại cơ quan công an. Ảnh: CACC

Tại Thanh Hóa, một đường dây lừa đảo xuyên quốc gia hoạt động dưới vỏ bọc sàn thương mại điện tử “Merry Trade” cũng vừa bị triệt phá, với số tiền bị cáo buộc chiếm đoạt lên tới hàng chục tỷ đồng. Công thức của dạng lừa đảo này không mới nhưng vẫn phát huy hiệu quả cao: dựng nền tảng có giao diện chuyên nghiệp, tạo cảm giác đây là kênh đầu tư hoặc kinh doanh hợp pháp, sau đó dẫn dụ nạn nhân nạp tiền, nâng cấp tài khoản, tham gia các gói sinh lời rồi chiếm đoạt. Ở đây, tội phạm không chỉ bán một lời hứa lợi nhuận, mà bán cả cảm giác mình đang bước vào một mô hình kinh doanh hiện đại.

Điểm đáng lo nằm ở chỗ loại hình lừa đảo này đang bám rất sát quá trình chuyển đổi số của đời sống xã hội. Càng nhiều người sử dụng sàn điện tử, giao dịch qua tài khoản số và tin vào cơ hội kiếm tiền từ nền tảng trực tuyến, thì không gian cho các mô hình giả mạo càng rộng ra. Chúng dựng app, website, hội nhóm và hệ thống chăm sóc khách hàng đủ bài bản để người bị hại tưởng rằng mình đang tham gia vào một giao dịch thật. Đó chính là vùng xám nguy hiểm nhất hiện nay: khi ranh giới giữa một mô hình số hợp pháp và một cái bẫy lừa đảo bị làm cho trở nên mờ nhòe.

Tội phạm mạng đang vận hành theo kiểu "dây chuyền"

Hàng trăm đối tượng sập bẫy "việc nhẹ lương cao" ở Campuchia được trả về nước.

Nếu các vụ ở Hà Nội và Thanh Hóa cho thấy lớp vỏ công nghệ ngày càng tinh vi, thì vụ việc tại Đồng Nai lại phản ánh thẳng vào quy mô tổ chức của loại tội phạm này. Ngày 29/3, Công an tỉnh Đồng Nai cho biết đã khởi tố bị can, bắt tạm giam 343 đối tượng liên quan hoạt động lừa đảo qua mạng tại Campuchia, sau khi những người này được bàn giao về Việt Nam. Con số lên tới hàng trăm đối tượng là một chỉ dấu rất mạnh cho thấy lừa đảo trực tuyến giờ không còn là hoạt động rời rạc của vài nhóm nhỏ, mà đã mang dáng dấp của một mô hình vận hành công nghiệp.

Con số hàng trăm đối tượng cho thấy đây không còn là vài nhóm nhỏ hoạt động rời rạc. Nhiều đường dây hiện vận hành theo kiểu phân vai rõ ràng: nhóm tiếp cận nạn nhân, nhóm kỹ thuật, nhóm quản lý tài khoản và nhóm nhận, trung chuyển dòng tiền. Không gian mạng đã trở thành môi trường để tội phạm tổ chức toàn bộ chuỗi hành vi lừa đảo.

Đối tượng Phạm Thị Chi đã có hành vi tạo lập, sử dụng tài khoản mạng xã hội Facebook, “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” trên không gian mạng với chiêu trò đăng bán các mặt hàng bánh, kẹo, rượu bia... làm các giỏ quà Tết trên facebook, zalo, rồi chiếm đoạt tiền của khách mua.

Bên cạnh các vụ án lớn, tuần qua cũng ghi nhận những thủ đoạn rất gần với đời sống hằng ngày. Tại Ninh Bình, công an phát thông báo truy tìm bị hại trong vụ lừa đảo bán bánh, kẹo, rượu bia, giỏ quà qua Facebook, Zalo rồi chiếm đoạt tiền. Kiểu lừa đảo này đánh vào thói quen mua bán nhanh trên mạng xã hội, nơi nhiều người vẫn dễ dàng chuyển khoản trước mà không kiểm tra kỹ người bán.

Việc địa phương liên tiếp phát thông báo truy tìm bị hại cũng cho thấy một thực tế: nhiều vụ lừa đảo qua mạng có số nạn nhân lớn hơn rất nhiều so với những gì được phát hiện ban đầu. Không ít người bị lừa số tiền không quá lớn nên ngại trình báo, vô tình khiến cơ quan điều tra khó bóc tách hết quy mô đường dây.

Từ lòng tham đến nỗi sợ, tội phạm đánh trúng tâm lý người dùng

Thực tế cho thấy, dù hình thức có khác nhau, các vụ việc tuần qua đều xoay quanh một điểm chung: tội phạm khai thác rất mạnh tâm lý con người. Với người muốn kiếm tiền nhanh, chúng đưa ra app đầu tư, app xem quảng cáo, sàn điện tử sinh lời. Với người mua hàng online, chúng dựng tài khoản bán hàng, chốt đơn rồi yêu cầu chuyển khoản. Với người sợ cơ quan công quyền, chúng giả danh công an, cán bộ, cơ quan chức năng để gây áp lực.

Lừa đảo trên không gian mạng hiện nay thành công không chỉ vì công nghệ, mà vì nó bám rất sát hành vi số của người dân. Càng quen giao dịch qua app, ví điện tử, mạng xã hội, càng dễ nảy sinh tâm lý chủ quan trước những bẫy được dựng lên rất giống đời thực.

Nhìn tổng thể, tuần qua cho thấy 3 xu hướng nổi bật. Thứ nhất, tội phạm tiếp tục núp bóng mô hình số như app kiếm tiền, sàn điện tử, tài khoản bán hàng trực tuyến. Thứ hai, hoạt động phạm tội có tổ chức hơn, có phân tầng, có quy mô đường dây. Thứ ba, việc điều tra, xử lý cũng đang chuyển mạnh từ cảnh báo sang bóc gỡ cả hệ thống vận hành.

Với người dùng, không tin cam kết lợi nhuận dễ dàng; không chuyển tiền trước cho tài khoản thiếu xác thực; không cài ứng dụng lạ; không làm theo hướng dẫn của người tự xưng là cơ quan chức năng qua điện thoại hoặc mạng xã hội.

Từ các vụ việc liên tiếp bị bóc gỡ cho thấy an ninh mạng trong nước đang đối mặt áp lực rất lớn từ các đường dây lừa đảo có tổ chức. Khi niềm tin số trở thành mục tiêu bị khai thác, phòng chống lừa đảo không còn là chuyện riêng của lực lượng chức năng, mà là kỹ năng sống bắt buộc với mỗi người dùng trong kỷ nguyên số.

Thu Uyên