Hợp lực quốc gia hiện thực hóa nghị quyết 57-NQ/TW trong kỷ nguyên chủ quyền số

Chuyển đổi số đang trở thành trục tái thiết mô hình phát triển quốc gia, gắn trực tiếp với chủ quyền số, tự chủ công nghệ và năng lực cạnh tranh dài hạn của Việt Nam. Sau hơn một năm triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, những chuyển động căn bản về tư duy quản trị, hoàn thiện thể chế, bảo đảm an ninh mạng - an ninh dữ liệu và vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp đang dần định hình một mô hình phát triển mới, trong đó hợp lực quốc gia được xác lập là điều kiện tiên quyết. Sau giai đoạn chạy đà của năm đầu triển khai, Nghị quyết 57 đang bước vào giai đoạn đòi hỏi tăng tốc, lấy mục tiêu, sản phẩm và hiệu quả thực chất làm thước đo.

Nhân dịp Xuân Bính Ngọ 2026, Tạp chí An ninh mạng Việt Nam có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Huy Dũng, Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, Ủy viên Ban Chỉ đạo Trung ương về chuyển đổi số, xoay quanh những vấn đề mang tính nền tảng và chiến lược trong hiện thực hóa Nghị quyết 57-NQ/TW.

Chuyển đổi số - nền tảng tái thiết mô hình phát triển quốc gia

- Sau hơn một năm triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW, đâu là chuyển biến quan trọng nhất trong tư duy quản trị phát triển quốc gia?

Ông Nguyễn Huy Dũng: Chuyển biến quan trọng nhất không nằm ở việc tăng thứ hạng trên các bảng xếp hạng, mà ở sự thay đổi căn bản trong cách tiếp cận khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong quản trị quốc gia.

Tư duy quản trị đã chuyển từ “tin học hóa, ứng dụng công nghệ” sang tái thiết mô hình phát triển dựa trên tri thức và dữ liệu. Nghị quyết 57 xác định rõ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá chiến lược hàng đầu để phát triển lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện quan hệ sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Chuyển đổi số, vì thế, không còn là câu chuyện mua sắm công nghệ, mà là sắp xếp lại cách quản trị, cách vận hành toàn bộ nền kinh tế, xã hội trên nền tảng số.

Cùng với đó, tư duy “người dân và doanh nghiệp là trung tâm, là chủ thể” được đặt ở vị trí trung tâm. Nhà nước chuyển mạnh sang vai trò kiến tạo, dẫn dắt và thiết lập luật chơi; doanh nghiệp và giới khoa học trở thành lực kéo chính của đổi mới sáng tạo. Chỉ trong hơn một năm qua, Quốc hội và Chính phủ đã ban hành hoặc quyết định 17 luật, gần 60 nghị định và hơn 60 thông tư liên quan trực tiếp đến khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Đặc biệt, chủ quyền số, tự chủ công nghệ và an ninh dữ liệu được xác lập là yêu cầu xuyên suốt. Nghị quyết 57 khẳng định rõ: bảo đảm chủ quyền quốc gia trên không gian mạng, an ninh mạng và an ninh dữ liệu là điều kiện không thể tách rời của phát triển. Đây là bước tiến quan trọng về tư duy chiến lược: an ninh không đi sau phát triển, mà được tích hợp ngay trong thiết kế tổng thể của mô hình phát triển quốc gia.

“Làm nhanh - vá sau” và những rủi ro hệ thống

- Nghị quyết 57-NQ/TW xác lập quan điểm coi an toàn, an ninh mạng và an ninh dữ liệu là điều kiện tiên quyết của chuyển đổi số. Những rủi ro lớn nhất sẽ phát sinh nếu tiếp cận theo tư duy “làm nhanh - vá sau”?

Ông Nguyễn Huy Dũng: Nếu chuyển đổi số được triển khai theo tư duy “làm nhanh - vá sau”, sẽ xuất hiện ba nhóm rủi ro mang tính hệ thống.

Thứ nhất là rủi ro về kiến trúc và hạ tầng. Việc triển khai chắp vá, thiếu thiết kế tổng thể tạo ra nhiều điểm yếu, đặc biệt trước các hình thức tấn công chuỗi cung ứng, ransomware hoặc chiếm quyền điều khiển hệ thống trọng yếu. Dữ liệu không được chuẩn hóa, phân tán và thiếu mô hình quản trị thống nhất rất dễ dẫn đến lộ lọt dữ liệu cá nhân, dữ liệu định danh và dữ liệu tài chính.

Thứ hai là rủi ro phụ thuộc công nghệ. Việc triển khai vội vàng trên các nền tảng và công nghệ lõi nước ngoài, trong khi thiếu chiến lược nội địa hóa và đánh giá đầy đủ rủi ro dữ liệu xuyên biên giới, sẽ khiến nền kinh tế số rơi vào trạng thái lệ thuộc và bị “khóa” trong hệ sinh thái của bên thứ ba.

Thứ ba là rủi ro xã hội và niềm tin số. Dịch vụ số triển khai nhanh nhưng không an toàn sẽ khiến người dân trở thành đối tượng của lừa đảo, mạo danh, deepfake…, từ đó làm suy giảm niềm tin vào chính quyền số và nền kinh tế số.

Vì vậy, an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân phải được tích hợp ngay từ khâu quy hoạch, thiết kế kiến trúc và lựa chọn công nghệ, chứ không phải “gắn thêm” ở giai đoạn cuối. Hệ thống pháp luật mới đang được hoàn thiện theo hướng quản lý để phát triển, đặt ra các tiêu chuẩn rõ ràng về xử lý dữ liệu, AI an toàn, trách nhiệm của các chủ thể tham gia; đồng thời thúc đẩy các nguyên tắc như zero trust, quản trị danh tính số và từng bước nội địa hóa các hạ tầng, dữ liệu và dịch vụ an ninh mạng trọng yếu nhằm bảo đảm chủ quyền số.

Hợp lực quốc gia - kiến tạo hệ sinh thái phòng thủ số thống nhất

- “Hợp lực quốc gia” trong lĩnh vực an ninh mạng và an toàn dữ liệu cần được tổ chức như thế nào để hình thành một hệ sinh thái phòng thủ số thống nhất, thưa ông?

Ông Nguyễn Huy Dũng: Tinh thần cốt lõi của Nghị quyết 57 là huy động và tổ chức sức mạnh của toàn xã hội. Trong lĩnh vực an ninh mạng và an toàn dữ liệu, hợp lực quốc gia cần được tổ chức theo cấu trúc nhiều tầng, gắn kết chặt chẽ.

Ở tầng chiến lược, Nhà nước giữ vai trò kiến trúc sư, thống nhất kiến trúc phòng thủ số quốc gia, gắn chặt an ninh mạng, an ninh dữ liệu với triển khai Nghị quyết 57 và hệ thống pháp luật liên quan; đồng thời xây dựng tiêu chuẩn, chuẩn mực kỹ thuật, cơ chế chia sẻ dữ liệu an toàn và phương thức phối hợp ứng phó sự cố trên không gian mạng.

Ở tầng triển khai, doanh nghiệp và các đơn vị chuyên môn giữ vai trò nòng cốt. Các doanh nghiệp công nghệ số và doanh nghiệp an ninh mạng trực tiếp thiết kế, vận hành, giám sát và ứng cứu. Các trung tâm SOC, CERT, trung tâm dữ liệu và nền tảng số cần được kết nối thành mạng lưới thống nhất, chia sẻ theo thời gian thực các mối đe dọa và chỉ dấu tấn công.

Ở tầng cộng đồng, các hiệp hội nghề nghiệp và tổ chức xã hội đóng vai trò cầu nối giữa Nhà nước, doanh nghiệp, xã hội; từ xây dựng tiêu chí niềm tin số, đào tạo nhân lực đến truyền thông nâng cao nhận thức. Mỗi người dân cũng là một mắt xích quan trọng trong việc bảo vệ không gian mạng an toàn, lành mạnh.

Doanh nghiệp Make in Vietnam và bài toán làm chủ công nghệ lõi

- Vậy thưa ông, trong tiến trình hiện thực hóa Nghị quyết 57-NQ/TW, đâu là những nút thắt lớn nhất mà doanh nghiệp công nghệ số Make in Vietnam cần vượt qua?

Ông Nguyễn Huy Dũng: Doanh nghiệp công nghệ số Make in Vietnam được xác định là lực lượng nòng cốt trong hiện thực hóa các mục tiêu lớn của đất nước. Tuy nhiên, để tham gia sâu vào chuỗi giá trị số toàn cầu, cần nhìn thẳng vào những nút thắt căn bản.

Trước hết là công nghệ lõi và sự phụ thuộc vào hạ tầng nước ngoài, từ hệ điều hành, vi mạch, nền tảng cloud đến nền tảng AI. Nếu không từng bước làm chủ các thành tố này, rất khó nâng cao giá trị gia tăng và khả năng chống chịu trước các biến động địa chính trị, thương mại và công nghệ toàn cầu.

Thứ hai là năng lực an toàn, bảo mật theo tư duy “by design”. An toàn thông tin phải được coi là lợi thế cạnh tranh, không chỉ là chi phí. Việc tuân thủ các chuẩn mực quốc tế về bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh thông tin và AI có trách nhiệm là điều kiện tiên quyết để sản phẩm công nghệ Việt Nam bước ra thị trường toàn cầu.

Thứ ba là nhân lực chuyên sâu và vốn dài hạn cho các lĩnh vực công nghệ lõi như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và an ninh mạng. Đây không chỉ là bài toán của doanh nghiệp, mà là thước đo năng lực tự chủ số và sức cạnh tranh dài hạn của nền kinh tế Việt Nam.

Trách nhiệm thế hệ trong kỷ nguyên chủ quyền số

- Trong bối cảnh Nghị quyết 57-NQ/TW đang bước vào giai đoạn triển khai quyết liệt và toàn diện, ông đặt kỳ vọng gì đối với thế hệ trẻ và cộng đồng công nghệ - an ninh mạng Việt Nam?

Ông Nguyễn Huy Dũng: Yếu tố quyết định trong giai đoạn tới không chỉ nằm ở cơ chế hay nguồn lực đầu tư, mà ở ý thức trách nhiệm và tinh thần dấn thân của con người, đặc biệt là thế hệ trẻ và cộng đồng công nghệ, an ninh mạng Việt Nam. Trọng tâm triển khai từ năm 2026 không còn là “đã làm gì”, mà là “tạo ra giá trị gì” cho tăng trưởng, năng suất và đời sống xã hội.

Chủ quyền quốc gia ngày nay không chỉ được xác lập trên đất liền, trên biển, mà còn trên không gian mạng và trong từng dòng dữ liệu. Không gian số đã trở thành một mặt trận phát triển gắn liền với bảo vệ Tổ quốc, tác động trực tiếp tới an ninh, kinh tế và tương lai dài hạn của đất nước.

Tôi cho rằng, làm chủ công nghệ phải luôn song hành với đạo đức số và trách nhiệm xã hội. Việc bảo vệ người dùng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và giữ gìn niềm tin xã hội cần được coi là chuẩn mực nghề nghiệp trong kỷ nguyên số.

Xin trân trọng cảm ơn ông!

Lam Nguyên - Thu Uyên (Thực hiện)