Từ Xôi Lạc TV đến các website lậu: Khi xử lý phần ngọn chưa đủ

Vụ triệt phá hệ thống Xôi Lạc TV một lần nữa gióng lên hồi chuông về thực trạng vi phạm bản quyền trên không gian mạng. Trao đổi với phóng viên, luật sư Hà Huy Phong, Giám đốc điều hành Công ty Luật TNHH Inteco, phân tích những nguyên nhân khiến các website phát lậu tồn tại dai dẳng, đồng thời chỉ ra các chế tài pháp lý và giải pháp căn cơ để xử lý tận gốc vấn nạn này.

Sau khi Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05) phối hợp với Công an tỉnh Hưng Yên triệt phá hệ thống Xôi Lạc TV, câu chuyện vi phạm bản quyền số tiếp tục thu hút sự quan tâm lớn của dư luận. Không chỉ dừng ở hành vi phát lậu bóng đá, phim ảnh hay truyền hình trả tiền, nhiều đường dây còn gắn với quảng cáo, trung gian thanh toán và các mắt xích kỹ thuật phức tạp, gây thiệt hại lớn cho chủ thể quyền và làm méo mó môi trường kinh doanh nội dung số.

Xung quanh vấn đề này, phóng viên đã có cuộc trao đổi với luật sư Hà Huy Phong để làm rõ trách nhiệm pháp lý, các lỗ hổng bị lợi dụng cũng như những giải pháp cần được đẩy mạnh trong thời gian tới.

Luật sư Hà Huy Phong hiện là Giám đốc điều hành Công ty Luật TNHH Inteco, đồng thời là người có nhiều kinh nghiệm trong tư vấn, xử lý các vấn đề pháp lý liên quan đến doanh nghiệp và sở hữu trí tuệ. Trao đổi với phóng viên, ông đưa ra góc nhìn pháp lý về thực trạng vi phạm bản quyền trên không gian mạng và những giải pháp cần thiết để xử lý hiệu quả vấn nạn này.

- Vừa qua, Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05) đã phối hợp với Công an tỉnh Hưng Yên triệt phá hệ thống Xôi lạc TV, khởi tố hơn 30 đội về các tội danh xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan; tổ chức đánh bạc và đánh bạc. Hệ thống Xôi lạc đã tồn tại một thời gian dài và đến bây giờ mới bị triệt phá. Trước đó hệ thống website Phimmoi hay Rophim cũng đã từng bị chặn. Theo luật sư, vì sao dù đã có nhiều vụ việc bị phát hiện và triệt phá, tình trạng vi phạm bản quyền trên không gian mạng vẫn chưa giảm rõ rệt?

Luật sư Hà Huy Phong: Các hoạt động tội phạm trên nền tảng Internet luôn diễn biến phức tạp và khó xử lý, bởi vì chúng có khả năng che dấu danh tính và địa điểm tốt, khả năng nhân bản và di dời địa điểm thực hiện hành vi nhờ vào tính phi biên giới của hạ tầng mạng Internet. Việc điều tra, khởi tố và xử lý của cơ quan chức năng gặp khó khăn bởi các yếu tố pháp lý quốc tế và tính chủ quyền quốc gia.

Lấy một ví dụ đơn giản, một người thuê văn phòng làm việc ở Châu Âu, thuê máy chủ đặt ở Châu Mỹ nhưng cung cấp dịch vụ xem xem phim vi phạm bản quyền cho khán giả ở Việt Nam, thì việc phát hiện, khám xét thực sự không hề dễ dàng. Để xử lý được tội phạm, cơ quan công an Việt Nam cần phối hợp với cảnh sát các nước, nhưng pháp luật của mỗi quốc gia lại khác nhau, cũng như tinh thần thiện chí phối hợp cũng khác nhau.

Vấn đề lớn và quan trọng thứ hai là ý thức về tuân thủ pháp luật bản quyền của nhiều người còn yếu. Tình trạng vi phạm bản quyền tác giả, quyền sở hữu trí tuệ ở Việt Nam đã xảy ra phổ biến ở Việt Nam nhiều năm nhưng không bị xử lý triệt để dẫn tới tâm lý nhờn pháp luật, coi thường pháp luật. Việc sử dụng chùa các tác phẩm, mua sách lậu, phim lậu trở thành một thói quen bình thường, không chỉ ở những người nhận thức hạn chế mà cả ở những người có trình độ cao, học cao hiểu rộng.

Từ các hiện tượng và hành vi cá nhân đơn lẻ, trở thành hiện tượng xã hội phổ quát và bình thường nên xã hội hầu như không có phản ứng trước việc xuất hiện và tồn tại các trang điện tử có trình chiếu các tác phẩm vi phạm bản quyền.

Có cầu ắt có cung, khi xuất hiện nhu cầu xem phim vi phạm bản quyền thì thị trường phi pháp cho những sản phẩm vi phạm bản quyền cũng trở nên sôi động, làm miếng bánh ngon cho những kẻ phạm tội. Mặc dù công tác kiểm tra, xử lý được cơ quan chức năng thực hiện liên tục và quyết liệt, nhưng công tác xử lý đó vẫn chỉ thực hiện được ở phần ngọn, còn phần gốc cần sự thay đổi về nhận thức của thị trường và người tiêu dùng.

- Theo luật sư, các website như Xôi Lạc TV, Thập Cẩm, Mỳ Tôm thường lợi dụng những kẽ hở nào để tồn tại trong thời gian dài?

- Các website như vậy thường sử dụng kẽ hở là khả năng kỹ thuật, công nghệ để ẩn danh, lẩn trốn trên môi trường mạng Internet, gây khó khăn cho cơ quan chức tranh trong việc truy tìm, xử lý. Bên cạnh đó, những kẻ đứng đầu các trang này thường ít khi “xuất đầu lộ diện” mà thuê một số người vận hành, thực hiện một số công việc đơn lẻ, như bình luận, làm phụ đề cho phim. Thực trạng đó dẫn tới việc “bắt cóc bỏ đĩa”, xử lý khó triệt để.

- Vậy thì chế tài và trách nhiệm pháp lý của những người điều hành website lậu ra sao. Với các cá nhân điều hành, quản trị hoặc trực tiếp vận hành các trang web phát lậu, họ có thể bị xử lý theo những tội danh hoặc chế tài nào?

- Các website chiếu phim lậu, bóng đá lậu như vậy thường gắn với một số hành vi phạm tội cụ thể quy định trong Bộ luật hình sự, gồm Tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan quy định tại Điều 225; tội Đánh bạc quy định tại Điều 321; Tội tổ chức đánh bạc hoặc gá bạc tại Điều 322 Bộ Luật Hình sự 2015. Các hành vi trình chiếu phim lậu, bóng đá lậu còn bị coi là vi phạm Luật sở hữu trí tuệ, có thể bị xử lý vi phạm hành chính theo quy định tại Nghị định số 341/2025/NĐ-CP của Chính phủ Quy định xử phạt vi phạm hành chính về quyền tác giả, quyền liên quan.

Thậm chí, các trang phim lậu này còn có thể có hành vi và phải đối mặt với chế tài hình sự liên quan đến Tội truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy quy định tại Điều 326, Bộ Luật hình sự 2015.

Liên quan đến hành vi phạm bản quyền, nếu bị truy cứu trách nhiệm hình sự, người phạm tội có thể bị áp dụng hình thức phạt tù đến 03 năm, bị phạt tiền đến 3 tỷ đồng. Về mặt chế tài hành chính, từ ngày 15/02/2026, mức phạt tiền tối đa trong lĩnh vực quyền tác giả, quyền liên quan là 250 triệu đồng đối với cá nhân và 500 triệu đồng đối với tổ chức.

Bên cạnh các chế tài về hình sự, hành chính, người vi phạm có thể đối mặt với các vụ kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại, với mức bồi thường không hạn chế mà căn cứ trên thiệt hại thực tế có thể chứng minh.

- Trong các vụ vi phạm bản quyền số, ranh giới giữa xử phạt hành chính và truy cứu trách nhiệm hình sự được xác định ra sao thưa luật sư?

- Ranh giới giữa xử phạt hành chính và truy cứu trách nhiệm hình sự trong các vụ vi phạm bản quyền số tại Việt Nam được phân định chủ yếu dựa trên quy mô, giá trị hàng hóa vi phạm, số tiền thu lợi bất chính hoặc mức độ thiệt hại thực tế gây ra cho chủ sở hữu quyền.

Theo quy định tại Điều 225 Bộ luật Hình sự hiện hành, hành vi xâm phạm quyền tác giả và quyền liên quan sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu cá nhân thực hiện thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng trở lên, gây thiệt hại cho chủ sở hữu từ 100 triệu đồng trở lên, hoặc giá trị hàng hóa vi phạm đạt từ 100 triệu đồng trở lên; đối với pháp nhân thương mại, các ngưỡng định lượng này được nâng cao hơn, tương ứng là 200 triệu đồng lợi nhuận hoặc 300 triệu đồng thiệt hại.

Bên cạnh các con số định lượng, yếu tố "quy mô thương mại" cũng là căn cứ quan trọng để cấu thành tội phạm nếu hành vi mang tính chuyên nghiệp, có tổ chức và đầu tư hạ tầng kỹ thuật bài bản nhằm trục lợi.

Ngược lại, những hành vi vi phạm chưa đạt đến các ngưỡng tài chính nêu trên hoặc chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm sẽ bị xử lý hành chính theo Nghị định 341/2025/NĐ-CP với mức phạt tiền tối đa lên đến 250 triệu đồng đối với cá nhân và 500 triệu đồng đối với tổ chức, đi kèm các biện pháp khắc phục hậu quả như buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm. Việc xác định ranh giới này trên môi trường số thường đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan điều tra và các đơn vị an ninh mạng để sao kê dòng tiền quảng cáo hoặc lượt truy cập, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang siết chặt thực thi bảo hộ sở hữu trí tuệ để đáp ứng các tiêu chuẩn cao từ những hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như CPTPP và EVFTA.

- Người tiếp tay mua bán tài khoản quảng cáo, cung cấp hạ tầng kỹ thuật, tên miền, máy chủ, trung gian thanh toán… có thể phải chịu trách nhiệm pháp lý như thế nào? Những người chia sẻ lại link, nhúng nội dung vi phạm hoặc lập các hội nhóm dẫn nguồn đến trang lậu có thể bị xem xét trách nhiệm đến đâu?

- Những đối tượng cung cấp hạ tầng kỹ thuật, tên miền, máy chủ, trung gian thanh toán hoặc mua bán tài khoản quảng cáo phục vụ cho các nền tảng vi phạm bản quyền có thể bị xem xét trách nhiệm với vai trò là đồng phạm trong vụ án hình sự theo Điều 17 và Điều 225 Bộ luật Hình sự, nếu cơ quan chức năng chứng minh được các bên này biết rõ mục đích vi phạm nhưng vẫn cố tình cung cấp dịch vụ để trục lợi hoặc tiếp tay cho hành vi phạm tội.

Về mặt hành chính, theo Nghị định 341/2025/NĐ-CP vừa có hiệu lực, các đơn vị cung cấp dịch vụ trung gian này phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình "thông báo và gỡ bỏ"; nếu không thực hiện việc ngăn chặn truy cập hoặc gỡ bỏ nội dung vi phạm khi đã có yêu cầu, họ sẽ bị xử phạt theo các khung hình phạt dành cho hành vi hỗ trợ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Đối với những cá nhân chia sẻ link, nhúng nội dung hoặc lập các hội nhóm trên mạng xã hội để dẫn nguồn đến trang lậu, dù không trực tiếp lưu trữ hay đăng tải tệp tin, hành vi này vẫn bị coi là "truyền đạt tác phẩm đến công chúng" trái phép theo Luật Sở hữu trí tuệ. Tùy vào quy mô và mức độ ảnh hưởng, những người "dẫn đường" này có thể bị xử phạt hành chính với mức phạt tiền lên tới hàng chục triệu đồng, hoặc trong trường hợp việc dẫn nguồn góp phần giúp trang lậu đạt được ngưỡng thu lợi bất chính hay gây thiệt hại lớn cho chủ sở hữu theo định mức tại Điều 225 Bộ luật Hình sự, họ hoàn toàn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự với vai trò người giúp sức.

- Thưa luật sư, với những nội dung có giá trị thương mại lớn như bóng đá, phim ảnh, truyền hình trả tiền, thiệt hại do nạn phát lậu thường được nhìn nhận thế nào về mặt pháp lý và kinh tế?

- Đối với những nội dung có giá trị thương mại cao như bản quyền bóng đá, phim điện ảnh hay truyền hình trả tiền, thiệt hại do nạn phát lậu được nhìn nhận như một sự tổn thương kép đánh vào cả hệ sinh thái kinh tế và trật tự pháp lý của ngành công nghiệp sáng tạo. Về mặt kinh tế, thiệt hại không chỉ đơn thuần là doanh thu trực tiếp bị thất thoát từ việc người dùng không mua vé hay đăng ký thuê bao, mà còn kéo theo sự sụt giảm nghiêm trọng giá trị khai thác thương mại của thương hiệu và doanh thu từ quảng cáo, khiến các nhà đầu tư mất đi nguồn lực tài chính để tái sản xuất các nội dung chất lượng cao.

Về mặt pháp lý, việc xác định thiệt hại trong các vụ việc này thường dựa trên hai trụ cột là thiệt hại thực tế phát sinh và lợi nhuận bị bỏ lỡ, trong đó khó khăn lớn nhất là định lượng chính xác bao nhiêu phần trăm người xem lậu lẽ ra đã trở thành khách hàng trả phí nếu không có nguồn phát trái phép.

Luật Sở hữu trí tuệ và các thông lệ quốc tế hiện đại ngày càng có xu hướng bảo vệ "giá trị kỳ vọng" của tài sản trí tuệ, coi các hành vi phát lậu quy mô lớn không chỉ là xâm phạm lợi ích tư nhân mà còn là hành vi phá hoại môi trường kinh doanh bình đẳng, gây thất thu ngân sách nhà nước và làm suy giảm sức cạnh tranh của quốc gia. Chính vì vậy, việc đánh giá thiệt hại không còn bó hẹp trong các con số kế toán đơn thuần mà được mở rộng thành sự suy giảm sức sống của toàn bộ ngành công nghiệp nội dung, tạo cơ sở để các cơ quan tố tụng áp dụng mức bồi thường mang tính trừng phạt hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự nhằm bảo vệ tính tôn nghiêm của quyền sở hữu trí tuệ trong kỷ nguyên số.

- Theo luật sư, khung pháp lý hiện nay đã đủ sức răn đe với loại tội phạm này chưa, hay vẫn còn điểm nào cần sửa đổi, bổ sung?

- Mặc dù các chế tài hình sự và hành chính hiện nay tại Việt Nam đã được điều chỉnh theo hướng tăng nặng, nhưng khi đặt lên bàn cân với nguồn lợi nhuận khổng lồ từ các hoạt động vi phạm bản quyền số, những quy định này dường như vẫn chưa đủ sức nặng để tạo ra một sự răn đe thực chất. Thực trạng cho thấy, tội phạm trong lĩnh vực này thường hoạt động với tâm thế chủ đích, cố tình và sẵn sàng bất chấp các quy định pháp luật hiện hành để trục lợi bằng mọi giá. Do đó, yêu cầu cấp thiết đặt ra là phải tiếp tục nghiên cứu nâng cao khung hình phạt và siết chặt các biện pháp chế tài nhằm đảm bảo tính tương xứng với quy mô thiệt hại mà chúng gây ra cho cả hệ sinh thái kinh tế lẫn các nhà sáng tạo nội dung.

Một trong những giải pháp mang tính đột phá chính là việc hạ thấp ngưỡng khởi tố hình sự, đặc biệt áp dụng cho những hành vi vi phạm có tổ chức, có sự đầu tư kỹ thuật chuyên nghiệp và mang tính tái diễn nhiều lần. Việc dịch chuyển ranh giới từ xử phạt hành chính sang truy cứu trách nhiệm hình sự sớm hơn sẽ tạo ra một áp lực tâm lý cực kỳ mạnh mẽ, đủ để khiến những đối tượng đang có ý định dấn thân vào con đường phi pháp này phải cân nhắc lại rủi ro.

Đồng thời, pháp luật cần mở rộng phạm vi điều chỉnh, áp dụng các hình phạt nghiêm khắc đối với nhóm đối tượng cung cấp hạ tầng kỹ thuật tiếp tay như dịch vụ lưu trữ, tên miền hay các cổng trung gian thanh toán. Chỉ khi các đơn vị cung cấp dịch vụ này cảm thấy rủi ro pháp lý và trách nhiệm hình sự tiềm tàng vượt xa lợi ích kinh tế thu được từ các hợp đồng phi pháp, chuỗi cung ứng của thị trường lậu mới thực sự bị chặt đứt từ gốc rễ.

Sự kết hợp đồng bộ giữa việc tăng nặng mức phạt, hạ thấp ngưỡng khởi tố và tối ưu hóa quy trình tố tụng không chỉ là biện pháp bảo hộ tài sản trí tuệ mà còn là lời khẳng định về tính nghiêm minh, không khoan nhượng của pháp luật trên không gian mạng hiện nay.

- Bản thân K+ có thể coi là nạn nhân của tình trạng vi phạm bản quyền (về bóng đá) trên không gian mạng, khiến công ty này phải đóng cửa sau nhiều năm tồn tại trên thị trường truyền hình. K+ cũng đã từng thực hiện các chiến dịch tuyên truyền, đấu tranh với nạn lừa đảo trực tuyến nhưng thất bại. Theo luật sư, các doanh nghiệp, đơn vị nắm giữ bản quyền nội dung số cần làm gì để tự bảo vệ mình tốt hơn trước tình trạng sao chép, phát tán trái phép trên mạng?

- Để tự bảo vệ hiệu quả trước vấn nạn vi phạm bản quyền số, các doanh nghiệp và đơn vị nắm giữ nội dung cần chủ động xây dựng một hệ sinh thái tự vệ đa tầng thay vì chỉ trông chờ vào sự can thiệp của cơ quan chức năng. Trước hết, việc thiết lập hàng rào kỹ thuật là yếu tố then chốt, thông qua việc triển khai các công nghệ mã hóa DRM để kiểm soát quyền truy cập, kết hợp với nhúng thủy vân số (Watermarking) và dấu vân tay (Fingerprinting) nhằm truy vết chính xác nguồn rò rỉ nội dung ngay từ khi phát sinh.

Song song đó, doanh nghiệp nên ứng dụng trí tuệ nhân tạo để tự động rà quét và phát hiện sớm các vi phạm trên diện rộng, đồng thời thiết lập các bộ phận phản ứng nhanh để thực hiện quy trình "thông báo và gỡ bỏ" một cách tức thì, đảm bảo ngăn chặn nội dung lậu trong những khung giờ "vàng" của các chương trình trực tiếp.

Bên cạnh giải pháp kỹ thuật, việc thay đổi chiến lược kinh doanh cũng đóng vai trò quyết định trong việc triệt tiêu nhu cầu của thị trường phi pháp; bằng cách đa dạng hóa các gói dịch vụ với mức giá linh hoạt và cung cấp trải nghiệm khách hàng vượt trội về chất lượng hình ảnh, tốc độ đường truyền, doanh nghiệp có thể lôi kéo người dùng quay lại với các nền tảng chính thống.

Cuối cùng, các đơn vị cần thắt chặt liên minh để chia sẻ dữ liệu về các trang web lậu, phối hợp với các nhà cung cấp dịch vụ mạng thực hiện cơ chế chặn tên miền linh hoạt và gây áp lực lên các mạng lưới quảng cáo, trung gian thanh toán nhằm cắt đứt hoàn toàn nguồn thu của tội phạm. Việc đầu tư bài bản vào các giải pháp tự vệ này không chỉ đơn thuần là bảo vệ doanh thu mà còn là chiến lược sống còn để duy trì giá trị thương hiệu và sức sáng tạo bền vững trong kỷ nguyên số.

- Để ngăn chặn hiệu quả tình trạng “dẹp trang này, mọc trang khác”, cần giải pháp nào mang tính căn cơ nhất? Ngoài biện pháp hình sự, những công cụ dân sự, hành chính hoặc công nghệ nào cần được sử dụng mạnh hơn?

- Để giải quyết căn cơ tình trạng “dẹp trang này, mọc trang khác”, cần một giải pháp tổng thể đánh vào toàn bộ hệ sinh thái tồn tại của tội phạm bản quyền thay vì chỉ xử lý đơn lẻ từng vụ việc. Giải pháp "tử huyệt" chính là cắt đứt nguồn thu từ quảng cáo, đặc biệt là quảng cáo phi pháp, và vô hiệu hóa các kênh trung gian thanh toán, khiến việc duy trì hạ tầng kỹ thuật trở nên không còn khả thi về mặt kinh tế.

Song song với đó, các công cụ công nghệ cần được nâng cấp từ chặn tên miền tĩnh sang cơ chế "chặn tên miền linh hoạt" (Dynamic Site Blocking), cho phép các nhà cung cấp dịch vụ Internet ngăn chặn tức thì các trang web "gương" phát sinh mà không cần đợi lệnh mới từ tòa án, đồng thời phối hợp với các công cụ tìm kiếm để xóa bỏ hoàn toàn dấu vết của các trang lậu khỏi kết quả truy cập.

Về mặt dân sự, việc áp dụng chế tài "bồi thường định mức" sẽ tạo ra rủi ro tài chính cực lớn cho kẻ vi phạm mà không bắt buộc chủ sở hữu phải chứng minh con số thiệt hại thực tế vốn rất phức tạp, kết hợp với các lệnh khẩn cấp tạm thời để đình chỉ hoạt động trang web ngay khi có bằng chứng sơ bộ.

Cuối cùng, giải pháp bền vững nhất vẫn là tái định hướng hành vi người dùng thông qua việc cảnh báo trực tiếp về rủi ro mã độc và xây dựng văn hóa tiêu dùng số chính thống.

Tóm lại, chỉ khi chúng ta kết hợp đồng bộ giữa việc triệt hạ động lực kinh tế, vô hiệu hóa khả năng tiếp cận và gia tăng áp lực pháp lý để biến vi phạm bản quyền trở thành một ngành kinh doanh quá rủi ro và đắt đỏ, vấn nạn này mới có thể được đẩy lùi một cách triệt để.

- Xin cảm ơn luật sư về những trao đổi rất hữu ích này!

Xem thêm:

Đăng Khoa