Tại đối thoại “Thí điểm Sàn giao dịch tài sản số: Cơ chế giám sát, năng lực vận hành và chuẩn mực đầu tư” do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) - Bộ Tài chính phối hợp cùng Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA) tổ chức, nhiều vấn đề cốt lõi về hành lang pháp lý, giám sát và vận hành thị trường đã được đặt ra từ cả góc độ quản lý lẫn thực tiễn đấu tranh tội phạm.

Từ kinh nghiệm thực tế, Đại tá Hoàng Ngọc Bách, Trưởng phòng 4, Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an cho biết, sự thiếu hụt quy định pháp lý đang khiến quá trình điều tra các vụ việc liên quan đến tài sản mã hóa gặp nhiều trở ngại. Không chỉ khó trong giai đoạn truy vết, việc xử lý cũng gặp vướng mắc ngay cả khi đã xác định được manh mối, do dòng tiền chủ yếu được chuyển qua các sàn giao dịch ở nước ngoài.

Đại tá Hoàng Ngọc Bách, Trưởng phòng 4, Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an phát biểu tại Đối thoại về thí điểm tài sản mã hóa.

Trong bối cảnh đó, việc hình thành các sàn giao dịch chính thống trong nước được kỳ vọng sẽ tạo ra bước chuyển về quản lý. “Sàn giao dịch chính thống sẽ giúp giảm thiểu hành vi vi phạm pháp luật, tăng cường năng lực phòng, chống rửa tiền, chống tài trợ khủng bố và góp phần đưa Việt Nam ra khỏi Danh sách xám của FATF”, Đại tá Bách nhấn mạnh.

Tuy nhiên, để thị trường tài sản mã hóa vận hành minh bạch và bền vững, không chỉ phụ thuộc vào cơ quan quản lý mà cần sự tham gia đồng bộ của tất cả các bên. Theo đó, nhà đầu tư cần được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng; các sàn giao dịch phải xây dựng quy trình vận hành minh bạch, kiểm soát chặt chẽ danh tính người dùng, giám sát giao dịch bất thường; đồng thời tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý và lực lượng thực thi trong việc phòng ngừa, phát hiện vi phạm.

Ở chiều ngược lại, yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý cũng được đặt ra như một nền tảng then chốt. Cơ quan quản lý cần chủ động xây dựng và kiện toàn các quy định liên quan đến quản lý giao dịch, qua đó nâng cao hiệu quả phòng ngừa và xử lý các hành vi lợi dụng tài sản mã hóa để trục lợi.

Từ trái sang phải) Ông Nguyễn Lê Thành (Verichains), bà Đoàn Mai Hạnh (TCEX), ông Tô Trần Hòa (UBCKNN), bà Nguyễn Ngọc Sơn Quỳnh (MEXC Việt Nam) và ông Trần Huyền Dinh (VBA) trao đổi về việc thí điểm sàn giao dịch tài sản mã hóa.

Làm rõ hơn cách tiếp cận quản lý trong giai đoạn thí điểm, tại phần đối thoại công – tư, ông Tô Trần Hoà, Phó trưởng Ban thường trực Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa (UBCKNN) cho biết, bên cạnh các điều kiện pháp định như vốn điều lệ hay cấu trúc cổ đông, cơ quan quản lý sẽ tập trung đánh giá năng lực vận hành thực tế của doanh nghiệp. Các tiêu chí bao gồm chất lượng hệ thống công nghệ, kinh nghiệm đội ngũ và mức độ minh bạch trong hoạt động.

Theo ông Hoà, với đặc thù là một thị trường mới và tiềm ẩn nhiều rủi ro, cơ quan quản lý sẽ tiếp cận theo hướng thận trọng, từng bước. Trong giai đoạn đầu, chỉ những nhà đầu tư đã có sẵn tài sản mã hóa trên các sàn quốc tế mới được phép giao dịch tại sàn trong nước. Song song với đó, nhiệm vụ trọng tâm sẽ là triển khai các chương trình phổ cập kiến thức cho nhà đầu tư, với sự phối hợp của nhiều cơ quan như Bộ Công an, Ngân hàng Nhà nước và VBA.

Gắn với yêu cầu bảo vệ nhà đầu tư, một nguyên tắc quan trọng được các chuyên gia nhấn mạnh là việc tách biệt tài sản của khách hàng khỏi tài sản của sàn giao dịch. Đây được xem là nền tảng để đảm bảo an toàn cho nhà đầu tư trong mọi kịch bản, kể cả khi sàn ngừng hoạt động. Đồng thời, cơ quan quản lý cũng xây dựng các kịch bản ứng phó rủi ro thị trường, bao gồm cơ chế cảnh báo sớm và cho phép nhà đầu tư chủ động xử lý tài sản khi phát sinh tình huống bất thường.

Ở góc độ kỹ thuật, các yêu cầu về an toàn hệ thống được đặt ra ở mức cao hơn để tương thích với đặc thù thị trường. Ông Nguyễn Lê Thành, Nhà sáng lập Verichains, cho rằng việc áp dụng tiêu chuẩn an toàn hệ thống thông tin cấp độ 4 đối với sàn tài sản mã hóa - cao hơn so với cấp độ 3 của sàn chứng khoán hiện nay - là cần thiết.

Theo ông Thành, an toàn hệ thống không chỉ dừng ở việc đạt chứng nhận, mà phải là một quá trình vận hành liên tục, đòi hỏi khả năng giám sát theo thời gian thực, kiểm thử định kỳ và phản ứng nhanh với sự cố. Đáng chú ý, rủi ro lớn nhất không đến từ các cuộc tấn công bên ngoài mà nằm ngay trong hệ thống nội bộ và các điểm kết nối giữa môi trường blockchain với hạ tầng vận hành của sàn. Đây là những khu vực nhạy cảm, nơi tài sản dịch chuyển và thường trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công tinh vi.

Thu Hương