Phát huy sức mạnh toàn dân xây dựng thế trận an ninh mạng vững chắc

Nhìn sâu vào bản chất các mối đe dọa hiện nay, có thể thấy an ninh mạng không còn là câu chuyện “tấn công - phòng thủ”. Tấn công mạng ngày càng đa dạng, tinh vi, xuyên biên giới; kết hợp kỹ thuật với thao túng tâm lý; khai thác điểm yếu từ con người, quy trình, chuỗi cung ứng đến hệ thống. Những nguy cơ như xâm phạm dữ liệu cá nhân, phá hoại hạ tầng trọng yếu, lừa đảo trực tuyến quy mô lớn... không chỉ gây thiệt hại kinh tế mà còn tác động trực tiếp tới ổn định chính trị - xã hội và năng lực quản trị quốc gia trong môi trường số.

Bối cảnh đó đòi hỏi nhiệm vụ an ninh mạng sự chuyển dịch mạnh mẽ ngay từ những ngày đầu năm 2026: Từ tư duy “xử lý sự cố” sang tư duy “quản trị rủi ro liên tục”, từ “phòng thủ bị động” sang “phòng ngừa chủ động”, từ “an toàn ở tầng kỹ thuật” sang “an toàn là kỷ luật vận hành”. An ninh mạng phải được tích hợp ngay từ khâu thiết kế hệ thống và quy trình; phải được đo lường kiểm tra, diễn tập, đánh giá độc lập; phải gắn với trách nhiệm cụ thể của người đứng đầu. Khi an ninh mạng trở thành năng lực quản trị, quốc gia mới có thể đi nhanh mà không chệch hướng, doanh nghiệp mới có thể mở rộng mà không trả giá bằng rủi ro hệ thống.

Nâng cao năng lực tự chủ, phát triển an ninh mạng gắn với bảo vệ chủ quyền 

Muốn bảo vệ chủ quyền số một cách thực chất, yêu cầu nâng cao năng lực tự chủ về thể chế, công nghệ, nhân lực và công nghiệp an ninh mạng đặt ra cấp thiết. Tự chủ không có nghĩa là khép kín, tách rời hợp tác quốc tế, mà là làm chủ những năng lực cốt lõi để không bị lệ thuộc, không bị động và có khả năng tự bảo vệ trước mọi tình huống. Đó là nền tảng để vừa giữ vững an ninh quốc gia, vừa thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội trong môi trường số.

Tự chủ trước hết phải bắt đầu từ hành lang pháp lý. Năm 2026, yêu cầu hoàn thiện thể chế không chỉ để “xử lý vi phạm”, mà sâu xa hơn là để thiết lập kỷ luật số và trật tự số; bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân: tạo môi trường minh bạch, ổn định cho đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế số. Tinh thần đó cũng được cụ thể hóa bằng việc Quốc hội đã thông qua Luật An ninh mạng (Luật số 116/2025/QH15), có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, thay thế các quy định trước đây, hướng tới tăng cường bảo vệ không gian mạng và năng lực quản lý trong bối cảnh số hóa mạnh mẽ.

Pháp luật chỉ thực sự có giá trị khi đi cùng năng lực thực thi và cơ chế bảo đảm. Bởi vậy, cùng với thể chế, cần thúc đẩy các điều kiện để triển khai đồng bộ: Trách nhiệm quản trị dữ liệu, cơ chế tài chính cho công tác bảo vệ an ninh mạng, chuẩn mực kỹ thuật, cơ chế phối hợp chia sẻ thông tin và khuyến khích phát triển - sử dụng sản phẩm, dịch vụ an ninh mạng của Việt Nam. Chính sự thống nhất giữa “khuôn khổ pháp lý” và “năng lực thực thi” sẽ tạo nên điểm tựa bền vững cho chuyển đổi số an toàn.

Song song với hoàn thiện thể chế là yêu cầu xây dựng nền công nghiệp an ninh hiện đại, tự chủ. Việc hình thành Quỹ đầu tư phát triển công nghiệp an ninh và Tổ hợp công nghiệp an ninh quốc gia mang ý nghĩa chiến lược, tạo nguồn lực dài hạn cho nghiên cứu, phát triển, ứng dụng sản phẩm, giải pháp an ninh mạng “Make in Vietnam”, phục vụ trực tiếp nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia và chủ quyền số. Đây là cách biến năng lực phòng thủ thành năng lực cạnh tranh, biến yêu cầu bảo vệ thành động lực phát triển một ngành kinh tế chiến lược của quốc gia.

Trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, bảo vệ bí mật Nhà nước đặt ra yêu cầu đặc biệt nghiêm ngặt. Công nghệ AI đem lại năng suất mới, nhưng cũng đặt ra nguy cơ mới nếu bị lạm dụng để thu thập, suy luận, tái cấu trúc thông tin nhạy cảm. Cần kiên quyết không cho phép bất kỳ hành vi nào sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo để xâm phạm bí mật Nhà nước; đồng thời phải tháo gỡ các rào cản không cần thiết để chuyển đổi số trong cơ quan nhà nước diễn ra thông suốt, an toàn, hiệu quả. Ở đây, điều cốt lõi là cân bằng đúng: bảo vệ nghiêm ngặt những gì phải bảo vệ, nhưng tạo dòng chảy thông suốt cho dữ liệu hợp pháp phục vụ quản trị và phát triển.

Nếu pháp luật và công nghiệp là “xương sống”, thì sức mạnh xã hội, sức mạnh toàn dân là “hệ tuần hoàn” của thế trận an ninh mạng. Bảo vệ không gian mạng không thể chỉ dựa vào lực lượng chuyên trách. An ninh mạng bền vững phải được xây dựng như một “thế trận” nhiều tầng, nhiều lớp, trong đó mỗi người dân là một chủ thể an toàn, mỗi tổ chức là một mắt xích kỷ luật. Khi tri thức an toàn số được chuyển hóa thành hành vi thường nhật - biết kiểm tra, biết xác minh, biết dừng lại đúng lúc trước đường link lạ, biết bảo vệ danh tính số, biết báo cáo khi bị tấn công - thì bề mặt bị tần công thu hẹp, chi phí xã hội cho việc chống tội phạm mạng giảm, và năng lực phòng vệ cộng đồng tăng lên một cách tự nhiên.

Từ góc độ chiến lược quốc gia, đây chính là bản chất của “thế trận an ninh mạng toàn dân”: không phải là một khẩu hiệu, mà là một cấu trúc sức mạnh xã hội được tổ chức và dẫn dắt, tạo ra khả năng tự vệ rộng lớn cho nền kinh tế và xã hội số. Đó là sức mạnh tổng hợp của Nhà nước, doanh nghiệp, giới chuyên gia, tổ chức xã hội và mỗi công dân - thống nhất trong nhận thức, đồng bộ trong hành động, và bền bỉ trong kỷ luật.

Hoàn thiện pháp luật trong nước đi đôi với tăng cường hợp tác quốc tế

Không một quốc gia nào có thể đơn độc ứng phó hiệu quả trước tội phạm mạng xuyên biên giới. Bởi vậy, cùng với việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về an ninh mạng, an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu, Việt Nam đã rất chủ động, tích cực tham gia các cơ chế hợp tác quốc tế về phòng, chống tội phạm mạng. Lễ mở ký Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng diễn ra tại Hà Nội trong các ngày 25-26/10/2025 là minh chứng rõ nét cho uy tín, vị thế và trách nhiệm ngày càng cao của Việt Nam trong nỗ lực chung bảo đảm an ninh mạng toàn cầu.

Thông điệp Việt Nam gửi tới cộng đồng quốc tế là nhất quán: xây dựng không gian mạng dựa trên luật pháp; tăng cường hợp tác; tôn trọng chủ quyền; đồng thời bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu an ninh, quyền con người và lợi ích chính đáng của các quốc gia. Không gian mạng cần trở thành không gian của hòa bình, ổn định và phát triển bền vững, chứ không phải là “vùng xám” cho các hành vi vi phạm pháp luật. Khi đặt luật pháp và lòng tin chiến lược làm nền, hợp tác quốc tế sẽ đi vào thực chất: chia sẻ thông tin, phối hợp điều tra, nâng cao năng lực, hỗ trợ kỹ thuật - đặc biệt với các nước đang phát triển - để không ai bị bỏ lại phía sau trong cuộc chiến chống tội phạm mạng.

Phát huy sức mạnh toàn dân - vai trò nòng cốt của Hiệp hội An ninh mạng quốc gia

Trong tổng thể thế trận an ninh mạng toàn dân, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia giữ vai trò hạt nhân kết nối và tổ chức sức mạnh xã hội; là cầu nối quan trọng giữa chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước với thực tiễn triển khai trong cộng đồng doanh nghiệp, giới chuyên gia và người dân. Hiệp hội không chỉ là tổ chức xã hội - nghề nghiệp, mà còn là một thiết chế phối hợp “mềm”, góp phần chuyển hóa định hướng chiến lược thành hành động cụ thể, lan tỏa rộng khắp trong toàn xã hội.

Vai trò của Hiệp hội cần được nhìn nhận như một “điểm hội tụ” của hệ sinh thái: nơi quy tụ trí tuệ chuyên gia, năng lực công nghệ của doanh nghiệp, kinh nghiệm thực tiễn của các chủ thể vận hành và nhu cầu bảo vệ cụ thể của xã hội. Từ đó, Hiệp hội có thể kiến tạo “lá chắn số” nhiều tầng, nhiều lớp; thúc đẩy hợp tác công - tư; chia sẻ chuẩn mực, kinh nghiệm; hỗ trợ đào tạo, truyền thông kết nối quốc tế; hỗ trợ kỹ thuật cho các tổ chức, doanh nghiệp trong phòng ngừa phát hiện, ứng phó sự cố. Quan trọng hơn, Hiệp hội góp phần hình thành một kỷ luật xã hội mới trong môi trường số: kỷ luật tuân thủ, kỷ luật bảo vệ dữ liệu, kỷ luật an toàn vận hành.

Trong ý nghĩa sâu xa đó, Hiệp hội chính là đầu mối kết nối sức mạnh toàn dân trong kỷ nguyên số: từ cơ quan quản lý nhà nước, lực lượng chuyên trách, doanh nghiệp cung cấp hạ tầng và dịch vụ số, đến từng tổ chức xã hội và mỗi người dân. Khi Hiệp hội làm tốt vai trò kết nối, chuẩn hóa và lan tỏa, “thế trận an ninh mạng toàn dân” không còn là một khái niệm, mà trở thành năng lực thực tế của quốc gia - thống nhất, đồng bộ và có sức đề kháng cao trước mọi biến động

Năm 2026 cũng là năm bản lề, gắn với những nhiệm vụ phát triển lớn của đất nước trong kỷ nguyên mới, trong đó phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tiếp tục được xác định là động lực quan trọng để phát triển nhanh, bền vững. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đặt ra yêu cầu rất cao về việc tạo đột phá chiến lược, đồng thời xác lập rõ vị trí của an ninh mạng, an ninh dữ liệu như điều kiện tiên quyết để kiến tạo niềm tin số quốc gia.

Khi mỗi cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp coi an ninh mạng, an ninh dữ liệu là nền tảng vận hành; mỗi người dân tự trang bị kỹ năng an toàn số như một kỹ năng sống; Hiệp hội An ninh mạng quốc gia phát huy vai trò nòng cốt trong kết nối, dẫn dắt, chuẩn hóa và lan tỏa. Khi sức mạnh toàn dân được tổ chức đúng cách, khi thể chế được hoàn thiện đồng bộ, khi công nghiệp an ninh được đầu tư đúng hướng, khi hợp tác quốc tế đi vào chiều sâu... Việt Nam chắc chắn sẽ bảo vệ vững chắc chủ quyền số, không gian mạng quốc gia trong mọi tình huống, củng cố niềm tin số và tạo động lực mới cho phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên số.

Đại tướng Lương Tam Quang