Động lực phát triển trong không gian số: Tư duy mới sau Đại hội XIV

Không gian số - không gian phát triển mới của quốc gia

Nếu trong những thập niên trước, phát triển chủ yếu được đo bằng vốn, lao động và tài nguyên, thì ngày nay, không gian số đang trở thành không gian phát triển quan trọng bậc nhất của mỗi quốc gia. Đó không chỉ là không gian của công nghệ thông tin hay Internet, mà là không gian nơi dữ liệu được khai thác, tri thức được kết nối, sáng tạo được lan tỏa, và các mô hình kinh tế - xã hội mới được hình thành.

Sau Đại hội XIV, tư duy phát triển của Việt Nam ngày càng thể hiện rõ sự dịch chuyển này. Không gian số không còn là “lĩnh vực hỗ trợ”, mà đã trở thành mặt bằng phát triển mới, nơi các động lực tăng trưởng, đổi mới và quản trị hội tụ và cộng hưởng.

Từ ba đột phá chiến lược đến "hệ động lực số"

Đại hội XIV tiếp tục khẳng định ba đột phá chiến lược: hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Tuy nhiên, điểm mới quan trọng không chỉ nằm ở việc nhấn mạnh các đột phá này, mà ở cách chúng được nhìn nhận trong một chỉnh thể mới.

Trong tư duy phát triển hiện nay, ba đột phá không còn vận hành như những trụ cột song song, mà ngày càng được tích hợp và kết nối trong không gian số. Chuyển đổi số chính là “bộ dẫn động” giúp thể chế đi vào cuộc sống nhanh hơn, hạ tầng trở nên thông minh và hiệu quả hơn, còn con người được trao thêm năng lực để sáng tạo và thích ứng.

Từ đó, một “hệ động lực số” đang hình thành - nơi cải cách thể chế, đầu tư hạ tầng và phát triển con người không tách rời nhau, mà cùng được thúc đẩy bởi dữ liệu, nền tảng số và công nghệ mới.

Không gian số - nơi hình thành động lực tăng trưởng mới

Không gian số mở ra một cách thức tạo giá trị hoàn toàn khác. Trong không gian này, giá trị không chỉ đến từ sản xuất vật chất, mà còn từ dữ liệu, từ kết nối, từ khả năng tối ưu hóa và từ các mô hình kinh doanh dựa trên nền tảng số. Chi phí giao dịch được cắt giảm mạnh, khoảng cách địa lý bị thu hẹp, và cơ hội sáng tạo được mở rộng cho mọi chủ thể.

Đối với nền kinh tế, không gian số tạo điều kiện để hình thành các ngành nghề mới, chuỗi giá trị mới và thị trường mới. Đối với xã hội, đó là không gian của tương tác mở, của dịch vụ công trực tuyến, của giáo dục và y tế thông minh. Đối với Nhà nước, không gian số trở thành không gian quản trị mới- nơi hiệu quả, minh bạch và trách nhiệm giải trình được nâng cao. Chính trong không gian ấy, động lực tăng trưởng mới của Việt Nam đang được ươm mầm và nuôi dưỡng.

Chuyển đổi số - động lực cải cách sâu sắc nhất

Một điểm nhấn quan trọng trong tư duy phát triển sau Đại hội XIV là cách nhìn về chuyển đổi số. Chuyển đổi số không còn được hiểu đơn thuần là ứng dụng công nghệ, mà được nhìn nhận như một động lực cải cách sâu sắc nhất và lan tỏa nhất.

Với Nhà nước, chuyển đổi số giúp thay đổi phương thức điều hành từ quản lý sang kiến tạo phát triển, từ xử lý thủ công sang dựa trên dữ liệu, từ phản ứng chậm sang dự báo và chủ động. Với doanh nghiệp, chuyển đổi số mở ra cơ hội nâng cao năng suất, đổi mới mô hình kinh doanh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Với người dân, chuyển đổi số tạo điều kiện để tiếp cận dịch vụ công thuận tiện hơn, minh bạch hơn và bình đẳng hơn.

Ở chiều sâu hơn, chuyển đổi số chính là cách thức hiện đại hóa toàn bộ nền kinh tế - xã hội, rút ngắn thời gian cải cách và mở rộng không gian phát triển.

Đổi mới sáng tạo - nguồn lực nội sinh trong không gian số

Không gian số chỉ thực sự trở thành động lực phát triển khi được lấp đầy bằng đổi mới sáng tạo. Đại hội XIV tiếp tục nhấn mạnh vai trò của khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo như động lực trung tâm của tăng trưởng mới. Trong không gian số, đổi mới sáng tạo không chỉ giới hạn ở công nghệ cao, mà còn thể hiện trong quản trị, trong chính sách công, trong cung cấp dịch vụ và trong cách tổ chức xã hội.

Điểm đáng chú ý là không gian số tạo điều kiện để đổi mới sáng tạo trở thành hoạt động phổ quát, chứ không chỉ của một số ít chủ thể. Các startup, doanh nghiệp công nghệ, trường đại học, viện nghiên cứu và cả khu vực công đều có thể tham gia vào dòng chảy sáng tạo chung.

Ở đây, con người giữ vai trò trung tâm. Tư duy mở, kỹ năng số và tinh thần dám thử nghiệm chính là những yếu tố quyết định để biến không gian số thành không gian sáng tạo. Sức mạnh quốc gia trong kỷ nguyên số, suy cho cùng, nằm ở năng lực sáng tạo của con người Việt Nam.

An ninh mạng - điều kiện nền tảng của phát triển số

Càng số hóa sâu rộng, các rủi ro và thách thức càng gia tăng. Trong bối cảnh đó, an ninh mạng không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà đã trở thành điều kiện nền tảng của phát triển bền vững trong không gian số.

An ninh mạng gắn liền với bảo vệ dữ liệu, bảo vệ hệ thống thông tin trọng yếu, bảo vệ niềm tin của xã hội và bảo vệ chủ quyền số quốc gia. Nếu thiếu an toàn, không gian số sẽ trở nên mong manh, và các động lực phát triển dựa trên không gian này sẽ khó có thể vận hành ổn định.

Tư duy phát triển mới đòi hỏi an ninh phải đi cùng phát triển, không phải để kìm hãm đổi mới, mà để tạo ra một môi trường số an toàn, tin cậy và bền vững - nơi các sáng kiến có thể được triển khai mà không đánh đổi bằng rủi ro hệ thống.

Tư duy mới - động lực mới - tương lai mới

Sau Đại hội XIV, Việt Nam không chỉ đứng trước yêu cầu tăng trưởng nhanh hơn, mà còn phải tăng trưởng thông minh hơn, an toàn hơn và bền vững hơn. Điều đó đòi hỏi một tư duy phát triển mới - tư duy coi không gian số là không gian chiến lược, coi chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo là động lực trung tâm, và coi an ninh mạng là nền tảng không thể thiếu.

Mùa Xuân mới mở ra cùng với những kỳ vọng mới. Khi tư duy phát triển được làm mới trong không gian số, khi các động lực được kết nối thành một chỉnh thể hài hòa, và khi niềm tin được bảo vệ bằng an ninh vững chắc, Việt Nam có đủ cơ sở để bước vào một mùa Xuân phát triển mới - tự tin, chủ động và bền vững trên con đường đi tới tương lai.

TS Nguyễn Sĩ Dũng
nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội