Nhìn lại năm 2025, an ninh mạng tại Việt Nam ghi nhận những chuyển động đáng chú ý. Số nạn nhân của các vụ lừa đảo trực tuyến có dấu hiệu giảm so với các năm trước, song điều này không đồng nghĩa với việc mức độ rủi ro suy giảm. Trái lại, các thủ đoạn tấn công đang trở nên tinh vi, phức tạp, có chủ đích và khó nhận diện hơn.

Trí tuệ nhân tạo bắt đầu bị lạm dụng rõ nét trong các kịch bản tấn công, trong khi dữ liệu cá nhân tiếp tục trở thành “mỏ vàng” để các băng nhóm tội phạm khai thác. Từ những xu hướng này, năm 2026 được dự báo sẽ là giai đoạn đấu tranh quyết liệt hơn trên không gian mạng, nơi dữ liệu và AI trở thành trung tâm của cả hoạt động phòng thủ lẫn tấn công.

Từ người dùng cá nhân đến cơ quan, doanh nghiệp, các hình thức lừa đảo và tấn công mạng được nhận định sẽ tiếp tục gia tăng về mức độ tinh vi, tính chọn lọc và khả năng tự động hóa trong năm 2026. Điều này cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết trong việc nâng cao nhận thức, hoàn thiện hành lang pháp lý cũng như đầu tư bài bản cho an ninh dữ liệu trong kỷ nguyên số.

Nguy cơ an ninh mạng gia tăng theo chiều sâu

Bước sang năm 2026, an ninh mạng đối với người dùng cá nhân được dự báo sẽ tiếp tục đối mặt với nhiều thách thức mới, trong đó nổi bật nhất là sự gia tăng về mức độ tinh vi của các hình thức lừa đảo trực tuyến.

Các nhóm tội phạm mạng sẽ đẩy mạnh việc ứng dụng công nghệ Deepfake để tạo ra hình ảnh, video và giọng nói giả mạo có độ chân thực rất cao. Những nội dung giả mạo này có thể được sử dụng để mạo danh người quen, lãnh đạo cơ quan, cán bộ công quyền hoặc đại diện tổ chức tài chính, ngân hàng... Song song với đó, mã độc tấn công người dùng cá nhân vẫn sẽ là mối đe dọa phổ biến.

Các đối tượng tội phạm mạng ngày càng tận dụng thông tin cá nhân bị lộ lọt từ trước để xây dựng kịch bản tấn công có độ thuyết phục cao, đánh trúng sự cả tin hoặc thiếu kỹ năng số của người dùng. Người dùng cá nhân, nếu không được cập nhật kiến thức và nâng cao cảnh giác, sẽ ngày càng khó phân biệt thật - giả trong môi trường số.

Với doanh nghiệp, đặc biệt là các đơn vị đang đẩy mạnh chuyển đổi số, nguy cơ lớn nhất không còn dừng ở việc gián đoạn hệ thống, mà là nguy cơ mất kiểm soát dữ liệu. Các trung tâm dữ liệu, hệ thống thông tin và kho dữ liệu khách hàng trở thành “đích ngắm” hàng đầu của tin tặc. Các hình thức tấn công mã hóa dữ liệu tống tiền (ransomware) vẫn tiềm ẩn nguy cơ bùng phát trở lại với mức độ nguy hiểm hơn, đặc biệt nhắm vào các hạ tầng trọng yếu.

Thực tế cho thấy, ngay cả khi doanh nghiệp khôi phục được hệ thống sau sự cố, hậu quả từ việc bị xâm phạm dữ liệu vẫn có thể kéo dài, ảnh hưởng đến uy tín, trách nhiệm pháp lý và niềm tin của khách hàng, đối tác. Điều này khiến an ninh mạng không còn là bài toán kỹ thuật thuần túy, mà đã trở thành vấn đề quản trị và phát triển bền vững.

Trí tuệ nhân tạo và sự thay đổi phương thức tấn công - phòng thủ

Năm 2026, trí tuệ nhân tạo được dự báo sẽ tiếp tục bị lạm dụng mạnh mẽ trong các kịch bản tấn công nhắm vào người dùng cá nhân. Với sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo, việc tạo ra các biến thể mã độc mới trở nên dễ dàng hơn, cho phép tội phạm mạng tự động hóa quá trình phát tán, né tránh các công cụ bảo mật truyền thống và tấn công có chọn lọc từng nhóm người dùng cụ thể.

Không chỉ dừng ở lừa đảo, AI còn được sử dụng để phát triển các biến thể mã độc mới, liên tục thay đổi hành vi nhằm né tránh các phần mềm bảo mật truyền thống. Các cuộc tấn công vì thế không còn mang tính đại trà, mà được “may đo” cho từng nhóm người dùng cụ thể, làm gia tăng nguy cơ bị xâm nhập mà nạn nhân không hề hay biết.

Các doanh nghiệp, tổ chức cũng sẽ phải đối diện với các cuộc cuộc tấn công mạng được dự báo sẽ ngày càng tinh vi, được tự động hóa mạnh mẽ nhờ AI. Tin tặc có thể sử dụng AI để nhanh chóng tạo ra các công cụ tự động rà quét, khai thác lỗ hổng, cũng như sinh biến thể mã độc mới, liên tục thay đổi nhằm né tránh các hệ thống phòng thủ truyền thống.   

Có thể nói, AI vừa là công cụ hỗ trợ phòng thủ, vừa là “vũ khí” bị tin tặc khai thác. Các nhóm tấn công có thể sử dụng AI để nhanh chóng rà quét lỗ hổng, tự động hóa quá trình xâm nhập và duy trì hiện diện lâu dài trong hệ thống mà không bị phát hiện.

Ảnh minh họa. Nguồn: Internet

Hoàn thiện hành lang pháp lý trong bảo vệ dữ liệu và an ninh mạng

Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh chuyển đổi số trên nhiều lĩnh vực, các trung tâm dữ liệu và hệ thống thông tin được xác định là những tài sản giá trị nhất mà tin tặc nhắm tới. Vì vậy, năm 2026, an ninh dữ liệu được dự báo sẽ trở thành “mặt trận” trọng tâm của các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp.

Các chuyên gia cảnh báo, lượng dữ liệu cá nhân đã bị lộ lọt trong quá khứ vẫn sẽ tiếp tục bị khai thác, trở thành “nguyên liệu” cho các chiến dịch tấn công trong thời gian tới. Do đó, bên cạnh khung pháp lý, việc nâng cao nhận thức, kỹ năng số và thói quen an toàn trên không gian mạng cho người dân vẫn là yếu tố mang tính quyết định để giảm thiểu rủi ro.

Đối với doanh nghiệp, tuân thủ pháp luật về an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân không còn là lựa chọn mang tính đối phó, mà đã trở thành yêu cầu sống còn. Các tổ chức buộc phải thay đổi tư duy từ đầu tư manh mún sang xây dựng chiến lược an ninh mạng bài bản, áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế và coi dữ liệu là tài sản cốt lõi cần được bảo vệ nghiêm ngặt nhất.

Năm 2026 được kỳ vọng sẽ ghi nhận những cải thiện trong công tác bảo vệ dữ liệu cá nhân khi hàng loạt quy định pháp luật mới như Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Luật An ninh mạng 2025 có hiệu lực. Các tổ chức, doanh nghiệp sẽ buộc phải nâng cao trách nhiệm, đầu tư cho an ninh mạng tương xứng với các hoạt động thu thập, lưu trữ và xử lý dữ liệu người dùng.

Việc tuân thủ Luật An ninh mạng và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân sẽ không còn là sự lựa chọn mà là yêu cầu sống còn. Các doanh nghiệp cần chuyển dịch từ trang bị đối phó sang đầu tư bài bản, áp dụng các tiêu chuẩn an ninh mạng quốc tế và coi dữ liệu là tài sản cần bảo vệ nghiêm ngặt nhất.

Thực tế cho thấy, dù công nghệ phát triển đến đâu, yếu tố mang tính quyết định vẫn nằm ở con người - từ sự tỉnh táo của người sử dụng, trách nhiệm của doanh nghiệp cho đến vai trò kiến tạo và dẫn dắt của Nhà nước thông qua hành lang pháp lý và hợp tác quốc tế.

An ninh mạng vì thế không chỉ là câu chuyện của các chuyên gia hay cơ quan chức năng, mà là bài toán chung của toàn xã hội. Giữ vững niềm tin số, bảo vệ dữ liệu và lựa chọn con đường hợp tác, kiểm soát rủi ro thay vì đối đầu vô hạn chính là chìa khóa để hướng tới một không gian mạng an toàn, lành mạnh và bền vững trong kỷ nguyên số.

Phạm Lê