Năm 2025 được ghi nhận là một năm có nhiều chuyển biến tích cực trong công tác phòng, chống lừa đảo trên không gian mạng tại Việt Nam. Theo các thống kê chuyên ngành, số lượng nạn nhân bị lừa đảo đã giảm mạnh so với các năm trước, phản ánh hiệu quả rõ rệt từ việc siết chặt quản lý tài khoản ngân hàng, tăng cường tuyên truyền và sự phối hợp liên ngành giữa các cơ quan chức năng.

Tuy nhiên, đi cùng với xu hướng giảm về số lượng, các hình thức lừa đảo lại ngày càng tinh vi, phức tạp, tận dụng sâu công nghệ AI, deepfake, giả mạo danh tính và khai thác triệt để yếu tố tâm lý con người. Xung quanh bức tranh nhiều gam sáng tối đan xen này, phóng viên đã có cuộc trao đổi với ông Vũ Duy Hiền, Phó Chánh Văn phòng, kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia.

Ông Vũ Duy Hiền, Phó Chánh Văn phòng, kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia.

Thưa ông, ông có thể phác họa bức tranh tổng thể về tình hình lừa đảo trên không gian mạng năm 2025?

Ông Vũ Duy Hiền: Năm 2025 có thể nói là một năm ghi nhận chuyển biến rất tích cực trong công tác phòng, chống tội phạm trên không gian mạng. Theo thống kê của Hiệp hội An ninh mạng, năm 2024, trung bình cứ 220 người thì có 1 người trở thành nạn nhân lừa đảo trên không gian mạng, tương đương tỷ lệ khoảng 0,45%.

Ảnh minh họa.

Sang năm 2025, con số này đã giảm đáng kể. Theo thống kê mới nhất, cứ 555 người thì mới có 1 người liên quan đến hành vi bị lừa đảo, tương đương tỷ lệ 0,18%. Như vậy, số vụ việc đã giảm hơn một nửa so với năm 2024 và các năm trước đó.

Điều này cho thấy, xét về số lượng, tội phạm lừa đảo trên không gian mạng đã giảm rõ rệt. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng hình thức và thủ đoạn tấn công lại ngày càng tinh vi, phức tạp hơn.

Kết quả tích cực này phản ánh rất rõ sự vào cuộc quyết liệt của các cơ quan chức năng, đặc biệt là Bộ Công an, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, cùng với Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia. Công tác tuyên truyền, cảnh báo, nâng cao nhận thức cho người dân trong giai đoạn 2024 - 2025 đã được triển khai rất mạnh mẽ, giúp người dân hiểu rõ hơn các rủi ro và cách tự bảo vệ mình trên không gian mạng.

Bên cạnh đó, một yếu tố rất quan trọng góp phần kéo giảm tội phạm mạng chính là sự phối hợp chặt chẽ giữa Ngân hàng Nhà nước và Bộ Công an. Việc xác thực toàn bộ tài khoản cá nhân và doanh nghiệp bằng sinh trắc học đã giúp loại bỏ, hạn chế rất nhiều tài khoản “rác” – vốn là công cụ mà tội phạm mạng thường sử dụng để lừa đảo và rút tiền. Dữ liệu được liên thông, các tài khoản nghi ngờ bị khoanh vùng, kiểm soát chặt chẽ, khiến việc rút tiền phi pháp trở nên khó khăn hơn rất nhiều.

- Thưa ông, trong năm 2025, những hình thức lừa đảo nào vẫn được coi là phổ biến nhất?

Hình thức lừa đảo phổ biến nhất trong thời gian vừa qua vẫn là giả danh các cơ quan chức năng. Tội phạm thường giả danh công an, cơ quan thuế, ngân hàng và các cơ quan nhà nước để gọi điện, gây sức ép tâm lý và thực hiện hành vi lừa đảo.

Hình thức thứ hai là lừa đảo thông qua các chương trình khuyến mãi, ship hàng, giao hàng, hoặc các đường link mua sắm trên các trang web, sàn thương mại điện tử giả mạo.

Thứ ba là lừa đảo giả danh người thân trong gia đình hoặc lừa đảo tình cảm, dẫn dụ nạn nhân chuyển tiền.

Nhìn chung, các hình thức lừa đảo hiện nay đều tập trung rất mạnh vào yếu tố tâm lý của người dùng. Công nghệ được sử dụng ngày càng sâu, đặc biệt là AI và deepfake, với khả năng giả mạo hình ảnh, video, giọng nói rất giống thật, khiến người dân rất khó phân biệt đâu là thật, đâu là giả.

- Luật bảo vệ dữ liệu cá nhân đã chính thức có hiệu lực, theo ông, trong các trường hợp như giả danh shipper, lộ lọt thông tin đơn hàng thương mại điện tử, người dùng sẽ được bảo vệ ra sao?

Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Đây là một bước tiến rất đáng kể trong việc giảm thiểu tình trạng dữ liệu cá nhân bị mua bán, bị rò rỉ trên không gian mạng.

Tuy nhiên, hiệu quả thực thi của luật phụ thuộc rất lớn vào nhận thức của người dân. Hiện nay, nhiều người vẫn rất dễ dàng cung cấp thông tin cá nhân, thậm chí cả số căn cước công dân, số tài khoản ngân hàng, mà không có sự nghi ngờ hay cảnh giác cần thiết.

Khi luật được thực thi, mọi hành vi sử dụng dữ liệu cá nhân trái phép đều sẽ bị kiểm tra và xử lý nghiêm. Điều này sẽ góp phần giảm thiểu tình trạng lộ lọt thông tin, từ đó hạn chế các hành vi lừa đảo trên không gian mạng.

- Ông có lời khuyên nào để người dùng tự bảo vệ mình trong năm 2026?

Năm 2026, tội phạm mạng chắc chắn sẽ tiếp tục sử dụng công nghệ cao, đặc biệt là AI và deepfake, với mức độ tinh vi và phức tạp hơn. Các hình thức lừa đảo sẽ ngày càng khó nhận diện, khó phân biệt thật - giả.

Với vai trò của Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia, tôi khuyến nghị người dân tuân thủ nguyên tắc “3 không”.

Thứ nhất, không quá vội vàng, trước khi chuyển tiền, hãy dừng lại, kiểm tra và xác minh thông tin. Thứ hai, không quá sợ hãi, trước các hình thức đe dọa, cần giữ bình tĩnh, không để tâm lý hoảng loạn chi phối hành động. Thứ ba, không tham lam, không tin vào các lời mời gọi lợi nhuận cao, trả thưởng bất thường, phi lý.

Quan trọng nhất, người dùng cần luôn tỉnh táo, trang bị kiến thức và kỹ năng cần thiết để tự bảo vệ mình khi tham gia không gian mạng.

- Trân trọng cám ơn ông về cuộc trao đổi này!

 Thu Uyên