Trong khuôn khổ sự kiện Internet Day 2025, ngày 17/12 tại Hà Nội đã diễn ra nhiều tọa đàm chuyên sâu xoay quanh chủ đề niềm tin số, an toàn trực tuyến, minh bạch và phát triển bền vững. Sự kiện do Hiệp hội Internet Việt Nam (VIA) phối hợp Trung tâm Internet Việt Nam (VNNIC) - Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các doanh nghiệp công nghệ tổ chức, thu hút sự tham gia của đông đảo chuyên gia, nhà quản lý, đại diện doanh nghiệp và cơ quan báo chí.

Internet Day 2025 được tổ chức trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo và các nền tảng công nghệ số phát triển bùng nổ, tác động sâu rộng đến mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội. Internet không chỉ là hạ tầng kết nối, mà đã trở thành không gian sinh tồn của hàng chục triệu người Việt Nam, nơi diễn ra các hoạt động học tập, làm việc, giao dịch, giải trí và tương tác xã hội. Tuy nhiên, song hành với những lợi ích to lớn là các rủi ro ngày càng gia tăng, từ lừa đảo trực tuyến, thông tin sai lệch, lộ lọt dữ liệu cá nhân cho tới các mối đe dọa an ninh mạng tinh vi.

Công nghệ phát triển nhanh, chính sách có độ trễ: Con người là “điểm tựa” của niềm tin số

Các diễn giả chia sẻ tại tọa đàm “Kiến tạo không gian số tin cậy: Từ văn hóa số tử tế đến hạ tầng số vững mạnh”. Ảnh Đăng Khoa.

Tại tọa đàm “Kiến tạo không gian số tin cậy: Từ văn hóa số tử tế đến hạ tầng số vững mạnh”, đồng chí Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam nhấn mạnh, Internet Day 2025 đặt trọng tâm vào câu chuyện xây dựng niềm tin số trong bối cảnh AI và công nghệ số đang bùng nổ mạnh mẽ.

Theo ông Lê Quốc Minh, công nghệ phát triển với tốc độ rất nhanh, trong khi chính sách và khuôn khổ pháp lý thường có độ trễ nhất định. Khoảng trống này có thể trở thành rủi ro lớn nếu công nghệ bị lợi dụng cho các mục đích gây hại. Vì vậy, bên cạnh việc hoàn thiện chính sách, cần đặc biệt chú trọng đầu tư cho con người là yếu tố trung tâm của không gian số.

“Khi công nghệ rơi vào tay những người thiếu nền tảng đạo đức và tư duy không lành mạnh, rủi ro sẽ rất lớn. Dù chính sách có thể chậm, nhưng đầu tư cho con người vẫn phải được xác định là ưu tiên hàng đầu trong xây dựng không gian số tin cậy, bền vững”, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân nhấn mạnh.

Các ý kiến tại tọa đàm cho rằng sự phát triển mạnh mẽ của AI đang làm thay đổi cục diện an ninh mạng toàn cầu. Thay vì các phương thức tấn công thủ công như trước đây, hacker ngày nay có thể tận dụng AI để tự động hóa quá trình dò quét lỗ hổng, tạo ra hàng loạt biến thể mã độc trong thời gian rất ngắn và liên tục thay đổi để né tránh các hệ thống phát hiện truyền thống. Điều này khiến rủi ro tấn công mạng gia tăng cả về quy mô lẫn mức độ tinh vi.

Trong bối cảnh đó, các chuyên gia cho rằng việc tăng cường phòng thủ đa lớp, đặc biệt là kiểm soát lưu lượng đầu ra, giám sát dữ liệu và phản ứng nhanh khi xảy ra sự cố là yếu tố then chốt để bảo vệ dữ liệu và duy trì niềm tin số. Tuy nhiên, các giải pháp kỹ thuật chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm với nhận thức, kỹ năng và trách nhiệm của con người trong quá trình sử dụng công nghệ.

Ở góc độ pháp lý và minh bạch thông tin, ông Trần Văn Trí, Giám đốc LuatVietnam.vn cho rằng, bên cạnh yếu tố con người, yêu cầu về tính minh bạch của thông tin, bao gồm cả thông tin do AI tạo ra, là hết sức quan trọng. Theo ông, thực tế cho thấy khi tra cứu các nội dung liên quan đến sức khỏe, pháp luật trên nhiều nền tảng AI phổ biến hiện nay, không ít thông tin có dấu hiệu suy diễn, thiếu chính xác, thậm chí mang tính “sáng tạo” nhưng không có căn cứ.

Từ thực tế đó, ông Trần Văn Trí đề xuất cần có những quy định rõ ràng về minh bạch nguồn gốc thông tin mà AI cung cấp, như thông tin được trích xuất từ đâu, căn cứ vào tài liệu, quy định nào. Đối với các ứng dụng AI trong lĩnh vực pháp luật, việc trả lời cần gắn với điều khoản cụ thể, cho phép người dùng dễ dàng kiểm chứng, đối chiếu và xác định hiệu lực của quy định. Đây là điều kiện quan trọng để nâng cao độ tin cậy của thông tin và bảo đảm an toàn cho người sử dụng trên không gian số.

Lộ lọt dữ liệu và khủng hoảng niềm tin: Internet vừa là “cứu cánh”, vừa là nỗi lo

Tại tọa đàm, ông Nguyễn Thành Đạt, Phó Giám Đốc Trung tâm Điều hành mạng FPT Telecom, Tập đoàn FPT cho biết, không ít người dân hiện nay hoang mang khi nhận được các cuộc gọi lừa đảo mà đối tượng có thể đọc chính xác số căn cước công dân, ngày sinh, địa chỉ hoặc thông tin người thân. Sự xâm nhập sâu vào đời sống riêng tư này không chỉ gây tổn hại cho cá nhân, mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng tới các doanh nghiệp làm ăn chân chính, khi người dân bắt đầu nghi ngờ cả những thông báo dịch vụ hợp pháp.

Theo ông Đặng Tùng Sơn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Internet Việt Nam (VIA), an toàn thông tin hiện nay không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà đã trở thành bài toán của “niềm tin” và “nỗi sợ”. Các số liệu từ các tổ chức quốc tế và Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia (NCA) cho thấy các vấn đề về lừa đảo, chiếm đoạt dữ liệu và lộ lọt thông tin đã tăng nhanh, làm cho niềm tin của người dùng suy giảm trong khi họ buộc phải đưa ngày càng nhiều hoạt động cá nhân lên không gian số.

Bên cạnh đó, sự thiếu minh bạch và thiếu trách nhiệm giải trình của một số tổ chức cũng góp phần làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng niềm tin. Khi người dùng không biết dữ liệu của mình được thu thập ra sao, sử dụng vào mục đích gì và ai chịu trách nhiệm nếu xảy ra sự cố, họ có xu hướng phòng vệ, thậm chí né tránh các dịch vụ số.

Ở góc nhìn khác, ông Nguyễn Lâm Thanh, đại diện TikTok tại Việt Nam cho rằng, với phần lớn người dân Việt Nam, Internet vẫn là “cứu cánh” để kiếm sống, học tập, giải trí và kết nối xã hội. Theo ông, các vấn đề như lừa đảo, hàng giả hay gian lận vốn đã tồn tại từ lâu trong đời sống offline, và Internet chỉ là nơi phản chiếu rõ nét hơn. Thống kê cho thấy tỷ lệ nội dung tiêu cực trên các nền tảng số vẫn thấp hơn nhiều so với ngoài xã hội.

Tuy nhiên, ông Nguyễn Lâm Thanh cũng chỉ ra một vấn đề đáng lo ngại: tốc độ thay đổi của công nghệ đang vượt xa khả năng thích ứng của nhiều tổ chức. Người dân thiếu những “trụ cột thông tin” đáng tin cậy để kiểm chứng, trong khi việc ban hành các chính sách, luật mới nhưng thiếu truyền thông và giải thích rõ ràng đã khiến không ít cá nhân và doanh nghiệp siêu nhỏ rơi vào trạng thái hoang mang, thậm chí buộc phải dừng hoạt động vì sợ làm sai quy định.

Báo chí, pháp luật và nền tảng số: Ba trụ cột tái thiết niềm tin trên không gian mạng

Một nội dung được nhấn mạnh tại Internet Day 2025 là vai trò dẫn dắt của báo chí trong bối cảnh thông tin hỗn loạn. Trái với suy nghĩ phổ biến rằng người trẻ dễ bị ảnh hưởng bởi tin giả, các nghiên cứu được dẫn tại tọa đàm cho thấy người từ 60 tuổi trở lên có khả năng tiếp nhận tin giả cao hơn nhiều lần so với các nhóm khác. Sự cô đơn, ngại hỏi con cháu và thiếu kỹ năng kiểm chứng thông tin khiến họ trở thành nhóm dễ bị tổn thương trước các chiêu trò lừa đảo tinh vi.

Tại tọa đàm, ông Lê Quốc Minh khẳng định báo chí cần thể hiện rõ vai trò dẫn dắt, không chỉ cung cấp thông tin mà còn giúp công chúng hiểu, phân tích và kiểm chứng thông tin. Báo chí cần chuyển từ “attention economy” thu hút sự chú ý sang “engagement” tương tác và “loyalty” xây dựng lực lượng độc giả trung thành.

Cùng với báo chí, hệ thống pháp luật và các nền tảng công nghệ được xác định là hai trụ cột quan trọng trong việc tái thiết niềm tin số. Pháp luật cần tạo ra hành lang rõ ràng, dễ hiểu, trong khi các nền tảng không thể né tránh trách nhiệm xã hội khi để xảy ra tin giả, hàng hóa vi phạm hay hành vi gây hại cho người dùng.

Ở góc độ quản lý nhà nước, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Phạm Đức Long nhấn mạnh rằng, niềm tin số không còn là một lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc đối với mọi doanh nghiệp muốn phát triển trong môi trường số hiện nay. Theo ông, nền tảng tin cậy không phải là nền tảng không bao giờ xảy ra sự cố, mà là nền tảng có khả năng quản trị rủi ro, phản ứng nhanh và minh bạch khi sự cố xảy ra.

Vấn đề minh bạch dữ liệu tiếp tục được các đại biểu nhấn mạnh như điều kiện tiên quyết để lấy lại niềm tin của người dùng. Người dân cần được biết dữ liệu của họ đến từ đâu, được sử dụng trong bao lâu và cho mục đích gì. Với các hệ thống AI, yêu cầu minh bạch càng trở nên cấp thiết, đặc biệt trong các lĩnh vực nhạy cảm như pháp luật, tài chính và y tế.

Internet Day 2025 cho thấy một thực tế rõ ràng: niềm tin số không thể được tạo dựng bằng một giải pháp đơn lẻ. Đó là sự tổng hòa của luật pháp, công nghệ, nền tảng, báo chí và con người. Chỉ khi minh bạch và chuẩn mực được đặt làm trung tâm, không gian số mới có thể trở thành môi trường an toàn, đáng tin cậy, tạo nền tảng cho Internet Việt Nam phát triển bền vững trong kỷ nguyên AI.

Thu Uyên