Lễ mở ký “Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng” (Công ước Hà Nội) với chủ đề “Chống tội phạm mạng - Chia sẻ trách nhiệm - Hướng tới tương lai” diễn ra tại thủ đô Hà Nội vào cuối tháng 10/2025 tới đây không chỉ là một sự kiện pháp lý - ngoại giao. Đó còn là bước ngoặt mang tính lịch sử, khi thế giới cùng nhau đặt nền móng cho một khuôn khổ hợp tác toàn cầu nhằm đối phó với thách thức an ninh mạng ngày càng phức tạp. Việc Hà Nội được chọn là điểm khởi đầu của công ước gửi đi nhiều thông điệp mạnh mẽ về vị thế, trách nhiệm và cam kết của Việt Nam trên trường quốc tế.

Toàn cầu hóa tội phạm mạng: Thách thức vượt ngoài biên giới

Trong thế kỷ 21, không gian mạng đã trở thành “mặt trận thứ năm” bên cạnh đất, biển, trời và vũ trụ. Nhưng khác với các mặt trận an ninh truyền thống khác, chiến tuyến trong không gian mạng không có đường biên giới rõ ràng. Theo báo cáo của Cybersecurity Ventures năm 2024, tội phạm mạng gây thiệt hại toàn cầu hơn 8.000 tỷ USD mỗi năm, dự báo có thể đạt tới 10.500 tỷ USD vào năm 2025. Đó là con số vượt xa GDP của Nhật Bản, nền kinh tế lớn thứ ba thế giới. So với mức thiệt hại ước tính vài chục đến vài trăm tỷ USD của các loại tội phạm truyền thống, tội phạm mạng có thiệt hại về kinh tế cực kỳ lớn, vượt xa mức mà các loại hình tội phạm truyền thống từng gây ra.

Mức độ thiệt hại gia tăng nhanh chóng này do sự phát triển của công nghệ kéo theo các hình thức tội phạm mạng ngày càng đa dạng. Trong đó phổ biến nhất hiện nay là các loại tội phạm: Ransomware (mã độc tống tiền): gây tê liệt hệ thống quản lý điều hành buộc nạn nhân phải trả tiền chuộc; Phishing và deepfake: tận dụng công nghệ AI để giả mạo, lừa đảo tài chính; Tấn công chuỗi cung ứng: xâm nhập vào phần mềm hoặc dịch vụ của bên thứ ba, từ đó lan rộng tới hàng nghìn doanh nghiệp; Chiến tranh mạng: nhắm vào hạ tầng trọng yếu, từ điện lưới đến viễn thông tạo ra nguy cơ đe dọa an ninh quốc gia.

Chuyên gia an ninh mạng Tim Freestone nhận định: “Tội phạm mạng đã tiến hóa từ hoạt động của những cá nhân riêng lẻ thành các tổ chức xuyên quốc gia, có nguồn tài chính, kỹ thuật và thậm chí cả bảo trợ chính trị. Không một quốc gia nào có thể tự mình chống lại mối đe dọa này”. Chính trong bối cảnh đó, sự ra đời của Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng là yêu cầu cấp bách nhằm tạo ra một “luật chơi chung” và khung hợp tác thống nhất. 

Hà Nội - lựa chọn khẳng định vị thế Việt Nam

Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng (United Nations Convention against Cybercrime) được đề xuất lần đầu tiên vào năm 2018, khi Liên hợp quốc thông qua một nghị quyết để thành lập ủy ban soạn thảo công ước. Tại phiên họp Đại hội đồng Liên hợp quốc vào 24/12/2024, công ước đã được đồng thuận thông qua bằng Nghị quyết 79/243. Thủ đô Hà Nội vinh dự được chọn làm nơi mở ký công ước trong hai ngày 25-26/10/2025 tới đây. Việc chọn Hà Nội làm nơi mở ký Công ước Hà Nội không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng mà còn phản ánh sự tin tưởng, đánh giá cao của cộng đồng quốc tế đối với Việt Nam. 

Nằm ở trung tâm khu vực châu Á - Thái Bình Dương, nơi có tốc độ phát triển kinh tế số nhanh nhất thế giới đang là điểm nóng của các cuộc tấn công mạng xuyên quốc gia, Việt Nam trở thành “điểm giao thoa” giữa thách thức và cơ hội. Dù là một quốc gia đang phát triển nhưng với chính sách đối ngoại độc lập, đa phương hóa Việt Nam đã ghi dấu ấn của mình trên trường quốc tế. Sau thành công trong vai trò Chủ tịch ASEAN, Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc và nước chủ nhà của nhiều sự kiện quốc tế lớn, Việt Nam ngày càng khẳng định vị thế “đối tác tin cậy, thành viên có trách nhiệm” trong cộng đồng quốc tế. Chính những nỗ lực này đã giúp Việt Nam trở thành lựa chọn phù hợp để khởi động một công ước mang tính toàn cầu, đảm bảo tính bao trùm trong thời đại mới. Nhiều chuyên gia quốc tế nhận định rằng việc lựa chọn Hà Nội khẳng định vị thế Việt Nam như một đối tác chủ động trong nỗ lực toàn cầu chống lại tội phạm mạng.

Việt Nam: Từ thách thức nội tại đến vai trò tiên phong

Với hơn 77% dân số sử dụng Internet và nền kinh tế số chiếm gần 15% GDP, Việt Nam vừa là thị trường tiềm năng vừa là mục tiêu hấp dẫn của tội phạm mạng. Theo số liệu của Trung tâm Giám sát an toàn không gian mạng quốc gia (NCSC), riêng trong năm 2023 Việt Nam ghi nhận hơn 13.000 sự cố tấn công mạng, tăng 9,5% so với năm 2022. Đặc biệt, các vụ tấn công ransomware vào doanh nghiệp vừa và nhỏ có xu hướng gia tăng. Tuy nhiên, Việt Nam cũng đã nhanh chóng nhận thức được hiểm hoạ và có những bước đi chiến lược.

Luật An ninh mạng ban hành từ năm 2018 và Luật Giao dịch điện tử cũng đã được thông qua trong năm 2025 đều đang tiếp tục được bổ sung và sửa đổi để đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Việc thành lập Cục An toàn thông tin và phát triển các trung tâm giám sát an ninh mạng trong thời gian gần đây là những bước đi mạnh mẽ để thể chế hoá vấn đề an ninh mạng trong thời gian tới. Cùng với đó, Việt Nam đã liên tục thúc đẩy hợp tác quốc tế, tham gia nhiều sáng kiến an ninh mạng của ASEAN và Liên hợp quốc. Trong phiên họp Thường trực Ban Chỉ đạo về công tác đảm bảo an ninh mạng, bảo mật thông tin, an toàn dữ liệu ngày 27/9/2025 vừa qua, Tổng Bí thư Tô Lâm đã chỉ đạo rằng: “An ninh mạng, bảo mật thông tin, an toàn dữ liệu là nhiệm vụ trọng yếu, chiến lược lâu dài”. Chính cam kết này khiến Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia tiên phong tại khu vực trong việc thúc đẩy hợp tác đa phương về an ninh mạng.

Công ước quốc tế về An ninh mạng là một bước tiến mạnh mẽ của LHQ trong kỷ nguyên số

Chia sẻ trách nhiệm: Chìa khóa hợp tác toàn cầu

Trong thông điệp của Chủ tịch nước Lương Cường mới đây, chúng ta có thể thấy chủ đề của lễ mở ký là “Chống tội phạm mạng - Chia sẻ trách nhiệm - Hướng tới tương lai”. Trong thông điệp, khẩu hiệu trung tâm được nhắc tới là “chia sẻ trách nhiệm”. Tại sao phải chia sẻ trách nhiệm? Bởi tội phạm mạng không có biên giới, không hạn chế quốc tịch. Một vụ tấn công có thể bắt đầu từ một máy chủ ở Đông Âu, khai thác lỗ hổng phần mềm ở châu Á, gây thiệt hại tại Mỹ và rửa tiền qua châu Phi. Nếu mỗi quốc gia chỉ xây dựng hệ thống bảo vệ của riêng mình thì sẽ không thể ngăn chặn triệt để. 

Thông điệp “Hướng tới tương lai” nhấn mạnh cuộc chiến chống tội phạm mạng không thể chỉ dừng lại ở việc “truy bắt” mà cần hướng tới phòng ngừa và xây dựng niềm tin số. Các quốc gia phải đồng thời bảo vệ an ninh quốc gia và quyền con người, tránh biến hợp tác an ninh mạng thành công cụ giám sát hay kiểm duyệt quá mức. Sự tham gia của các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam, sẽ đảm bảo tính bao trùm và cân bằng này, tránh để trật tự số rơi vào tay một số ít cường quốc.

Việc cùng chúng tay xây dựng công ước lần này là cơ hội để các quốc gia xây dựng một nguyên tắc cơ bản: mọi người, dù ở bất kỳ đâu, đều có quyền được sống trong một không gian mạng an toàn. Do đó, công ước An ninh mạng của LHQ sẽ nhấn mạnh ba nguyên tắc căn bản:

1. Chia sẻ thông tin tình báo và dữ liệu kỹ thuật: kịp thời cảnh báo lẫn nhau về các mối đe dọa mới.

2. Hỗ trợ pháp lý và điều tra: tạo hành lang pháp lý cho dẫn độ, phối hợp truy tố tội phạm xuyên quốc gia.

3. Thiết lập tiêu chuẩn chung: từ an toàn dữ liệu, bảo vệ quyền riêng tư đến ứng phó khủng hoảng.

Với việc thông qua công ước, thế giới sẽ có một công cụ pháp lý toàn thể đầu tiên đặt nền tảng cho việc xây dựng một trật tự an ninh mạng toàn cầu công bằng, minh bạch và bền vững.

Lễ mở ký “Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng” tại Hà Nội vào cuối tháng 10 tới đây vì thế sẽ là sự kiện mang tính bước ngoặt. Nó thể hiện sự đồng thuận ngày càng cao của cộng đồng quốc tế trước thách thức chung, đồng thời khẳng định vai trò ngày càng nổi bật của Việt Nam trong các nỗ lực hợp tác đa phương. Từ một quốc gia đang phát triển, Việt Nam nay trở thành biểu tượng của tinh thần chủ động, sẵn sàng chia sẻ trách nhiệm cùng thế giới. Công ước lần này, với điểm khởi đầu ở Hà Nội, sẽ được nhớ đến như một dấu mốc trong tiến trình xây dựng một trật tự số an toàn, minh bạch và bền vững cho kỷ nguyên mới, nơi mà không ai bị bỏ lại phía sau trong cuộc chiến chống tội phạm mạng.

Tiểu Phong