Với định hướng xây dựng không gian mạng an toàn, lành mạnh trong nước và đóng góp chung cho công cuộc phòng, chống tội phạm mạng trên toàn cầu, Việt Nam hiện đang đẩy mạnh hợp tác ở cả cấp độ khu vực và thế giới, từ việc chia sẻ thông tin, phối hợp điều tra, củng cố năng lực chung đến tham gia định hình các điều ước quốc tế. Các mặt hợp tác của Việt Nam trên lĩnh vực này thời gian qua được truyền thông và giới chuyên gia quốc tế đề cao.

Việt Nam tăng cường tác quốc tế về an ninh mạng

Trong một bài phân tích đáng chú ý của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), chuyên gia Julia Brock đánh giá, Đông Nam Á là khu vực có tốc độ số hóa cao và tọa lạc tại vị trí chiến lược. Số liệu năm 2022 cho thấy Đông Nam Á có tỷ lệ dân chúng sử dụng Internet khoảng 80%, với nền kinh tế số tăng trưởng mạnh mẽ qua các năm. Cùng với đà tăng trưởng đó và trong bối cảnh tình hình khu vực diễn biến phức tạp, tội phạm mạng ở khu vực trở thành mối đe dọa đáng kể, nhất là đối với các quốc gia có kinh tế năng động, tỷ lệ số hóa cao hàng đầu là Singapore, Indonesia, Thái Lan và Việt Nam. Trước tình thế tội phạm mạng gia tăng cả về quy mô lẫn mức độ nguy hiểm, Việt Nam ý thức rõ các mối đe dọa từ không gian mạng là thách thức với an ninh quốc gia và đảm bảo trật tự xã hội. Thời gian qua, Việt Nam chủ động mở rộng hợp tác quốc tế để nâng cao năng lực nội tại ứng phó tội phạm mạng, đồng thời trở thành điểm kết nối hợp tác giữa các tổ chức, quốc gia.

Đại hội đồng LHQ thông qua Công ước Hà Nội tháng 12/2024 và văn kiện này sẽ được mở ký ở Hà Nội trong năm 2025

Trong các khuôn khổ ASEAN và “ASEAN+”, Việt Nam đóng vai trò tích cực nâng cao nhận thức và ứng phó kỹ thuật với các mối đe dọa an ninh mạng. Một bài viết của The Diplomat cho biết, Việt Nam thuộc nhóm các nước chủ động tham gia cơ chế Diễn tập An ninh mạng ASEAN (ACID), sáng kiến cải thiện khả năng phản ứng của các nước trước các sự cố mạng mới xuất hiện, từ đó xây dựng các kế hoạch ứng phó phù hợp. Từ việc hợp tác, tổ chức OpenGovAsia nhận định, Việt Nam đã tiếp thu được nhiều kinh nghiệm nhằm xây dựng các đội phản ứng trong 11 lĩnh vực ưu tiên, gồm giao thông vận tải, năng lượng, tài nguyên và môi trường, thông tin, y tế, tài chính, ngân hàng, quốc phòng - an ninh, trật tự xã hội, quản trị đô thị và điều hành Chính phủ; đồng thời cải thiện hợp tác chuyên ngành với các đối tác quan trọng của ASEAN như Australia, Ấn Độ, Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Theo một chuyên đề được đăng tải trên website Viện Nghiên cứu Đông Nam Á (ISEAS) thuộc Chính phủ Singapore, trong khuôn khổ Diễn đàn khu vực ASEAN về An ninh mạng, Việt Nam cùng các đối tác đã ủng hộ, chủ trì nhiều sáng kiến về đào tạo và chuẩn hóa khái niệm đạo đức trên không gian mạng. Việt Nam cũng là thành viên sáng lập của Diễn đàn Toàn cầu về Chuyên môn An ninh mạng (GFCE), nền tảng quốc tế quy tụ hơn 200 nước, tổ chức từ khắp nơi trên thế giới. Diễn đàn này đóng vai trò là trung tâm hợp tác trong nhiều lĩnh vực an ninh mạng, bao gồm phát triển chính sách, xây dựng chiến lược, phòng chống tội phạm mạng, ứng phó sự cố, bảo vệ cơ sở hạ tầng quan trọng và thúc đẩy văn hóa nâng cao nhận thức và kỹ năng an ninh mạng. Thông qua các cơ chế làm việc đa dạng, GFCE hướng tới mục tiêu tăng cường hợp tác toàn cầu, phổ biến các thực tiễn hiệu quả trên khắp các khu vực và thúc đẩy nghiên cứu để giải quyết những thiếu hụt kiến thức trong lĩnh vực an ninh mạng.

Bên cạnh đó, ISEAS còn đánh giá Việt Nam rất chú trọng hợp tác từ song phương, đa biên với các nước, tổ chức trong và ngoài ASEAN. Ví dụ, Việt Nam và các nước láng giềng như Lào, Campuchia, Trung Quốc có nhiều cơ chế hợp tác phòng chống tội phạm xuyên quốc gia, trong đó có tội phạm mạng. Năm 2023, Việt Nam đã ký Biên bản ghi nhớ (MOU) về hợp tác phát triển kinh tế số với Singapore. Với các đối tác lớn, Việt Nam có cơ chế hợp tác hiệu quả cùng Nga, coi an ninh mạng là nội dung ưu tiên. Theo hãng tin Nga TASS, tại Đối thoại An ninh mạng Việt - Nga năm 2023, hai bên thống nhất mở rộng hợp tác đào tạo chuyên gia an ninh mạng và tăng cường năng lực bảo vệ chủ quyền kỹ thuật số. Phía Nga nêu rõ, Việt Nam là đối tác quan trọng trong phát triển công nghệ mã hóa và quản lý hạ tầng số có chủ quyền. Với Mỹ, hợp tác phòng, chống tội phạm mạng được tăng cường để tương xứng với quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện giữa hai nước. Tổ chức CSIS đánh giá, Mỹ gần đây coi Việt Nam là đối tác trọng điểm trong chiến lược bảo vệ chuỗi cung ứng công nghệ và chống lại các nhóm tội phạm mạng - hacker hoạt động xuyên quốc gia. Việt Nam theo đó đã tiếp cận được nguồn lực chuyên môn, công nghệ và tài chính.

Hợp tác giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EU) trong lĩnh vực an ninh mạng cũng ngày một mở rộng, tập trung đào tạo nhân lực, xây dựng khung pháp lý theo chuẩn mực quốc tế. Trong chuyến thăm Hà Nội cuối tháng 7/2024, Đại diện cấp cao EU về chính sách đối ngoại Josep Borrell mong muốn cùng Việt Nam xây dựng khung pháp lý an ninh mạng hài hòa với Quy chế bảo vệ dữ liệu chung (GDPR), đồng thời đề xuất mở rộng đào tạo lực lượng thực thi pháp luật, cán bộ hoạch định chính sách. Đối với các nước EU, nổi bật là Pháp, thời gian qua, hai nước đã phát triển các mặt hợp tác an ninh mạng gắn với công nghệ cao, theo Reuters.

Theo ISEAS, dù chưa là thành viên Thỏa thuận Công nhận Tiêu chuẩn Chung (CCRA), Việt Nam đã áp dụng nhiều tiêu chuẩn kỹ thuật tương đồng với cơ chế này nhằm nâng cao độ an toàn của hạ tầng số trong nước. CCRA gồm 31 quốc gia tham gia, cho phép công nhận lẫn nhau các chứng chỉ bảo mật công nghệ thông tin. Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế không chỉ góp phần bảo vệ hệ thống kỹ thuật số quốc gia mà còn giúp Việt Nam tăng tính hấp dẫn trong mắt các nhà đầu tư công nghệ toàn cầu. East Asia Forum cho biết, nhờ triển khai đồng bộ những nỗ lực này, Việt Nam đứng thứ 17/194 quốc gia trong Chỉ số An ninh mạng Toàn cầu năm 2024.

Việt Nam đề cao việc xây dựng môi trường mạng an toàn, lành mạnh

Cầu nối giải quyết các vấn đề cấp bách toàn cầu

Trong bối cảnh tội phạm mạng ngày càng gia tăng cả về quy mô lẫn mức độ nguy hiểm, Việt Nam đã tích cực mở rộng hợp tác quốc tế nhằm chia sẻ kiến thức, thành tựu đã đạt được, đồng thời trở thành một trong những điểm kết nối giữa các tổ chức, quốc gia trong cuộc chiến toàn cầu với tội phạm mạng. Ở cấp độ ASEAN, những đóng góp của Việt Nam và các cơ chế mà Việt Nam ủng hộ được đánh giá là nền tảng để các nước xây dựng năng lực ứng phó kỹ thuật và phối hợp đa phương. Theo chuyên gia của GFCE, Việt Nam là đối tác châu Á tích cực trong việc hỗ trợ ASEAN xây dựng nội lực pháp lý để phòng chống tội phạm mạng, đã tham gia vào nhóm công tác xây dựng năng lực quốc gia về điều tra tội phạm số và điều phối việc thiết lập hành lang pháp lý xuyên biên giới - một yếu tố then chốt để truy quét tội phạm mạng.

Việt Nam có nhiều đóng góp trong nỗ lực phòng, chống tội phạm mạng của ASEAN

Bên cạnh đó, vai trò và uy tín của Việt Nam trong việc tăng cường hợp tác quốc tế phòng, chống tội phạm mạng gần đây được thể hiện rất nổi bật trong xây dựng và thông qua Công ước về chống tội phạm mạng của Liên hợp quốc (LHQ) – Công ước Hà Nội. Công ước là văn kiện đầu tiên của LHQ về phòng chống tội phạm sau hơn 20 năm, thiết lập khuôn khổ pháp lý quốc tế mới với những công cụ thúc đẩy hợp tác quốc tế phòng chống tội phạm mạng, dự kiến sẽ được mở ký tại thủ đô Hà Nội vào tháng 10/2025. Theo bài phân tích của EastAsiaForum, việc đăng cai ký Công ước Hà Nội một mặt thể hiện tầm quan trọng ngày càng tăng của Việt Nam trong các vấn đề toàn cầu và cam kết hợp tác quốc tế. Sự kiện này đánh dấu lần đầu tiên thủ đô Việt Nam được đặt tên cho một văn kiện hợp tác quốc tế, nhấn mạnh vai trò trung tâm của Việt Nam trong cuộc chiến toàn cầu chống tội phạm mạng.

EastAsiaForum nhận xét, Công ước Hà Nội, được xây dựng sau gần 5 năm đàm phán với Việt Nam đóng vai trò quan trọng. Văn kiện này đã kết hợp được quan điểm từ cả các nước phát triển và đang phát triển, thúc đẩy một phản ứng cân bằng và toàn diện đối với tội phạm mạng. Sự lựa chọn đó tái khẳng định cam kết của LHQ trong việc tăng cường lòng tin toàn cầu và chủ nghĩa đa phương, đúng như phát biểu của Tổng thư ký LHQ Antonio Guterres: “Công ước là minh chứng cho thấy chủ nghĩa đa phương có thể thành công trong thời kỳ khó khăn và phản ánh ý chí chung của các quốc gia thành viên trong thúc đẩy hợp tác quốc tế phòng, chống tội phạm mạng”.

EastAsiaForum cũng đánh giá, vị trí chiến lược của Việt Nam tại Đông Nam Á, một khu vực quan trọng về mặt chiến lược đối với hoạt động an ninh mạng toàn cầu, khiến Việt Nam có cơ hội đóng góp ngày càng nhiều hơn trong kết nối ASEAN với thế giới. Bên cạnh đó, Việt Nam nằm ở giao điểm của các dòng chảy thương mại chính, lại sở hữu đường bờ biển dài, có tính kết nối cao. Vị trí chiến lược này giúp Việt Nam trở thành một trung tâm hợp tác khu vực và ngoại giao quốc tế. Trong bối cảnh an ninh mạng trở thành mặt trận chiến lược mới của thế giới, Việt Nam đã và đang thể hiện vai trò chủ động trong hợp tác đa phương. Từ việc tham gia các diễn đàn đa phương, phối hợp với các tổ chức toàn cầu như INTERPOL, UNODC, đến xây dựng các cơ chế chiến lược song phương với Mỹ, EU, Nga và Pháp, Việt Nam đang định vị mình không chỉ là một đối tác đáng tin cậy, mà còn là một “cầu nối” kết nối lợi ích và hành động giữa các quốc gia trong cuộc chiến phòng chống tội phạm mạng.

Thái Hà