Việt Nam đang từng bước xây dựng hành lang pháp lý toàn diện, đặc biệt với việc Quốc hội thông qua Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, đánh dấu bước tiến lớn trong hành trình xây dựng hành lang pháp lý cho quyền riêng tư thời đại số.

Ảnh minh họa

An toàn thông tin mạng - Trụ cột đầu tiên của “niềm tin số”

Luật An toàn thông tin mạng năm 2015 đã đặt nền móng cho hệ thống pháp luật về an toàn không gian mạng tại Việt Nam. Tại Điều 5, luật đề ra nguyên tắc bảo đảm an toàn thông tin mạng, trong đó nhấn mạnh nghĩa vụ tuân thủ pháp luật và bảo vệ lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân. Điều 20 của luật này cũng là một trong những văn bản đầu tiên đề cập đến bảo vệ thông tin cá nhân trên môi trường mạng.

Các văn bản hướng dẫn sau đó tiếp tục cụ thể hóa các biện pháp an toàn. Nghị định số 85/2016/NĐ-CP quy định việc phân loại và bảo vệ hệ thống thông tin theo cấp độ, từ thông tin nội bộ đến thông tin tuyệt mật quốc gia. Cách tiếp cận theo cấp độ này giúp các cơ quan, doanh nghiệp xác định rõ mức độ rủi ro và lựa chọn biện pháp bảo vệ phù hợp.

Song song đó, Luật An ninh mạng năm 2018 và Nghị định số 53/2022/NĐ-CP hướng dẫn thực thi luật này đã bổ sung lớp bảo vệ cho không gian mạng quốc gia. Đáng chú ý, Điều 12 của Luật An ninh mạng cấm và xử lý các thông tin sai sự thật, chống Nhà nước, gây chia rẽ dân tộc, tôn giáo…, là những hành vi làm xói mòn “niềm tin số” trong cộng đồng.

Việc yêu cầu các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ xuyên biên giới như mạng xã hội, nền tảng số phải đặt máy chủ tại Việt Nam (theo Điều 26 Nghị định 53) không chỉ phục vụ cho mục tiêu quản lý mà còn đảm bảo dữ liệu công dân không bị lạm dụng, khai thác bất hợp pháp từ bên ngoài.

Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 - Lá chắn pháp lý cho công dân số

Điểm nhấn đáng chú ý trong nỗ lực xây dựng niềm tin số là việc Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 chính thức được Quốc hội thông qua ngày 26/6/2025, tạo ra một khuôn khổ pháp lý chuyên biệt, thay thế cho các quy định rời rạc trước đó.

Theo Điều 3, Luật định nghĩa rõ ràng về “dữ liệu cá nhân” và “dữ liệu cá nhân nhạy cảm”. Việc phân loại này là cơ sở để áp dụng các biện pháp bảo vệ phù hợp, như biện pháp bảo vệ cơ bản tại Điều 29 hay biện pháp bảo vệ nâng cao đối với dữ liệu nhạy cảm tại Điều 30.

Luật cũng xác lập nguyên tắc xử lý dữ liệu cá nhân tại Điều 4, nhấn mạnh tính minh bạch, giới hạn mục đích và trách nhiệm giải trình. Đặc biệt, Điều 13 quy định sự đồng ý của chủ thể dữ liệu phải là sự đồng ý riêng biệt, cụ thể cho từng mục đích, dựa trên thông tin đầy đủ, điều này chặn đứng tình trạng “gộp đồng ý” phổ biến trước đây.

Đáng lưu ý, Chương III của luật quy định chi tiết quyền của chủ thể dữ liệu: quyền được thông báo, quyền truy cập, chỉnh sửa, xóa, phản đối xử lý, yêu cầu hạn chế xử lý, yêu cầu chuyển giao, và quyền khiếu nại. Việc trao quyền kiểm soát mạnh mẽ này thể hiện sự dịch chuyển quan trọng: từ mô hình nhà nước và doanh nghiệp "sở hữu dữ liệu" sang mô hình cá nhân "làm chủ dữ liệu".

Ngoài ra, luật cũng yêu cầu đánh giá tác động xử lý dữ liệu cá nhân (Điều 31) và đánh giá tác động chuyển dữ liệu cá nhân ra nước ngoài (Điều 40), yêu cầu các tổ chức, doanh nghiệp không chỉ “tuân thủ luật” mà phải “chủ động đánh giá rủi ro” trước khi thu thập và sử dụng thông tin công dân.

Pháp luật đồng hành cùng “niềm tin số”

Việc hoàn thiện hành lang pháp lý không chỉ mang ý nghĩa bảo vệ người dùng, mà còn là động lực thúc đẩy phát triển nền kinh tế số một cách bền vững. Những quy định mới trong Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 đã và đang tạo ra những thay đổi tích cực rõ rệt:

Nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp: Theo Điều 31 và Điều 32, tổ chức, cá nhân xử lý dữ liệu bắt buộc phải thực hiện đánh giá tác động xử lý dữ liệu cá nhân và lưu trữ hồ sơ đánh giá, đồng thời xây dựng các quy trình, biện pháp kỹ thuật và tổ chức nhằm bảo vệ dữ liệu. Đây là cơ sở pháp lý chấm dứt tình trạng "thu thập tùy tiện, chia sẻ vô tội vạ" như trước đây.

Trao quyền cho người dùng: Chương III của Luật quy định đầy đủ quyền của chủ thể dữ liệu, trong đó có quyền được thông báo, quyền đồng ý, quyền truy cập, chỉnh sửa, xóa dữ liệu cá nhân (Điều 15-21), cũng như quyền rút lại sự đồng ý (Điều 22) và quyền phản đối xử lý dữ liệu (Điều 23). Những quyền này giúp người dân chủ động bảo vệ và kiểm soát thông tin của mình.

Thúc đẩy môi trường giao dịch số an toàn: Cùng với Luật Giao dịch điện tử sửa đổi năm 2023 (có hiệu lực từ ngày 01/7/2024), trong đó Khoản 3 Điều 8 quy định rằng việc thu thập, sử dụng thông tin cá nhân trong giao dịch điện tử phải tuân thủ pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân, hành lang pháp lý đã được thiết lập đầy đủ để bảo đảm tính pháp lý, xác thực và toàn vẹn của các giao dịch điện tử, từ đó củng cố niềm tin số.

Hội nhập quốc tế: Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 cũng đặt ra các quy định chặt chẽ về chuyển dữ liệu cá nhân ra nước ngoài tại Điều 40-41, yêu cầu tổ chức có liên quan phải đánh giá tác động chuyển dữ liệu và tuân thủ điều kiện nghiêm ngặt, thể hiện sự tiệm cận với các nguyên tắc của GDPR - Quy định Bảo vệ Dữ liệu Chung của Liên minh châu Âu. Điều này tạo điều kiện cho doanh nghiệp Việt Nam hội nhập và hợp tác quốc tế một cách minh bạch và có trách nhiệm.

Không để “niềm tin số” chỉ là khẩu hiệu

Dù hành lang pháp lý ngày càng hoàn thiện, thách thức trong thực thi vẫn còn. Một bộ phận người dân chưa hiểu rõ về quyền dữ liệu cá nhân. Nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ chưa có đủ nguồn lực để xây dựng hệ thống bảo vệ thông tin đạt chuẩn. Công nghệ phát triển nhanh trong khi luật phải mất thời gian để điều chỉnh.

Để “niềm tin số” không chỉ dừng lại ở khẩu hiệu, cần tăng cường truyền thông, phổ biến pháp luật đến từng người dân, doanh nghiệp, đặc biệt là các nhóm dễ tổn thương như người già, trẻ em, người lao động ngoại tỉnh; Xây dựng hệ thống công cụ hỗ trợ tuân thủ cho doanh nghiệp, bao gồm mẫu chính sách bảo mật, hệ thống quản lý đồng ý, kiểm tra rò rỉ dữ liệu...

Ngoài ra, cần tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, đặc biệt là hành vi đánh cắp, mua bán dữ liệu trái phép - vấn nạn đang làm suy giảm niềm tin nghiêm trọng.

Liên tục cập nhật pháp luật theo hướng công nghệ trung lập, để kịp thời ứng phó với các nguy cơ mới từ AI, IoT, dữ liệu lớn...

“Niềm tin số” không chỉ là điều kiện cần, mà là trụ cột sống còn cho sự vận hành hiệu quả của chính phủ số, xã hội số và nền kinh tế số. Trong kỷ nguyên dữ liệu, niềm tin không thể chỉ xây dựng bằng tuyên truyền hay thiện chí, mà phải được luật hóa bằng một hệ thống pháp lý nghiêm ngặt, nhất quán và hướng đến quyền con người.

Việc Quốc hội thông qua Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 đánh dấu bước tiến chiến lược trong nỗ lực bảo vệ quyền riêng tư và tự do thông tin của công dân - những giá trị cốt lõi trong xã hội số hiện đại. Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 cùng với hệ thống pháp luật về an toàn thông tin mạng là “tấm lá chắn pháp lý” toàn diện, không chỉ để phòng thủ trước rủi ro công nghệ, mà còn để kiến tạo một môi trường mạng an toàn, công bằng và minh bạch.

Trao quyền kiểm soát dữ liệu cho người dân chính là cách thiết thực nhất để nuôi dưỡng “niềm tin số” - đó không chỉ là một bước tiến pháp lý, mà là lựa chọn chiến lược để đặt con người vào trung tâm phát triển quốc gia trong kỷ nguyên số.

BN