“Đu trend” - từ trò vui phút chốc…

Trào lưu mạng xã hội không còn là điều xa lạ trong đời sống số hiện đại. Mỗi tháng, mỗi tuần, thậm chí mỗi ngày, các “trend” mới lại bùng nổ: từ trắc nghiệm tính cách, filter biến đổi gương mặt bằng AI cho đến các ứng dụng dự đoán tương lai, tạo ảnh theo phong cách cổ điển, nghệ thuật…

Trong tháng 7/2025, hai trào lưu tưởng chừng “vô thưởng vô phạt” nhưng lại thu hút sự quan tâm lớn là “xem lại nhà cũ trên Google Maps” và tạo ảnh cưới bằng AI.

Với trào lưu đầu tiên, người dùng chia sẻ hình ảnh ngôi nhà thời thơ ấu hoặc địa chỉ cư trú cũ, kèm theo những câu chuyện xúc động về tuổi thơ, gia đình, hàng xóm…

Trong trào lưu thứ hai, nhiều nền tảng trực tuyến đề nghị người dùng tải ảnh chân dung, chọn giới tính, phong cách váy cưới để tạo nên bộ ảnh cưới ảo - nhưng sinh động và thật đến khó tin.

Những tưởng chỉ là hoạt động giải trí nhẹ nhàng, thế nhưng, rất có thể đó cũng có thể là những “cái bẫy đánh cắp dữ liệu trá hình”, trong đó người dùng tự nguyện cung cấp thông tin cá nhân, sinh trắc học, thậm chí là dữ liệu định vị mà không hề hay biết.

Không ít người chia sẻ ảnh “nhà cũ” mà vô tình đăng kèm địa chỉ cụ thể - vốn có thể liên quan đến các thông tin bảo mật như nơi sinh, quê quán, mật khẩu phụ. Thậm chí, những hình ảnh này còn gợi mở cho kẻ gian về mối quan hệ gia đình, tình trạng tài chính hoặc nơi ở hiện tại của người thân.

Tương tự, trào lưu “tạo ảnh cưới bằng AI” tưởng như chỉ yêu cầu ảnh chân dung, nhưng thực chất đã mở cánh cửa cho việc thu thập dữ liệu sinh trắc học - bao gồm các đặc điểm khuôn mặt, vóc dáng, cấu trúc xương.

Các ứng dụng này thường yêu cầu quyền truy cập camera, thư viện ảnh, và trong một số trường hợp còn lưu giữ dữ liệu trên máy chủ đặt tại nước ngoài - nơi không có quy định chặt chẽ về quyền riêng tư.

… đến nguy cơ tiềm ẩn liên quan đến quyền riêng tư và bảo mật cá nhân

Theo ông Vũ Ngọc Sơn - Trưởng Ban Nghiên cứu, tư vấn, phát triển công nghệ và Hợp tác quốc tế Hiệp hội An ninh mạng quốc gia (NCA), các trào lưu “đu trend” trên mạng xã hội là những hiện tượng thú vị, phản ánh sự sáng tạo và nhu cầu kết nối cảm xúc của cộng đồng mạng.

Tuy nhiên, điều đáng lo là nhiều người tham gia các trào lưu này một cách vô thức, không nhận thức được rằng đằng sau những trò vui đó có thể tiềm ẩn những rủi ro liên quan đến quyền riêng tư và bảo mật cá nhân.

Ông Vũ Ngọc Sơn

Việc chia sẻ hình ảnh, thông tin cá nhân, vị trí hoặc cấp quyền truy cập cho các ứng dụng không rõ nguồn gốc có thể mở đường cho các hành vi lạm dụng, đánh cắp dữ liệu, thậm chí là lừa đảo tinh vi. Khi theo đuổi các trend này, người dùng cần nhận thức rõ các nguy cơ tiềm ẩn liên quan đến an ninh mạng và quyền riêng tư. 

Ông Vũ Ngọc Sơn phân tích, có 3 nhóm nguy cơ chính xảy ra.

Nguy cơ thứ nhất: rò rỉ dữ liệu cá nhân. Thông tin các nhân, hình ảnh khuôn mặt của bạn đều là các tài sản có giá trị, vì vậy rất nhiều hệ thống tự động luôn rà quét trên không gian mạng để thu thập những thông tin này.

Bên cạnh đó, nhiều trào lưu yêu cầu người dùng cài app, sau đó cung cấp quyền truy cập thông tin nhạy cảm như vị trí, hình ảnh, dữ liệu hoặc truy cập camera. Với những quyền này app có thể thu thập được rất nhiều dữ liệu trên thiết bị, những dữ liệu này nếu rơi vào tay kẻ xấu có thể bị dùng để giả mạo, tấn công lừa đảo, hoặc xâm phạm danh dự, nhân phẩm.

Nguy cơ thứ hai: ứng dụng mạo danh. Các ứng dụng tạo ảnh bằng AI hoặc dịch vụ trực tuyến “theo trend” đôi khi được dựng lên với mục tiêu cài mã độc hoặc hướng người dùng đến các trang lừa đảo. Nếu không tỉnh táo, rất có thể bạn sẽ tự mình mở cửa cho ứng dụng độc hại xâm nhập vào điện thoại.

Nguy cơ thứ ba: lừa đảo công nghệ cao. Kẻ gian có thể sử dụng hình ảnh, giọng nói, hoặc thông tin cá nhân của người dùng đã bị lộ để tạo deepfake, giả danh trong các tình huống như gọi video lừa chuyển tiền, hoặc tạo các clip vu khống, giả mạo để tống tiền, chiếm đoạt tài khoản…

Ứng xử thông minh, chủ động bảo vệ bản thân trước các trào lưu “đu trend”

Theo ông Vũ Ngọc Sơn, để tránh rơi vào bẫy lừa đảo hoặc lộ lọt dữ liệu khi tham gia các trend như thế này, người dùng cần có ứng xử thông minh và chủ động bảo vệ bản thân.

Thứ nhất, người dùng cần giữ một tư duy cảnh giác số - không chia sẻ thông tin cá nhân một cách dễ dãi, dù đó là “trò chơi”, “trắc nghiệm tính cách”, hay “filter ảnh”.

Thứ hai, kiểm tra kỹ ứng dụng hoặc nền tảng trước khi sử dụng: có rõ nguồn gốc không, chỉ cài đặt từ chợ chính thống (google play hoặc apple store), cân nhắc kỹ nếu ứng dụng có yêu cầu quyền truy cập nhạy cảm (vị trí, ảnh, camera), có đánh giá tiêu cực từ cộng đồng người dùng.

Thứ ba, tách bạch tài khoản. Nên sử dụng tài khoản phụ khi thử nghiệm ứng dụng lạ, tránh dùng tài khoản chính có liên kết ngân hàng, email, dữ liệu quan trọng.

Cuối cùng, hãy liên tục cập nhật các thông tin về an ninh mạng, rèn cho mình khả năng bình tĩnh trước các trào lưu mới.

Phạm Lê