Ảnh minh họa

Tiện ích đến rủi ro: Câu chuyện đằng sau những chiếc camera gia đình

Hệ thống camera an ninh gia đình đã trở thành người "bạn tin tưởng" của hàng triệu gia đình Việt. Từ việc ghi lại hình ảnh khi chủ nhân vắng nhà, giám sát em bé, người cao tuổi cho đến theo dõi vật nuôi, camera thông minh mang lại cảm giác an bình và khả năng kiểm soát không gian riêng.

Điều đáng lo ngại là chính công nghệ kết nối Internet - yếu tố làm nên giá trị của chúng - lại mở ra cánh cửa cho những nguy hiểm ẩn sâu. Tin tặc lợi dụng các lỗ hổng này để xâm nhập, theo dõi cuộc sống riêng tư, đánh cắp dữ liệu hoặc thậm chí khai thác thông tin cá nhân. Mặc dù không có hệ thống nào đảm bảo an toàn tuyệt đối, nhưng hiểu rõ rủi ro và chủ động bảo vệ có thể giảm đáng kể khả năng trở thành nạn nhân.

Những con đường tin tặc tìm cách len lỏi vào camera của bạn

Để có thể phòng chống hiệu quả, người dùng cần biết tin tặc hoạt động qua hai phương thức chính: tấn công trực tiếp và tấn công từ xa.

Tấn công trực tiếp xảy ra khi kẻ xấu có cơ hội tiếp cận thực địa - có thể là khu vực bạn sinh sống hoặc mạng Wi-Fi riêng của gia đình. Từ đó, chúng có thể can thiệp vào tín hiệu sóng, dò mật khẩu hoặc khai thác những điểm yếu trong hệ thống bảo mật để xâm nhập.

Trong khi đó, phương thức tấn công từ xa lại phổ biến và mang đến nguy hiểm hơn nhiều so với trực tiếp. Nhiều phân tích cho thấy đa số người dùng thiếu kiến thức cơ bản về an ninh cho camera IP. Mật khẩu quá đơn giản, sử dụng một mật khẩu cho nhiều dịch vụ khác nhau, hoặc bỏ qua cập nhật phần mềm - tất cả đều tạo điều kiện cho tin tặc. Chỉ cần một tài khoản trực tuyến bị lộ, chúng có thể lần theo dõi ngược lại và nắm quyền kiểm soát toàn bộ hệ thống camera nhà bạn.

Mặc dù vậy, bảo mật camera lại không yêu cầu những kỹ thuật phức tạp, chỉ cần sự cẩn trọng và những thói quen an ninh hợp lý.

• Lựa chọn sản phẩm từ các thương hiệu đáng tin cậy

Camera giá thấp, nguồn gốc không rõ ràng thường thiếu hệ thống mã hóa dữ liệu mạnh mẽ và ít được cập nhật bảo mật. Ưu tiên những thiết bị có hỗ trợ mã hóa end-to-end, cam kết cập nhật bảo mật đầy đủ và nhận được đánh giá cao về độ an toàn từ cộng đồng.

• Tạo mật khẩu khó phá và bảo vệ kết nối Wi-Fi

Không nên sử dụng những mật khẩu ngây thơ như "123456" hay "password". Hãy thiết lập mật khẩu dài, kết hợp cả chữ hoa, chữ thường, số và ký tự đặc biệt. Song song đó, bật mã hóa WPA2 hoặc WPA3 cho bộ phát Wi-Fi và định kỳ thay đổi mật khẩu.

• Sử dụng VPN cho việc theo dõi từ ngoài

Nếu thường xuyên kiểm tra camera khi không ở nhà, VPN (mạng riêng ảo) sẽ thiết lập một đường truyền được mã hóa an toàn giữa thiết bị của bạn và camera, giúp ngăn chặn nguy cơ dữ liệu bị bắt giữ.

• Kích hoạt xác thực hai lớp (2FA)

Xác thực hai yếu tố là bức tường bảo vệ thêm. Ngay cả nếu mật khẩu rơi vào tay kẻ xấu, chúng vẫn không thể truy cập nếu không vượt qua lớp xác minh phụ.

Những tín hiệu báo động cho thấy camera có thể đã bị "xâm nhập"

Dù đã có biện pháp phòng vệ, hệ thống vẫn có khả năng bị tấn công. Hãy chú ý những dấu hiệu bất thường sau:

• Thông báo đăng nhập từ thiết bị hoặc địa điểm lạ

Khi phát hiện cảnh báo đăng nhập không phải do mình thực hiện, hãy ngay lập tức thay đổi mật khẩu và xem xét lịch sử truy cập để phát hiện hoạt động nghi ngờ.

• Camera tự động xoay hoặc phóng to mà không có lệnh điều khiển

Những chuyển động không mong muốn của camera có thể là tín hiệu của truy cập trái phép. Xem lại các đoạn ghi hình trước đó sẽ giúp đánh giá mức độ nghiêm trọng.

• Quản lý quyền truy cập không hợp lý

Khi muốn chia sẻ quyền xem camera với người thân, hãy tạo tài khoản riêng lẻ thay vì dùng chung tài khoản chính. Cách làm này giúp bạn dễ dàng thu hồi quyền khi cần và giảm rủi ro thông tin đăng nhập bị lộ.

Nếu có dấu hiệu cho rằng camera đã bị tin tặc khai thác, tốc độ phản ứng là yếu tố quan trọng nhất. Người dùng cần nhanh chóng thực hiện các bước sau đây:

Bước đầu tiên là ngắt kết nối camera khỏi nguồn điện hoặc Internet để chặn mọi truy cập trái phép. Sau đó, thay đổi mật khẩu của toàn bộ các tài khoản liên quan, bao gồm tài khoản camera, tài khoản Wi-Fi và các thiết bị kết nối khác.

Liên hệ với nhà sản xuất để báo cáo sự cố và yêu cầu hướng dẫn khắc phục. Trong những trường hợp nghiêm trọng, đặc biệt khi có bằng chứng về lạm dụng thông tin cá nhân, việc thông báo cho các cơ quan chức năng là điều cần thiết để bảo vệ quyền lợi lâu dài.

Bảo mật không phải sự kiện, mà là thói quen

Bảo mật camera gia đình không phải là một hành động làm một lần rồi quên, mà là một quá trình liên tục. Cập nhật phần mềm thường xuyên, tránh sử dụng một mật khẩu cho nhiều dịch vụ, bật xác thực hai yếu tố và theo dõi các thông báo đăng nhập sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ bị tấn công.

Khi kết hợp thiết bị chất lượng tốt với những biện pháp an ninh thông minh, gia đình bạn có thể hưởng thụ hết lợi ích của công nghệ nhà thông minh mà không phải hy sinh quyền riêng tư và an toàn của mình.

Khôi Nguyên (tổng hợp)