Bồi thẩm đoàn yêu cầu Meta phải bồi thường 4,2 triệu USD và Google bồi thường 1,8 triệu USD. Đây là những con số khiêm tốn đối với hai trong số những tập đoàn giá trị nhất hành tinh, vốn có mức chi tiêu vốn hàng năm vượt quá 100 tỷ USD mỗi đơn vị. Tuy nhiên, phiên tòa tại Los Angeles được coi là một “phép thử” pháp lý quan trọng cho hàng ngàn vụ kiện tương tự đang được hợp nhất tại các tòa án bang California.

Tòa án Mỹ tuyên phạt Meta và Google 6 triệu USD vì thiết kế mạng xã hội gây hại cho trẻ em. Ảnh minh hoạ.

"Thời khắc của trách nhiệm giải trình đã tới"

Vụ kiện xoay quanh Kaley, một phụ nữ 20 tuổi (vẫn là trẻ vị thành niên khi vụ kiện bắt đầu). Kaley cho biết cô đã bị nghiện YouTube của Google và Instagram của Meta từ khi còn nhỏ do các thiết kế thu hút sự chú ý quá mức, điển hình là tính năng “cuộn vô hạn” (infinite scroll) - cơ chế khuyến khích người dùng liên tục theo dõi các bài đăng mới mà không thể dừng lại.

Bồi thẩm đoàn nhận định Google và Meta đã thiếu trách nhiệm trong thiết kế ứng dụng và không đưa ra các cảnh báo cần thiết về mối nguy hại của chúng.

“Phán quyết hôm nay là một thông điệp đanh thép từ bồi thẩm đoàn gửi tới toàn bộ ngành công nghiệp này, rằng thời khắc của trách nhiệm giải trình đã tới,” luật sư đại diện phía nguyên đơn tuyên bố. Trong khi đó, người phát ngôn của cả hai công ty đều bày tỏ sự không đồng tình và khẳng định sẽ tiến hành kháng cáo. 

Dưới luật pháp Hoa Kỳ, các công ty mạng xã hội thường được bảo vệ mạnh mẽ khỏi trách nhiệm pháp lý đối với nội dung đăng tải trên nền tảng. Tuy nhiên, nguyên đơn trong vụ kiện này đã khôn ngoan khi tập trung vào thiết kế nền tảng thay vì nội dung.

Ông Gil Luria, nhà phân tích lĩnh vực công nghệ tại công ty đầu tư D.A. Davidson, đánh giá phán quyết này là một “bước lùi” đối với Meta và Google. Chuyên gia này nhận định cuộc chiến pháp lý có thể còn kéo dài dai dẳng qua nhiều cấp phúc thẩm, nhưng hệ quả cuối cùng sẽ buộc các hãng công nghệ phải thiết lập những cơ chế bảo vệ người dùng chặt chẽ hơn - điều có thể kìm hãm tốc độ tăng trưởng của họ.

Được biết, Snap và TikTok cũng là bị đơn trong vụ kiện nhưng đã đạt được thỏa thuận dàn xếp với nguyên đơn trước khi phiên tòa bắt đầu. Các điều khoản thỏa thuận không được tiết lộ.

Làn sóng chỉ trích bủa vây

Trong thập kỷ qua, các tập đoàn công nghệ lớn tại Mỹ phải đối mặt với làn sóng chỉ trích dữ dội về vấn đề an toàn cho trẻ em và thanh thiếu niên. Khi Quốc hội Mỹ vẫn chưa thể thông qua một đạo luật quản lý mạng xã hội toàn diện, cuộc tranh luận đã chuyển hướng sang các tòa án và chính quyền tiểu bang.

Theo Hội nghị Quốc gia của các Cơ quan lập pháp Tiểu bang (NCSL), ít nhất 20 bang đã ban hành luật về việc sử dụng mạng xã hội của trẻ em trong năm 2025, bao gồm các quy định quản lý điện thoại trong trường học và yêu cầu xác minh độ tuổi để mở tài khoản. Ngược lại, NetChoice - hiệp hội thương mại được hậu thuẫn bởi Meta và Google lại đang nỗ lực vô hiệu hóa các yêu cầu xác minh độ tuổi này tại tòa án.

Phán quyết lần này này đã nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ lưỡng đảng. Hai Thượng nghị sĩ Marsha Blackburn  (Đảng Cộng hòa) và Richard Blumenthal (Đảng Dân chủ) đồng thanh kêu gọi Quốc hội thông qua luật yêu cầu các “ông lớn” công nghệ đặt sự an toàn của trẻ em làm trọng tâm ngay từ bước xây dựng nền tảng. 

Đây mới chỉ là khởi đầu, bởi một vụ kiện về chứng nghiện mạng xã hội do nhiều địa phương khởi xướng sẽ ra tòa tại Oakland vào mùa hè này. Song song đó, một phiên tòa khác liên đới tới hàng loạt tên tuổi như Instagram, YouTube, TikTok và Snapchat cũng dự kiến khởi động tại Los Angeles vào tháng 7.

Song song đó, một bồi thẩm đoàn ở New Mexico hôm thứ Ba (24/3) cũng kết luận Meta vi phạm luật bang trong vụ kiện do Tổng chưởng lý bang khởi xướng, cáo buộc công ty gây hiểu lầm về mức độ an toàn và tạo điều kiện cho hành vi bóc lột tình dục trẻ em trên Facebook, Instagram và WhatsApp.

Tranh luận tại tòa: Lợi nhuận hay Sự an toàn?

Tại phiên tòa, các luật sư của nguyên đơn đã trưng ra những bằng chứng nhằm khẳng định Meta và Google cố tình nhắm vào trẻ em, đồng thời đặt mục tiêu lợi nhuận lên trên sự an toàn của người dùng. Đối diện với cáo buộc này, phía Meta đã nỗ lực xoáy sâu vào hoàn cảnh gia đình phức tạp của nguyên đơn để giải thích cho những bất ổn về tâm lý, trong khi YouTube lập luận rằng tần suất sử dụng nền tảng của cô là không đáng kể.

Bồi thẩm đoàn cũng được tiếp cận các tài liệu nội bộ 'phơi bày' chiến lược thu hút người dùng trẻ tuổi của các gã khổng lồ công nghệ. Tháng trước, hàng loạt giám đốc điều hành, bao gồm cả CEO Meta Mark Zuckerberg, đã phải trực tiếp ra hầu tòa. 

Khi được hỏi vì sao vẫn cho phép các “bộ lọc làm đẹp” (beauty filters) hoạt động bất chấp những cảnh báo nội bộ về tác hại đối với trẻ em gái, Zuckerberg lấy cớ bảo vệ quyền tự do cá nhân: 'Tôi chưa thấy đủ bằng chứng thuyết phục để giới hạn sự tự do biểu đạt của người dùng'.

Trận chiến pháp lý giữa quyền tự do ngôn luận và trách nhiệm kiểm duyệt dự kiến sẽ còn kéo dài qua các phiên phúc thẩm của Meta và Google. Song, phán quyết này đã tạo nên một vết nứt lớn trên "lá chắn" miễn trừ trách nhiệm bấy lâu nay của các hãng công nghệ. Phán quyết bồi thường 6 triệu USD có thể chỉ là con số nhỏ với các đại gia thung lũng Silicon, nhưng nó là hồi chuông cảnh báo đanh thép, khẳng định rằng không một thiết kế công nghệ nào được phép đứng trên sự an toàn của trẻ em.

Lệ Thanh (theo Reuters)