Ảnh minh họa. Nguồn: Internet

Mã QR - cánh cửa nhỏ giúp tuổi teen bước vào nền kinh tế số

Chỉ cần vài thao tác đơn giản, việc giao dịch, mua bán trở nên nhanh gọn mà không cần tiền mặt, không cần đếm hay chờ trả lại tiền thừa. Chính sự tiện lợi này khiến thanh toán không dùng tiền mặt trở thành lựa chọn “mặc định” của nhiều học sinh, sinh viên, nhất là trong bối cảnh thương mại điện tử, dịch vụ số và các nền tảng trực tuyến phát triển mạnh mẽ.

Có thể nói, nhiều học sinh, các bạn tuổi teen đã và đang bắt đầu làm quen với nền kinh tế số bằng những thao tác rất đơn giản: mở điện thoại, quét mã QR và hoàn tất thanh toán chỉ trong vài giây. Từ quán nước trước cổng trường, căn tin, xe buýt đến mua sắm trực tuyến, chiếc mã QR đang trở thành “cửa ngõ” đưa người trẻ bước vào thế giới tài chính số.

Lý do mã QR phù hợp với tuổi teen

So với chiếc thẻ ngân hàng hay các phương thức thanh toán phức tạp hơn, mã QR có lợi thế rõ rệt với người dùng trẻ tuổi. Trước hết, QR dễ sử dụng, không đòi hỏi nhiều kiến thức tài chính hay kỹ năng công nghệ. Chỉ cần một ứng dụng thanh toán được liên kết sẵn với tài khoản ngân hàng, là các bạn tuổi teen đã có thể tự chủ trong những khoản chi tiêu nhỏ hằng ngày.

Không những vậy, thanh toán QR phù hợp với thói quen tiêu dùng của người trẻ: mua nhanh, trả gọn, không cần mang theo tiền mặt. Nhiều phụ huynh cũng coi đây là giải pháp tiện lợi, vừa hạn chế việc con mang nhiều tiền, vừa có thể theo dõi chi tiêu thông qua lịch sử giao dịch.

Bên cạnh đó, các chương trình khuyến mãi, hoàn tiền, tích điểm từ ví điện tử hay ngân hàng số cũng vô tình tạo sức hút với giới trẻ, khiến việc quét QR không chỉ là thanh toán mà còn trở thành một phần của trải nghiệm tiêu dùng hiện đại.

Rủi ro tiềm ẩn phía sau chiếc mã QR

Tuy nhiên, bên cạnh những tiện ích không thể không thừa nhận, việc tuổi teen tiếp cận sớm với thanh toán số cũng đi kèm những rủi ro về an toàn thông tin và dữ liệu cá nhân. Thực tế cho thấy, các hình thức lừa đảo giả mạo mã QR, đường link thanh toán hoặc yêu cầu xác thực đang ngày càng tinh vi, trong khi người dùng trẻ lại thiếu kinh nghiệm nhận diện nguy cơ.

Nhiều trường hợp học sinh sử dụng chung thiết bị với gia đình, lưu sẵn thông tin thanh toán hoặc vô tình chia sẻ mã xác thực, tạo kẽ hở cho kẻ gian lợi dụng. Khi sự cố xảy ra, hậu quả không chỉ là mất tiền mà còn là tâm lý hoang mang, mất niềm tin vào các dịch vụ số.

Các chuyên gia nhận định, thanh toán không dùng tiền mặt đang phát triển nhanh hơn rất nhiều so với giáo dục tài chính đi kèm. Phần lớn tuổi teen học cách sử dụng QR và ví điện tử một cách tự nhiên, thông qua quan sát người lớn hoặc tự mày mò, trong khi lại thiếu những hướng dẫn bài bản về quản lý chi tiêu, bảo mật thông tin hay nhận diện rủi ro.

Gia đình thường cho con sử dụng thanh toán số vì tiện lợi, nhưng ít khi dành thời gian giải thích về hạn mức chi tiêu, giá trị đồng tiền hay trách nhiệm khi tham gia vào môi trường tài chính số. Trong khi đó, ở môi trường nhà trường, việc dạy và học vẫn chủ yếu tập trung vào kiến thức học thuật, chưa theo kịp những thay đổi nhanh chóng của đời sống số.

Khoảng trống này khiến nhiều người trẻ bước vào nền kinh tế số với sự tự tin về công nghệ nhưng thiếu nền tảng tài chính cũng như các kiến thức về bảo mật, an ninh mạng cần thiết.

Sử dụng mã QR an toàn: Những nguyên tắc cơ bản cần biết

Bên cạnh sự tiện lợi, mã QR cũng đang trở thành một trong những “điểm chạm” phổ biến bị kẻ gian lợi dụng để thực hiện các hành vi lừa đảo trên không gian mạng. Do đó, đối với người dùng trẻ, đặc biệt là tuổi teen, việc trang bị những nguyên tắc an ninh mạng cơ bản khi quét và thanh toán qua QR là điều hết sức cần thiết.

Trước hết, người dùng không nên quét các mã QR không rõ nguồn gốc, được dán đè hoặc in mờ hay xuất hiện ở những vị trí bất thường. Trong môi trường công cộng, kẻ gian có thể thay thế mã QR thật bằng mã giả dẫn tới các trang web lừa đảo hoặc yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân, mã xác thực.

Tiếp đó, cần hình thành thói quen kiểm tra kỹ thông tin thanh toán trước khi xác nhận giao dịch. Với các ứng dụng ví điện tử hay ngân hàng số, người dùng nên chú ý tên người nhận, số tiền, nội dung giao dịch, tuyệt đối không xác nhận khi có dấu hiệu bất thường, dù chỉ là khoản tiền nhỏ.

Một nguyên tắc quan trọng khác là không chia sẻ mã xác thực (OTP), mật khẩu, thông tin đăng nhập cho bất kỳ ai, kể cả người tự xưng là nhân viên hỗ trợ kỹ thuật. Tuổi teen thường có xu hướng tin tưởng nhanh, trong khi đây lại là điểm yếu mà kẻ gian khai thác.

Ngoài ra, việc khóa ứng dụng thanh toán bằng sinh trắc học hoặc mã PIN, đăng xuất khi không sử dụng, không lưu thông tin thanh toán trên thiết bị dùng chung cũng giúp giảm thiểu nguy cơ bị chiếm quyền truy cập.

Với phụ huynh, việc thiết lập hạn mức chi tiêu, theo dõi lịch sử giao dịch và thường xuyên trao đổi với con về các tình huống lừa đảo phổ biến sẽ giúp nâng cao khả năng tự bảo vệ cho người dùng trẻ.

Kết luận

Trong bối cảnh thanh toán không dùng tiền mặt ngày càng phổ biến, an toàn an ninh mạng không còn là vấn đề của riêng người lớn hay chuyên gia công nghệ. Với tuổi teen, đó cần được xem là một kỹ năng sống số cơ bản, song hành cùng quá trình bước vào nền kinh tế số từ những thao tác nhỏ nhất như quét một chiếc mã QR.

Do đó, nếu lo ngại vấn đề an ninh, bảo mật mà cấm đoán hay trì hoãn cho người trẻ tiếp cận với thanh toán không dùng tiền mặt, trong đó có hình thức thanh toán QR sẽ không phải là giải pháp lâu dài, bền vững. Điều quan trọng hơn là gia đình và nhà trường cùng đồng hành và hướng dẫn tuổi teen sử dụng công cụ số một cách an toàn và có trách nhiệm.

Phạm Lê Hiền Mai