Công nghệ tạo dựng video Deepfake. Ảnh Fairfaxcounty

Deepfake biến thành "vũ khí công nghệ"

Chỉ trong trung tuần tháng 9/2025, hàng loạt vụ việc quốc tế nghiêm trọng đã được ghi nhận, gióng lên hồi chuông báo động về nguy cơ mất an toàn thông tin cá nhân, tài chính và quyền riêng tư khi AI rơi vào tay kẻ xấu.

Tại Mỹ, một phụ nữ ở Los Angeles mất gần 430.000 USD sau khi bị lừa đảo tình cảm bởi video deepfake giả danh diễn viên Steve Burton (General Hospital). Nạn nhân đã bán cả căn nhà của mình vì tin vào mối quan hệ ảo này.

Tại Anh, một cô gái ở Glasgow rơi vào khủng hoảng tâm lý khi bị bạn thân dùng ảnh trên Instagram để tạo ra hình ảnh khỏa thân deepfake và phát tán. Vụ việc chỉ bị xử phạt hành chính nhẹ, khiến dư luận phẫn nộ về sự lỏng lẻo trong khung pháp lý hiện tại.

Trong khi đó, các chuyên gia an ninh mạng cảnh báo về sự xuất hiện của những công cụ mới. Ngày 18/9, ứng dụng FaceSwapAI ra mắt, cho phép thay đổi khuôn mặt trong cuộc gọi FaceTime theo thời gian thực, mở ra nguy cơ giả mạo thân nhân để lừa đảo trực tuyến. Cùng thời điểm, công ty iProov phát hiện một công cụ độc hại có thể chèn video deepfake trực tiếp vào camera iPhone đã jailbreak, nhằm qua mặt xác thực sinh trắc học và chiếm đoạt tài khoản ngân hàng.

Theo báo cáo của FBI và nhiều tổ chức an ninh mạng quốc tế, chỉ trong nửa đầu năm 2025, số vụ lừa đảo qua deepfake đã tăng đột biến, gây thiệt hại hàng tỷ USD. FBI ước tính thiệt hại do lừa đảo ứng dụng AI có thể tăng thêm 30% vào cuối năm 2025, vượt ngưỡng 10 tỷ USD toàn cầu.

Một trường hợp điển hình tại Hồng Kông, tháng 2/2024, một nhân viên ngân hàng đã chuyển hơn 25 triệu USD cho kẻ lừa đảo sau khi tham gia cuộc họp trực tuyến với những gương mặt deepfake được tạo bằng AI. Tháng 9/2025, nhiều nạn nhân ở Mỹ và Hàn Quốc cũng báo cáo tình trạng bị tống tiền bằng video giả mạo, trong đó hình ảnh và giọng nói của họ bị sử dụng trái phép.

Không chỉ dừng lại ở lừa đảo tài chính, deepfake còn bị lợi dụng trong lĩnh vực chính trị và truyền thông. Một số đoạn video giả mạo phát biểu của lãnh đạo quốc gia đã lan truyền trên mạng xã hội, làm gia tăng nguy cơ thao túng dư luận và mất ổn định xã hội.

Mối đe dọa toàn cầu và yêu cầu cấp bách về pháp lý

Tại châu Âu, Ủy ban châu Âu (EC) đã đặt deepfake vào diện phải kiểm soát chặt trong Đạo luật AI (AI Act), yêu cầu các nền tảng gắn nhãn nội dung giả mạo và có cơ chế gỡ bỏ nhanh khi có yêu cầu. Ở Mỹ, một số bang như California và Texas đã thông qua luật cấm sử dụng deepfake trong vận động bầu cử và khiêu dâm không tự nguyện. Nhật Bản và Hàn Quốc cũng đang triển khai dự thảo luật riêng để xử lý hình sự hành vi phát tán video deepfake gây hại.

Tại Việt Nam, mặc dù chưa ghi nhận nhiều vụ deepfake nghiêm trọng như ở phương Tây, song Bộ Công an đã cảnh báo tình trạng đối tượng lừa đảo sử dụng video giả mạo để gọi điện tống tiền hoặc mạo danh người thân nhằm chiếm đoạt tài sản. Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân (có hiệu lực từ ngày 1/1/2026). Luật An ninh mạng sửa đổi, bổ sung sẽ là hành lang pháp lý quan trọng trong giai đoạn tới, đáp ứng nhu cầu pháp lý của xã hội trong sự phát triển của AI.

Các chuyên gia cho rằng, cuộc chiến chống deepfake đòi hỏi sự phối hợp đa tầng: chính phủ ban hành luật và cơ chế thực thi mạnh mẽ; doanh nghiệp công nghệ triển khai công cụ xác thực và phát hiện giả mạo; người dân nâng cao cảnh giác khi tiếp nhận thông tin trực tuyến. Chỉ khi ba yếu tố này đồng hành, xã hội mới có thể hạn chế được các tác động tiêu cực từ công nghệ deepfake.

Deepfake đang nổi lên như một trong những mối đe dọa an ninh mạng nghiêm trọng nhất của kỷ nguyên số. Xu hướng phát triển công nghệ giả mạo này thúc đẩy nhu cầu bức thiết sự kết hợp đồng bộ giữa pháp luật, công nghệ và nhận thức cộng đồng nhằm nâng cao năng lực an ninh mạng của Việt Nam và thế giới trong giai đoạn tới.