Từ các mắt xích nhỏ lẻ đến mô hình lừa đảo kiểu “doanh nghiệp ngầm”

Các vụ án mới trong tuần qua cho thấy các tội phạm đang tổ chức hoạt động lừa đảo theo mô hình dây chuyền. Điển hình nhất là vụ triệt phá đường dây lừa đảo công nghệ cao xuyên quốc gia do Công an tỉnh Điện Biên chủ trì, phối hợp với lực lượng chức năng liên quan, công bố trong tháng 4/2026. Theo Bộ Công an, nhóm này hoạt động tại tỉnh Bò Kẹo, Lào, sử dụng website giả mạo, tài khoản ảo trên mạng xã hội và sim rác chuyển vùng quốc tế để gọi điện cho nạn nhân, giả danh giao hàng liên quan đến tiêm chủng. Chỉ trong khoảng 20 ngày, từ giữa tháng 3 đến đầu tháng 4/2026, đường dây này đã lừa hơn 5.000 bị hại, chiếm đoạt trên 15 tỷ đồng.

Các đối tượng sử dụng nhiều điện thoại cùng sim rác để thực hiện hành vi phạm tội. 55 đối tượng người Việt Nam được dẫn giải qua cửa khẩu quốc tế Tây Trang, hiện các đối tượng đang được lực lượng Công an lấy lời khai.

Vụ án đã bắt giữ 55 đối tượng, chúng sử dụng một phần dữ liệu cá nhân có thật để tạo cảm giác “đúng người, đúng việc, đúng ngữ cảnh”. Sau đó, chúng đẩy nạn nhân đi qua từng bước: nghe cuộc gọi, tin lời giải thích, bấm link, thao tác xác nhận, chuyển khoản nhỏ, rồi cuối cùng bị dẫn dụ vào các thao tác khiến tài khoản bị rút sạch. 

Đối tượng Dương Quang Thắng tạo lệnh chuyển tiền thành công giả để chiếm đoạt hơn 2,1 tỷ đồng của khách hàng tại Bắc Ninh.

Cùng thời điểm, tại Bắc Ninh, vụ khởi tố đối tượng tạo lệnh chuyển tiền thành công giả để chiếm đoạt hơn 2,1 tỷ đồng cho thấy một dạng lừa đảo khác đang nổi lên mạnh trong nền kinh tế số: tấn công vào niềm tin giao dịch. Đối tượng Dương Quang Thắng đã dùng thủ đoạn tạo lệnh chuyển tiền giả trong quá trình mua bán tóc để chiếm đoạt tài sản của bị hại người nước ngoài, đã thành công ciếm đoạt hơn 2,1 tỷ đồng.

Điều đáng nói các đối tượng chỉ cần dựng lên một “bằng chứng thanh toán” đủ thuyết phục để bên bán tin rằng tiền đã về. Trong môi trường kinh doanh dựa nhiều vào ảnh chụp màn hình, tin nhắn xác nhận và áp lực giao hàng nhanh, loại thủ đoạn này đặc biệt nguy hiểm vì nó đánh trúng thói quen kiểm chứng qua loa của nhiều cá nhân và hộ kinh doanh.

Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Quảng Trị tống đạt quyết định và lệnh đối với Nguyễn Hữu Chí và Trần Lâm Thanh Phong.

Ngày 17/4/2026, Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Quảng Trị khởi tố vụ án, khởi tố bị can và tạm giam 2 đối tượng liên quan hành vi làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức trên mạng xã hội. Theo thông tin, các đối tượng sử dụng Facebook không chính chủ để quảng cáo dịch vụ, nhận đặt hàng làm giấy tờ giả rồi sản xuất, chuyển phát cho khách ở nhiều địa phương. Vụ việc này cho thấy mạng xã hội đang bị lợi dụng như một “gian hàng dịch vụ phạm pháp”, nơi từ quảng cáo, chốt đơn đến giao nhận đều có thể thực hiện từ xa. Một khi giấy tờ giả có thể đặt mua dễ dàng, nguy cơ kéo theo lừa đảo tài chính, gian lận hồ sơ, mở tài khoản thuê, lập doanh nghiệp ma hay hợp thức hóa danh tính giả sẽ còn phức tạp hơn nhiều.

Cơ quan Công an TP Huế tống đạt quyết định và lệnh đối với Nguyễn Ngọc Tuấn (mặc áo khoác ngôi sao) và Phạm Huỳnh Thanh Trúc (nữ mặc áo khoác đen).

Tại TP Huế, vụ khởi tố nhóm đối tượng cho vay lãi nặng trên không gian mạng với mức lãi suất lên đến hơn 530%/năm tiếp tục cho thấy môi trường số đang bị lợi dụng để “săn” người cần tiền gấp. Về bản chất, đây là tín dụng đen; nhưng điểm mới nằm ở cách tiếp cận: quảng cáo trên Facebook, liên hệ qua Zalo, gom người vay bằng các kênh trực tuyến rồi mới chuyển sang gặp trực tiếp để giải ngân và siết trả nợ. Không gian mạng, như vậy, đóng vai trò là kênh tiếp thị, sàng lọc, giữ kết nối và gây áp lực. Nó giúp các đường dây vi phạm mở rộng phạm vi tiếp cận nhanh hơn, rẻ hơn và kín đáo hơn so với cách thức truyền thống.

Điểm chung của các thủ đoạn: bám sát hành vi số, tạo áp lực thời gian và khai thác khoảng trống xác minh

Nhìn từ các vụ án và cảnh báo xuất hiện trong tuần qua, có thể thấy các thủ đoạn lừa đảo tuy khác vỏ bọc nhưng cùng chung một cách vận hành: bám sát hành vi số hằng ngày của người dân, tạo áp lực xử lý tức thời và lợi dụng thói quen xác minh qua loa trong môi trường trực tuyến. Đây cũng là điểm nối rõ nhất giữa các vụ giả danh giao hàng, tạo lệnh chuyển tiền giả, cho vay qua mạng hay dụ dỗ “việc nhẹ lương cao” trên mạng xã hội.

Trước hết, tội phạm đang bám rất sát những tình huống quen thuộc trong đời sống số. Chúng hiểu người dùng hiện lệ thuộc lớn vào điện thoại, ứng dụng ngân hàng, mạng xã hội, nền tảng chat và các dịch vụ giao nhận. Vì vậy, mỗi kịch bản lừa đảo đều được dựng trên một bối cảnh: có đơn hàng cần xác nhận, có giao dịch vừa hoàn tất, có công việc thu nhập tốt, có khoản vay giải ngân nhanh, hoặc có giấy tờ cần xử lý gấp. Khi tình huống đủ quen thuộc, nạn nhân thường mất cảnh giác và ít đặt câu hỏi hơn.

Điểm chung thứ hai là hầu hết các kịch bản đều tạo áp lực thời gian để nạn nhân không kịp kiểm chứng. Với thủ đoạn giả danh giao hàng, đối tượng yêu cầu xác nhận ngay để tránh “mất đơn” hoặc “bị trừ tiền”. Bản chất của các chiêu này là cắt ngắn thời gian suy xét, buộc nạn nhân hành động trước khi kịp xác minh.

Thu Uyên