Tại Họp báo thông báo tình hình, kết quả công tác Quý I năm 2026, Công an TP Hà Nội đã thông tin về vụ án vi phạm quy định về kế toán xảy ra tại Công ty TNHH Bảo Tín Minh Châu (Hai Bà Trưng, Hà Nội). 

“Hai sổ” doanh thu và hệ lụy pháp lý nghiêm trọng

Theo tài liệu điều tra ban đầu, trước năm 2024, ông Châu cùng con trai đã chỉ đạo bộ phận kế toán vận hành song song hai hệ thống phần mềm nhằm quản lý doanh thu thực tế và kê khai thuế khác nhau. 

Doanh thu thực tế được theo dõi qua các phần mềm nội bộ và Excel, trong khi số liệu báo cáo thuế được đưa vào phần mềm kế toán riêng. Đáng chú ý, từ nửa cuối năm 2024, doanh nghiệp tiếp tục xóa dữ liệu trên một số phần mềm để tránh sự kiểm tra của cơ quan chức năng, sau đó chuyển sang hệ thống quản lý khác nhưng vẫn giữ cách thức xử lý dữ liệu tương tự.

Kết quả trích xuất dữ liệu giai đoạn 2020 - 2023 cho thấy doanh thu thực tế của công ty khoảng 13.700 tỷ đồng, chênh lệch khoảng 9.700 tỷ đồng so với số liệu kê khai thuế, gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước khoảng 150 tỷ đồng.

Ông Vũ Minh Châu tại cơ quan công an.

Quá trình khám xét, lực lượng chức năng đã thu giữ 23,3 tỷ đồng tiền mặt, nhiều tài sản giá trị cùng tài liệu liên quan. Vụ án hiện đang được tiếp tục mở rộng điều tra để làm rõ vai trò của các cá nhân liên quan.

Ông Châu thừa nhận: “Tôi nhận thấy như vậy là thiếu trách nhiệm với doanh nghiệp, với công việc và mắc sai phạm không đáng có, để rồi lâm vào tình trạng lao lý. Đây cũng là bài học cho chúng tôi và những ai làm sai”.

Dưới góc độ pháp lý, luật sư Hoàng Văn Hà - Công ty Luật TNHH ARC Hà Nội nhận định, với hành vi “vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng”, ông Vũ Minh Châu có thể đối diện mức án rất nặng tùy theo thiệt hại thực tế được cơ quan điều tra làm rõ. 

Theo Bộ luật Hình sự 2015 (Điều 221), tội danh này có 3 khung hình phạt, trong đó mức cao nhất lên tới 10–20 năm tù nếu thiệt hại từ 1 tỷ đồng trở lên. Trường hợp sai phạm có tổ chức, mang tính hệ thống và gây hậu quả lớn, khả năng cao sẽ bị áp dụng khung tăng nặng từ 3–12 năm tù, kèm theo các hình phạt bổ sung như cấm đảm nhiệm chức vụ hoặc hành nghề.

Luật sư Hoàng Văn Hà - Công ty Luật TNHH ARC Hà Nội.

Về phía người dân, luật sư cho rằng các giao dịch mua bán vàng với doanh nghiệp về bản chất vẫn là giao dịch dân sự hợp pháp theo Bộ luật Dân sự 2015, không bị vô hiệu chỉ vì doanh nghiệp vi phạm về kế toán hay thuế. Người mua vàng vẫn là chủ sở hữu hợp pháp đối với tài sản và không có căn cứ pháp lý để thu hồi hay hạn chế quyền này. Những ảnh hưởng nếu có chủ yếu đến từ yếu tố tâm lý thị trường như lo ngại về uy tín doanh nghiệp, biến động giá hoặc gián đoạn giao dịch trong ngắn hạn.

Đối với việc bán lại vàng sau này, quyền lợi của người dân vẫn được bảo đảm theo quy định tại Nghị định 24/2012/NĐ-CP (đã được sửa đổi, bổ sung). Người dân hoàn toàn có thể bán lại vàng cho các đơn vị được cấp phép hoặc giao dịch trên thị trường. Giá trị vàng phụ thuộc vào hàm lượng, trọng lượng và khả năng kiểm định, không phụ thuộc vào việc doanh nghiệp bán ban đầu có bị điều tra hay không.

Trả tiền trước, nhận vàng sau: Ai sẽ gánh rủi ro?

Cũng tại họp báo, trả lời câu hỏi của phóng viên về việc các doanh nghiệp bán vàng theo giấy hẹn, Đại tá Chu An Thanh - Trưởng phòng Cảnh sát Kinh tế Công an TP Hà Nội cho biết, qua quá trình làm thì Công an TP Hà Nội cũng xác định doanh nghiệp có bán hàng cho người dân bằng hình thức mua theo giấy hẹn.

"Hiện tại, Công ty vàng bạc Bảo Tín Minh Châu vẫn đang hoạt động bình thường. Chúng tôi đang tạo điều kiện để doanh nghiệp hoạt động nhằm bảo đảm các quyền lợi của người dân" - Đại tá Chu An Thanh cho biết.

Theo Đại tá Thanh, hiện tại đơn vị chưa tiếp nhận ý kiến nào của người dân trong quá trình mua bán bằng giấy hẹn có ý kiến với cơ quan điều tra.

"Còn đối với người dân mua vàng tại Công ty TNHH Bảo Tín Minh Châu, đây là giao dịch dân sự của người dân với doanh nghiệp. Nếu doanh nghiệp không trả được thì lúc đó theo yêu cầu, khiếu nại, tố giác thì cơ quan công an sẽ tiếp tục làm rõ sau" - Đại tá Thanh nói.

Dưới góc độ pháp lý, ông Hà cho biết việc mua vàng nhưng chỉ nhận “giấy hẹn” vẫn có thể hợp pháp nếu đáp ứng điều kiện của giao dịch dân sự theo Bộ luật Dân sự 2015. “Giấy hẹn” được xem là căn cứ xác lập hợp đồng mua bán nếu thể hiện đầy đủ thông tin về chủ thể, số lượng, giá trị và thời hạn giao nhận. Tuy nhiên, quyền sở hữu chỉ phát sinh khi tài sản được bàn giao, nên người mua hiện chỉ có quyền yêu cầu bên bán giao vàng hoặc hoàn tiền.

Rủi ro lớn nhất là không thu hồi được tài sản hoặc tiền nếu doanh nghiệp vi phạm nghĩa vụ hoặc gặp vấn đề pháp lý. Trường hợp phát sinh tranh chấp, việc đòi quyền lợi phụ thuộc vào chứng cứ và khả năng tài chính của bên bán; thậm chí có thể chuyển sang vụ án hình sự theo Bộ luật Hình sự 2015. Nếu doanh nghiệp mất khả năng thanh toán, người mua có thể chỉ được trả một phần rất nhỏ theo Luật Phá sản.

Vì vậy, người dân nên chủ động yêu cầu thực hiện nghĩa vụ, lưu giữ đầy đủ chứng cứ và sẵn sàng khởi kiện hoặc tham gia tố tụng để bảo vệ quyền lợi.

Ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng (Trường Đại học Nguyễn Trãi), cho rằng hình thức “trả tiền trước - nhận vàng sau” giúp người mua chủ động chốt giá và kế hoạch tài chính. Tuy nhiên, rủi ro phát sinh từ “độ trễ” giữa thời điểm thanh toán và thời điểm nhận vàng, khi người mua đã trả tiền nhưng chưa nắm quyền sở hữu thực tế.

Trong điều kiện thị trường biến động, có thể xảy ra tình trạng chậm giao vàng hoặc thiếu nguồn cung, khiến quyền lợi phụ thuộc lớn vào điều khoản hợp đồng. Theo ông Huy, bản chất giao dịch lúc này đã dịch chuyển từ mua bán vật chất sang nắm giữ kỳ vọng giá, khiến vàng dần mang đặc điểm của một công cụ tài chính.

Khi quy mô các hợp đồng tăng, nguy cơ giao dịch vượt quá lượng vàng thực có thể xuất hiện. Nếu thiếu minh bạch và kiểm soát, điều này dễ gây lệch cung - cầu, khiến giá nhạy cảm hơn với tâm lý thị trường và gia tăng rủi ro niềm tin.

Ngoài ra, người mua còn đối mặt rủi ro nếu doanh nghiệp gặp sự cố như đứt gãy nguồn cung hoặc vướng mắc pháp lý, dẫn đến không giao vàng đúng hạn và chịu ảnh hưởng bất lợi từ biến động giá trong thời gian chưa nhận tài sản.

Từ một vụ án kế toán, câu chuyện tại Bảo Tín Minh Châu đã mở rộng thành vấn đề lớn hơn của thị trường vàng: sự giao thoa giữa quản trị doanh nghiệp, pháp lý và xu hướng “tài chính hóa” giao dịch. Trong bối cảnh đó, minh bạch, chuẩn hóa và chủ động bảo vệ quyền lợi là yếu tố then chốt đối với cả doanh nghiệp và người dân.

Thu Hương