Loạt bài hai kỳ dưới đây sẽ lần lượt phơi bày câu chuyện Brazil – trung tâm của vụ deepfake chấn động mang hình hài siêu mẫu Gisele Bündchen và mở rộng sang toàn khu vực Mỹ Latinh, nơi deepfake trở thành thách thức mới của kỷ nguyên số.

Kỳ 1 - Khi deepfake len vào quảng cáo và túi tiền của người dân Brazil

Từ khuôn mặt thiên thần đến công cụ lừa đảo

Giữa năm 2025, người dùng mạng xã hội Brazil bất ngờ bị thu hút bởi một loạt video quảng cáo xuất hiện tràn ngập trên Instagram. Trong đó, Gisele Bündchen – siêu mẫu nổi tiếng thế giới, biểu tượng sắc đẹp và lòng nhân ái của Brazil – mỉm cười giới thiệu một “cơ hội đầu tư đặc biệt” với giọng nói ngọt ngào và vẻ mặt thân thiện quen thuộc. Chỉ vài giờ sau khi loạt video này được lan truyền, hàng chục nghìn người đã nhấp vào đường dẫn kèm theo, chuyển tiền thật để “tham gia chương trình đầu tư do cô đồng sáng lập”. Nhưng tất cả đều rơi vào một cái bẫy tinh vi được dàn dựng bằng công nghệ deepfake.

Các video deepfake lợi dụng hình ảnh của siêu mẫu Gisele Bündchen để lừa bán hàng và đầu tư.

Những kẻ đứng sau đã tái tạo hình ảnh và giọng nói của Gisele Bündchen bằng mô hình AI được huấn luyện từ hàng trăm giờ video, quảng cáo và phỏng vấn thật của cô trên mạng. Video giả đến mức ngay cả người thân của siêu mẫu – theo lời kể của luật sư đại diện, “ban đầu cũng ngỡ đó là cô thật”. Đây không chỉ là vụ lừa đảo thông thường, mà còn là sự kiện đánh dấu bước chuyển của tội phạm công nghệ tại Brazil, nơi deepfake trở thành công cụ kiếm tiền khổng lồ.

Theo Reuters, đường dây này đã thu hơn 20 triệu reais (khoảng 3,9 triệu USD) từ hàng loạt nạn nhân nhỏ lẻ. Cảnh sát Brazil xác định ít nhất 4 nghi phạm đã bị bắt và tài sản bị phong tỏa ở 5 bang. Cảnh sát cũng khẳng định, các chiến dịch quảng cáo giả mạo được lan truyền trong một thời gian dài trước khi bị phát giác. Điểm mấu chốt là: phần lớn người bị lừa mất số tiền nhỏ (dưới 100 reais), nên rất ít người tố cáo. Thủ đoạn này tận dụng “sự im lặng” vì khi thiệt hại nhỏ, người ta thường chấp nhận mất hơn là vướng nên rắc rối. 

Đại diện Meta (công ty mẹ của Instagram) khẳng định rằng quảng cáo lừa đảo vi phạm chính sách và những nội dung sử dụng người nổi tiếng để lừa đảo sẽ bị gỡ bỏ khi phát hiện. Gisele Bündchen và nhóm đại diện của cô cũng lên tiếng cảnh báo người hâm mộ: chỉ tin vào các kênh chính thức và nếu thấy quảng cáo khả nghi, báo cáo ngay. 

Giới phân tích thì nhận định, điều khiến vụ việc này đặc biệt nghiêm trọng là cách deepfake len lỏi vào lĩnh vực quảng cáo hợp pháp, làm xói mòn niềm tin vốn đã mong manh giữa người tiêu dùng và các nền tảng mạng xã hội. Và khi một biểu tượng quốc gia như Gisele Bündchen bị lợi dụng hình ảnh, câu hỏi đặt ra không chỉ là “ai đứng sau vụ lừa đảo”, mà còn là “đâu là giới hạn giữa thực và ảo trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo?”.

Các video deepfake lợi dụng hình ảnh của siêu mẫu Gisele Bündchen để lừa bán hàng và đầu tư.

Công nghệ vượt trước luật pháp

Deepfake không còn là công nghệ xa lạ. Trên lý thuyết, nó là sự kết hợp giữa AI và máy học; có khả năng học các đặc trưng khuôn mặt, giọng nói, cử chỉ để tạo ra video giả giống thật đến mức khó phân biệt. Từ chỗ được dùng trong điện ảnh hay trò chơi điện tử, deepfake nay trở thành vũ khí mới của tội phạm mạng, đặc biệt tại những quốc gia có lượng người dùng Internet cao nhưng hệ thống pháp lý chưa bắt kịp.

Brazil là ví dụ điển hình. Theo báo cáo của Instituto de Segurança Digital, hơn 75% người Brazil từng tiếp xúc với nội dung deepfake, nhưng chỉ 8% có khả năng nhận biết chính xác. Trong bối cảnh ấy, sự xuất hiện của video Gisele Bündchen không khác gì một “đòn trí mạng” vào lòng tin cộng đồng.

Cảnh sát Brazil đã mở cuộc điều tra về các vụ lừa đảo liên quan đến deepfake

Điều tra của cơ quan an ninh mạng cho thấy, nhóm lừa đảo đứng sau vụ này đặt máy chủ tại nước ngoài, chủ yếu ở Đông Âu, sử dụng mô hình tạo hình ảnh tổng hợp (GAN) để dựng video trong chưa đầy 48 giờ. Mỗi quảng cáo sau đó được tung lên hàng chục tài khoản Instagram, được lập bằng danh tính giả và chạy quảng cáo trả phí nhắm vào người dùng Brazil trên 35 tuổi – nhóm được xem là “dễ tin tưởng vào gương mặt quen thuộc”.

Điều đáng nói là, các nền tảng mạng xã hội gần như bất lực trong việc ngăn chặn các video deepfake như vậy. Instagram chỉ gỡ bỏ quảng cáo sau khi bị người dùng báo cáo hàng loạt, còn Meta – công ty mẹ – thừa nhận rằng “hệ thống kiểm duyệt hiện tại không đủ khả năng phát hiện video deepfake trong thời gian thực”.

“Chúng ta đang sống trong kỷ nguyên mà video không còn là bằng chứng của sự thật.Luật pháp Brazil vẫn coi nội dung giả mạo là hành vi gian lận thông thường, nhưng deepfake tạo ra một tầng phức tạp mới: nó chiếm đoạt niềm tin bằng sự giống thật tuyệt đối”, Giáo sư Bruno Martins, chuyên gia an ninh mạng tại Đại học São Paulo, bình luận.

Hiện chính phủ Brazil đang xem xét dự luật mới – Lei das Imagens Sintéticas – nhằm quy định trách nhiệm pháp lý của người tạo, phát tán và lưu trữ nội dung deepfake. Tuy nhiên, như nhiều chuyên gia cảnh báo, công nghệ đang chạy nhanh hơn luật, và khoảng trống này đang được tội phạm mạng tận dụng triệt để.

Khi danh tiếng trở thành miếng mồi công nghệ

Vụ Gisele Bündchen không chỉ là một hành vi lừa đảo tài chính, mà còn là vết nứt đạo đức trong thời đại AI. Khi hình ảnh của người nổi tiếng – vốn được xây dựng qua hàng thập kỷ – có thể bị chiếm dụng chỉ bằng vài cú nhấp chuột, khái niệm “danh tiếng” đang bị tái định nghĩa. “Tôi chưa bao giờ nghĩ mình phải kiện một... phiên bản giả của chính mình. Cảm giác đó giống như bị tước đoạt nhân dạng”, Gisele Bündchen chia sẻ trong một cuộc trả phỏng vấn sau sự việc.

AI có thể tái tạo khuôn mặt người, nhưng cũng có thể làm biến dạng lòng tin xã hội.

Tác động của vụ việc vượt xa phạm vi Brazil. Ngay sau khi vụ việc được công bố, nhiều nghệ sĩ Mỹ Latinh khác, trong đó có ca sĩ Shakira và diễn viên Gael García Bernal cho biết họ cũng từng phát hiện deepfake video mạo danh được sử dụng cho mục đích thương mại hoặc lừa đảo trực tuyến. Điều này khiến các tổ chức bảo vệ quyền hình ảnh ở khu vực kêu gọi thành lập “hiệp ước bảo vệ danh tiếng số”, nhằm thiết lập khung pháp lý thống nhất về sử dụng AI trong truyền thông.

Tuy nhiên, vấn đề không chỉ nằm ở người nổi tiếng. Theo khảo sát của Datafolha, hơn 60% người dùng Brazil cảm thấy “không thể tin vào những gì mình thấy trên mạng” sau loạt vụ deepfake gần đây. Niềm tin – vốn là nền tảng của thương mại điện tử, truyền thông và cả dân chủ, đang bị xói mòn nghiêm trọng. “Chúng ta đang đi vào kỷ nguyên của sự hoài nghi có hệ thống. Khi mọi hình ảnh có thể bị làm giả, sự thật trở thành khái niệm cần được chứng minh, chứ không còn là điều hiển nhiên”, nhà xã hội học Carla Figueiredo nhận định.

Từ góc nhìn rộng hơn, vụ deepfake Gisele Bündchen cho thấy sức mạnh và nguy cơ song hành của AI: nó có thể tái tạo khuôn mặt người, nhưng cũng có thể làm biến dạng lòng tin xã hội.Giữa thế giới nơi ranh giới giữa người thật và máy học ngày càng mờ nhạt, vấn đề không chỉ là nhận diện giả mạo, mà là khôi phục niềm tin – một nhiệm vụ khó khăn mà không thuật toán nào có thể làm thay con người.

Chu Nguyễn