Bộ Công an đang lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Trong đó, Điều 44 của dự thảo đề xuất phạt tiền từ 20 đến 30 triệu đồng đối với nhiều hành vi vi phạm liên quan đến thư điện tử, tin nhắn cung cấp thông tin về sản phẩm, dịch vụ, trong đó có hành vi gửi tin nhắn quảng cáo ngoài khung giờ cho phép mà không có thỏa thuận với người sử dụng.

Điểm đáng chú ý là quy định về khung giờ không phải mới hoàn toàn. Nghị định 91/2020/NĐ-CP đã quy định chỉ được gửi tin nhắn quảng cáo trong khoảng từ 7 giờ đến 22 giờ mỗi ngày, còn gọi điện quảng cáo chỉ được thực hiện từ 8 giờ đến 17 giờ, trừ trường hợp có thỏa thuận khác với người sử dụng. Nghị định này cũng yêu cầu người quảng cáo phải chấm dứt ngay việc gửi quảng cáo sau khi người dùng từ chối, không được gửi quảng cáo tới các số thuộc Danh sách không quảng cáo và phải có biện pháp kiểm tra sự đồng ý trước một cách rõ ràng của người sử dụng.

Ảnh minh họa.

Tin nhắn rác vẫn bủa vây người dùng

Việc dự thảo tiếp tục siết chế tài là phản ứng có cơ sở từ thực tế. Trong 10 tháng đầu năm 2024, hệ thống tiếp nhận phản ánh của cơ quan quản lý đã ghi nhận gần 850.000 lượt phản ánh từ người dùng về tin nhắn rác, cuộc gọi rác và cuộc gọi lừa đảo. Trong số này, khoảng 185.000 phản ánh liên quan đến tin nhắn rác, 441.000 phản ánh về cuộc gọi rác và 222.000 phản ánh về các cuộc gọi lừa đảo. Nói cách khác, đây không còn là hiện tượng cá biệt, mà là dạng quấy nhiễu số có quy mô lớn, tác động trực tiếp đến sinh hoạt thường ngày và an toàn thông tin của người dân.

Thực tế cho thấy phần gây bức xúc nhất là cách thức tiếp cận bất chấp thời điểm, tần suất và sự đồng thuận. Một tin nhắn quảng cáo gửi lúc đêm muộn có thể bị xem là phiền toái, nhưng khi hàng loạt tin nhắn, cuộc gọi, đường dẫn lạ và nội dung mời chào tài chính, bất động sản, khóa học, đầu tư xuất hiện dồn dập, vấn đề đã chuyển từ “quảng cáo” sang “xâm phạm đời sống riêng tư”. Trong môi trường số, thời gian nghỉ ngơi của người dùng cũng phải được coi là một phần của quyền được bảo vệ.

Đáng lo hơn, ranh giới giữa quảng cáo rác và lừa đảo ngày càng mờ. Theo phản ánh của cơ quan quản lý và báo cáo từ các hội nghị tổng kết ngành, tình trạng sim rác, cuộc gọi rác chưa được xử lý triệt để; năm 2024 còn phát hiện 9 vụ sử dụng thiết bị giả mạo trạm gốc BTS để phát tán tin nhắn lừa đảo tại một số đô thị lớn. Điều đó cho thấy nếu chỉ nhìn tin nhắn quảng cáo như một hành vi làm phiền đơn thuần thì chưa đủ, bởi nó còn có thể là mắt xích đầu tiên của các chiến dịch lừa đảo, chiếm đoạt dữ liệu cá nhân và tài sản.

Siết chế tài để lập lại trật tự trên không gian số

Ở góc độ quản lý, đề xuất phạt từ 20 đến 30 triệu đồng đối với hành vi gửi quảng cáo sai khung giờ là thông điệp rõ ràng: quyền từ chối nhận quảng cáo của người dùng phải được tôn trọng. Cùng nhóm hành vi này, dự thảo còn nhắm tới các vi phạm như không cung cấp miễn phí cơ chế tiếp nhận, xử lý phản ánh thư rác; không phối hợp ngăn chặn thư rác, tin nhắn rác; không chấm dứt gửi quảng cáo ngay sau khi người dùng từ chối; không hướng dẫn người dùng cách chống tin nhắn rác, cuộc gọi rác, thư điện tử rác. Cách tiếp cận này cho thấy nhà làm chính sách siết cả trách nhiệm hệ thống của đơn vị cung cấp dịch vụ và chủ thể quảng cáo.

Nói cách khác, hành lang pháp lý không phải đến nay mới có. Từ năm 2020, pháp luật đã yêu cầu phải có sự đồng ý trước của người dùng, không được gửi tới số đã đăng ký từ chối quảng cáo và phải dừng ngay khi người nhận nói không. Vấn đề nằm ở chỗ nhiều tổ chức, cá nhân vẫn tìm cách lách luật, dùng SIM không chính chủ, nền tảng xuyên biên giới, đầu số ẩn danh hoặc thuê bên thứ ba phát tán tin nhắn để giảm khả năng truy vết.

Từ góc độ người dùng, không nên xem nhẹ những tin nhắn quảng cáo đến vào giờ nghỉ, từ nguồn gửi lạ hoặc kèm đường dẫn bất thường. Bởi đằng sau một nội dung tưởng chỉ là mời chào mua hàng, có thể là hành vi thu thập dữ liệu, dẫn dụ truy cập website giả mạo hoặc thử phản ứng của nạn nhân cho các bước lừa đảo tiếp theo.

Xử phạt tin nhắn quảng cáo sau 22 giờ là bước siết lại trật tự trong môi trường số, nơi người dân không thể bị “oanh tạc” bởi những thông điệp thương mại ngoài ý muốn, càng không thể bị đẩy vào vùng rủi ro chỉ vì dữ liệu cá nhân bị khai thác vô tội vạ. Khi quảng cáo vượt quá giới hạn đồng thuận với việc trở thành hành vi xâm phạm, và với những hành vi như vậy, chế tài mạnh là cần thiết.

Thu Uyên