Những năm gần đây, không gian mạng không chỉ là môi trường kết nối, kinh doanh và chia sẻ thông tin, mà còn trở thành địa bàn hoạt động của nhiều hình thức lừa đảo tinh vi. Theo báo cáo nghiên cứu, khảo sát an ninh mạng 2024 được công bố, thiệt hại do lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam trong năm 2024 ước tính lên tới 18.900 tỷ đồng; cứ 220 người dùng điện thoại thông minh thì có 1 người là nạn nhân. Báo cáo này cũng cho thấy các thủ đoạn lừa đảo ngày càng đa dạng, từ mạo danh cơ quan, tổ chức đến tạo ra các kịch bản đánh vào tâm lý cả tin, lòng thương cảm và mong muốn giúp đỡ người khác của cộng đồng.

Điều đáng nói, hoạt động lừa đảo trên mạng hiện không chỉ dừng ở các chiêu trò đầu tư, giả mạo cán bộ nhà nước hay trúng thưởng, mà đã len vào cả những hoạt động vốn mang ý nghĩa nhân văn như từ thiện, cứu trợ, hỗ trợ bệnh nhân, người nghèo hay trẻ em có hoàn cảnh khó khăn. Tháng 9/2025, Bộ Công an từng phát đi cảnh báo về các giải chạy, đạp xe từ thiện có dấu hiệu lừa đảo trên mạng xã hội. Theo cảnh báo này, các đối tượng đã tạo lập tài khoản mạng xã hội giả mạo, sao chép hình ảnh, nội dung của bệnh viện và các tổ chức uy tín, thậm chí sử dụng cả tài khoản tích xanh để chạy quảng cáo, kêu gọi người dân chuyển tiền đăng ký tham gia nhằm chiếm đoạt tài sản.

Lừa đảo từ thiện trên mạng: Đánh vào lòng tốt để trục lợi

Ảnh minh họa. Nguồn: Internet

Thực tế trên cho thấy một xu hướng rất đáng lo ngại, tội phạm mạng đang chuyển từ việc khai thác sơ hở kỹ thuật sang khai thác cảm xúc và lòng tin xã hội. Khi một lời kêu gọi quyên góp được dựng lên bằng hình ảnh bệnh nhân, câu chuyện thương tâm hay danh nghĩa hỗ trợ cộng đồng, người dùng rất dễ mất cảnh giác. Chỉ cần vài thao tác chia sẻ, vài chiến dịch quảng cáo có trả phí và một số tài khoản được dàn dựng bài bản, một chiến dịch lừa đảo có thể nhanh chóng lan rộng, tiếp cận hàng nghìn người trong thời gian ngắn.

Hệ lụy của dạng lừa đảo này không chỉ là số tiền bị chiếm đoạt. Nghiêm trọng hơn, nó còn làm tổn thương niềm tin xã hội, khiến người dân e ngại khi tham gia các hoạt động thiện nguyện thực sự. Những quỹ, tổ chức và cá nhân làm từ thiện chân chính cũng có thể bị ảnh hưởng uy tín, trong khi người cần được hỗ trợ lại có nguy cơ không nhận được sự chung tay của cộng đồng vì tâm lý nghi ngờ, dè chừng. Đây là lý do vấn đề không còn đơn thuần là một vụ việc gian dối trên mạng, mà đã trở thành câu chuyện liên quan trực tiếp đến an ninh mạng, trật tự xã hội và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân trên môi trường số.

Đề xuất phạt tới 70 triệu đồng, siết chế tài với hành vi lừa đảo trên không gian mạng

Trong bối cảnh đó, Bộ Công an đã công bố dự thảo Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân để lấy ý kiến nhân dân. Dự thảo được xây dựng nhằm tạo cơ sở pháp lý rõ ràng hơn để xác định hành vi vi phạm, mức xử phạt, thẩm quyền xử phạt và các biện pháp khắc phục hậu quả trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Theo nội dung được phản ánh thống nhất từ dự thảo tại khoản 4 Điều 13, Bộ Công an đề xuất phạt tiền từ 50 đến 70 triệu đồng đối với một số hành vi vi phạm. Trong nhóm này có hành vi sử dụng không gian mạng kêu gọi từ thiện để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản. Cùng khung xử phạt còn có các hành vi như sử dụng không gian mạng can thiệp hoạt động giao dịch, thay đổi tài khoản nhận tiền để chiếm đoạt tài sản; huy động vốn theo kiểu lấy tiền người sau trả lãi cho người trước để lừa đảo; kinh doanh đa cấp trên không gian mạng để lừa đảo; lừa đảo trong giao dịch chứng khoán; sử dụng trái phép thông tin về tài khoản số, tài khoản mạng xã hội, tài khoản điện tử; hay mạo danh cơ quan thực thi pháp luật để yêu cầu cung cấp thông tin, chiếm đoạt tài sản.

Ngoài ra, dự thảo cũng đề xuất mức phạt từ 20 đến 30 triệu đồng đối với một số hành vi xâm phạm bí mật cá nhân, bí mật gia đình, đời sống riêng tư và các thông tin cần được bảo vệ trên không gian mạng, như đưa lên mạng thông tin thuộc bí mật cá nhân, bí mật gia đình gây ảnh hưởng đến danh dự, uy tín, nhân phẩm, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân; cố ý nghe lén, ghi âm, ghi hình trái phép các cuộc đàm thoại trên không gian mạng; hoặc thay đổi, hủy bỏ, vô hiệu hóa trái phép các biện pháp kỹ thuật bảo vệ thông tin. Người vi phạm còn có thể bị buộc xóa, hủy dữ liệu vi phạm đến mức không thể khôi phục.

Có thể thấy, điểm đáng chú ý của dự thảo lần này là đặt hành vi kêu gọi từ thiện để lừa đảo vào đúng bản chất của nó, với hành vi lợi dụng không gian mạng để chiếm đoạt tài sản, xâm hại trực tiếp tới niềm tin cộng đồng. Việc đề xuất chế tài ở mức cao cho thấy xu hướng siết mạnh hơn đối với các hành vi lừa đảo công nghệ cao, nhất là những thủ đoạn núp bóng các hoạt động nhân văn để trục lợi. Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra sâu rộng, việc sớm hoàn thiện khung pháp lý xử phạt là cần thiết để tăng sức răn đe, lấp khoảng trống pháp lý và bảo vệ tốt hơn người dân trên không gian mạng.

Thu Uyên