Trước thực trạng các hành vi vi phạm pháp luật trên không gian mạng gia tăng nhanh chóng, với phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi, phức tạp, tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với an ninh quốc gia và trật tự, an toàn xã hội, Bộ Công an đã chủ trì xây dựng Nghị định quy định về phòng, chống tội phạm mạng và tội phạm sử dụng công nghệ cao nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý cho công tác đấu tranh với loại tội phạm này.

Sự cần thiết ban hành Nghị định

Việc xây dựng và ban hành Nghị định quy định về phòng, chống tội phạm mạng và tội phạm sử dụng công nghệ cao trước hết nhằm bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật, đồng thời khắc phục những khoảng trống pháp lý trong thực tiễn.

Năm 2014, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 25/2014/NĐ-CP về phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật khác có sử dụng công nghệ cao. Đây là văn bản pháp lý quan trọng, góp phần tạo cơ sở cho các lực lượng chức năng triển khai đấu tranh với loại tội phạm này trong giai đoạn đầu. Tuy nhiên, sau hơn một thập kỷ thực hiện, Nghị định đã bộc lộ một số hạn chế như quy định còn mang tính khái quát, thiếu cụ thể về điều kiện, trình tự, thủ tục thu thập, xử lý dữ liệu và chứng cứ điện tử; cơ chế phối hợp với các doanh nghiệp công nghệ, viễn thông chưa rõ ràng, thiếu tính ràng buộc.

Các hành vi vi phạm pháp luật trên không gian mạng diễn ra ngày càng tinh vi, phức tạp, dẫn tới yêu cầu hoàn thiện hành lang pháp lý cho công tác đấu tranh với loại tội phạm này.

Đặc biệt, trong bối cảnh hệ thống pháp luật đã có nhiều thay đổi quan trọng với sự ra đời, sửa đổi của các đạo luật như Luật An ninh mạng năm 2025, Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 (sửa đổi năm 2025), nhiều quy định của Nghị định số 25/2014/NĐ-CP không còn phù hợp, đòi hỏi phải được thay thế bằng một văn bản mới có tính cập nhật, đồng bộ hơn.

Bên cạnh đó, yêu cầu tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong bối cảnh chuyển đổi số cũng đặt ra yêu cầu cấp bách phải xây dựng một Nghị định mới với phạm vi điều chỉnh toàn diện, bao quát hơn, đáp ứng yêu cầu bảo vệ an ninh quốc gia trong tình hình mới.

Việc ban hành Nghị định còn góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân trên không gian mạng. Các hành vi phạm tội trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng, trung gian thanh toán… ngày càng tinh vi, sử dụng các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ giả mạo (deepfake), blockchain, tiền mã hóa. Việc quy định cụ thể, kịp thời các hành vi này sẽ giúp nâng cao khả năng phòng ngừa, đồng thời củng cố niềm tin của người dân vào môi trường số.

Đề xuất những quy định mới nổi bật

Dự thảo Nghị định được xây dựng nhằm cụ thể hóa các quy định của pháp luật hiện hành, khắc phục những bất cập, đồng thời nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực phòng, chống tội phạm mạng.

Một trong những nội dung trọng tâm là việc quy định đầy đủ các biện pháp phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn và xử lý tội phạm mạng, tội phạm sử dụng công nghệ cao, bám sát quy định tại khoản 5 Điều 14 Luật An ninh mạng. Các biện pháp này được thiết kế theo hướng đồng bộ, kết hợp giữa phòng ngừa chủ động và đấu tranh, xử lý nghiêm minh.

Nghị định bổ sung, cập nhật các hành vi, phương thức phạm tội mới phát sinh trong thực tiễn, qua đó bảo đảm khả năng nhận diện sớm, phòng ngừa hiệu quả và xử lý kịp thời các nguy cơ mới.

Nghị định cũng làm rõ trách nhiệm của các chủ thể có liên quan, bao gồm cơ quan nhà nước, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trên không gian mạng, các tổ chức tài chính, ngân hàng, trung gian thanh toán… Qua đó, nâng cao vai trò, trách nhiệm của từng chủ thể trong bảo đảm an ninh, an toàn thông tin và phối hợp xử lý các hành vi vi phạm.

Một điểm mới đáng chú ý là việc thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành, liên lĩnh vực, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế trong đấu tranh phòng, chống tội phạm mạng, đặc biệt đối với các vụ việc có yếu tố xuyên quốc gia. Đây là yêu cầu tất yếu trong bối cảnh tội phạm mạng không bị giới hạn bởi biên giới địa lý.

Ngoài ra, Nghị định còn bổ sung, cập nhật các hành vi, phương thức phạm tội mới phát sinh trong thực tiễn như lừa đảo trực tuyến, giả mạo số, sử dụng trí tuệ nhân tạo, tài sản số, nền tảng số… Qua đó, bảo đảm khả năng nhận diện sớm, phòng ngừa hiệu quả và xử lý kịp thời các nguy cơ mới.

Việc ban hành Nghị định quy định về phòng, chống tội phạm mạng và tội phạm sử dụng công nghệ cao là bước đi cần thiết, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, đồng thời tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho công tác bảo vệ an ninh quốc gia trong không gian mạng.

Thu Hương (tổng hợp)