Từ ngày 01/3/2026, Luật Trí tuệ nhân tạo chính thức có hiệu lực, đặt ra khung pháp lý rõ ràng cho việc phát triển và sử dụng AI tại Việt Nam. Luật không “cấm AI”, nhưng xử lý nghiêm mọi hành vi lợi dụng công nghệ để lừa đảo, xâm phạm dữ liệu cá nhân, phát tán thông tin sai sự thật hay làm tổn hại danh dự người khác. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm bảo vệ người dân trong kỷ nguyên số, đồng thời tạo nền tảng cho đổi mới sáng tạo có trách nhiệm.
 |
4 hành vi tuyệt đối không được làm khi sử dụng AI
Luật xác định rõ ranh giới giữa sáng tạo hợp pháp và vi phạm pháp luật. Người dân cần đặc biệt lưu ý bốn nhóm hành vi bị nghiêm cấm:
Thứ nhất, không tạo và phát tán deepfake bôi nhọ người khác. Việc dùng AI để giả mạo hình ảnh, giọng nói, video nhằm xúc phạm danh dự, uy tín có thể bị phạt tiền, buộc gỡ bỏ, xin lỗi công khai và trong trường hợp nghiêm trọng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Thứ hai, không dùng AI để lừa đảo. Các thủ đoạn như giả giọng người thân vay tiền, tạo website giả mạo, phát tán tin nhắn lừa đảo tự động… nếu gây hậu quả sẽ bị xử lý hình sự. Công nghệ cao không phải “vùng xám” pháp lý.
Thứ ba, không thu thập và sử dụng dữ liệu cá nhân trái phép. Tự ý lấy ảnh, thông tin của người khác đưa vào AI khi chưa được đồng ý; sử dụng dữ liệu để huấn luyện mô hình mà không có căn cứ pháp lý đều có thể bị xử phạt, thậm chí đình chỉ hệ thống.
Thứ tư, không phát tán nội dung AI sai sự thật. Đăng tải thông tin chưa kiểm chứng, chia sẻ nội dung do AI tạo ra gây hoang mang xã hội sẽ bị xử phạt hành chính hoặc xử lý ở mức cao hơn nếu gây hậu quả nghiêm trọng.
Sử dụng AI an toàn: Quyền đi đôi với trách nhiệm
Luật AI khẳng định một thông điệp rõ ràng công nghệ được khuyến khích phát triển, nhưng phải gắn với trách nhiệm xã hội và bảo vệ con người.
Người dân khi sử dụng AI cần tuân thủ các nguyên tắc cơ bản: Thứ nhất, chỉ sử dụng AI cho mục đích hợp pháp. Thứ hai, xin phép khi sử dụng hình ảnh, dữ liệu cá nhân của người khác. Thứ ba, kiểm tra lại nội dung trước khi đăng tải. Thứ tư, không ẩn danh để gây hại. Thứ năm, chủ động gỡ bỏ nội dung vi phạm khi phát hiện sai sót.
Mức xử lý vi phạm được phân tầng rõ ràng: nhẹ có thể bị phạt tiền; trung bình có thể buộc gỡ bỏ, đình chỉ hệ thống; nghiêm trọng sẽ phải bồi thường và chịu trách nhiệm hình sự.
Điểm cốt lõi của Luật là bảo vệ quyền con người trong môi trường số, bảo vệ dữ liệu cá nhân, ngăn chặn lừa đảo công nghệ cao - những nguy cơ đang gia tăng mạnh mẽ trong bối cảnh chuyển đổi số và phổ cập AI.
AI không bị cấm, nhưng dùng AI để gây hại sẽ bị xử lý nghiêm. Luật Trí tuệ nhân tạo vì vậy không chỉ là công cụ quản lý, mà còn là “hàng rào an toàn” để người dân yên tâm ứng dụng công nghệ mới. Khi mỗi cá nhân sử dụng AI có trách nhiệm, xã hội số sẽ vận hành minh bạch, an toàn và đáng tin cậy hơn.
Thu Uyên