Công nghệ trí tuệ nhân tạo càng phát triển thì rủi ro an ninh mạng càng lớn. (Ảnh minh họa)

Trong tiến trình chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên mọi lĩnh vực từ kinh tế, chính trị, xã hội cho tới quản trị nhà nước, Việt Nam đồng thời phải đối diện với những thách thức an ninh mạng ngày càng tinh vi, đa dạng và khó lường. Chính thực tế này càng cho thấy bảo mật số không chỉ là một yêu cầu kỹ thuật đơn thuần, mà đã trở thành thành tố không thể thiếu trong cấu trúc an ninh quốc gia, gắn liền với sự ổn định chính trị, phát triển kinh tế và bảo vệ chủ quyền quốc gia trên không gian mạng.

Theo báo cáo năm 2024, hơn 14,5 triệu tài khoản người dùng ở Việt Nam đã bị rò rỉ dữ liệu; đồng thời, các vụ tấn công bằng mã độc tống tiền tăng đến 70 % so với trước. Những hệ thống ngân hàng, dịch vụ công và kho dữ liệu giá trị cao trở thành mục tiêu ưu tiên, thể hiện rõ cách mà an ninh mạng sâu sát vào đời sống kinh tế - xã hội.

Một trong những điểm nóng được chú ý thời gian gần đây là vụ việc tại Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia (CIC), khi nhóm hacker quốc tế ShinyHunters tuyên bố đã chiếm đoạt hơn 160 triệu hồ sơ tín dụng cá nhân và doanh nghiệp. Mặc dù phía Ngân hàng Nhà nước cho biết dữ liệu bị ảnh hưởng không chứa số dư tài khoản hay mật khẩu giao dịch, nhưng vụ việc gióng lên hồi chuông cảnh báo: chỉ một lỗ hổng nhỏ trong quản lý dữ liệu cũng đủ gây tổn hại về niềm tin và gây nhiễu động trụ cột tài chính quốc gia.

Hành lang pháp lý về an ninh mạng đóng vai trò nền tảng trong việc bảo đảm an toàn không gian số quốc gia, bởi nó vừa là “lá chắn” pháp lý ngăn chặn, xử lý hành vi vi phạm, vừa là “kim chỉ nam” buộc các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp phải tuân thủ chuẩn mực an toàn thông tin ngay từ khâu thiết kế, vận hành đến khai thác.

Kết luận mới đây của Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh yêu cầu tích hợp an ninh ngay từ hạ tầng số, xây dựng hệ thống phòng vệ mạng quốc gia và thúc đẩy hệ sinh thái sản phẩm “Make in Vietnam”, cho thấy pháp luật không chỉ điều chỉnh hành vi mà còn tạo cơ sở pháp lý cho các quyết sách chiến lược về công nghệ, dữ liệu và chủ quyền số.

Một hành lang pháp lý rõ ràng, chặt chẽ và khả thi sẽ giúp thống nhất tiêu chuẩn, phân định trách nhiệm, thúc đẩy hợp tác công – tư, đồng thời cân bằng giữa bảo đảm an ninh với bảo vệ quyền riêng tư dữ liệu. Đây chính là điều kiện tiên quyết để nâng cao năng lực phòng vệ mạng, củng cố niềm tin xã hội và bảo đảm cho tiến trình chuyển đổi số quốc gia diễn ra bền vững, an toàn.

Với xu hướng công nghệ ngày càng phát triển, tương lai càng mở ra nhiều thách thức mới về an ninh mạng. Trí tuệ nhân tạo (AI) có thể bị lợi dụng để tạo ra các cuộc tấn công tự động hóa, thích ứng và ngày càng “thông minh”, điện toán lượng tử nếu phổ biến sẽ làm suy yếu các thuật toán mã hóa hiện nay, có thể khiến nhiều lớp bảo vệ dữ liệu trở nên vô hiệu. Nếu không chuẩn bị sớm, quốc gia hoàn toàn có thể rơi vào thế mất kiểm soát trong tích tắc. 

Để đáp ứng áp lực đó, việc xây dựng chiến lược an ninh mạng toàn diện trở thành ưu tiên cấp thiết. Ba trụ cột cần được củng cố đồng bộ là công nghệ, chính sách và con người. Với công nghệ, cần đẩy mạnh ứng dụng AI để phát hiện, giám sát và phản ứng tức thì; cùng với đó, giải pháp định danh phi tập trung như blockchain có thể giúp giảm rủi ro giả mạo. 

Về chính sách, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 được coi là bước khởi đầu quan trọng. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, chuẩn hóa tiêu chuẩn an ninh mạng bắt buộc trong mọi lĩnh vực và xây dựng cơ quan chuyên trách giám sát hiệu quả, vừa đảm bảo kiểm soát, vừa khuyến khích đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực bảo mật. 

Mấu chốt cuối cùng nằm ở con người - lực lượng còn quá mỏng so với nhu cầu thực tiễn. Việt Nam hiện mới có khoảng 4.000 chuyên gia an ninh mạng, con số quá khiêm tốn để đáp ứng sự phát triển nhanh chóng của không gian mạng. Do đó, việc mở rộng đào tạo, cập nhật kiến thức mới về AI, blockchain, dữ liệu lớn và điện toán lượng tử trong chương trình đại học và sau đại học là hết sức cấp bách. 

Song song với việc xây dựng nhân lực chuyên môn, nâng cao nhận thức cộng đồng trở nên thiết yếu hơn bao giờ hết. Khi hơn 90 % giao dịch tài chính diễn ra trên nền tảng số, người dùng cần hiểu rằng bảo vệ dữ liệu cá nhân chẳng khác gì bảo vệ tài sản riêng của mình. Một cú nhấp sai có thể dẫn đến hậu quả hàng trăm triệu đồng. 

Trước ngưỡng mục tiêu quốc gia số năm 2030 và tầm nhìn thu nhập cao vào năm 2050, Việt Nam không có lựa chọn nào khác ngoài việc tăng tốc xây dựng lá chắn số toàn diện. Bảo vệ không gian mạng không chỉ là nhiệm vụ kỹ thuật mà đã trở thành phép thử đối với năng lực quản trị quốc gia, mức độ chủ quyền số và sức mạnh tổng thể trong kỷ nguyên số.

Thanh Huyền