Dự địa lớn cho thị trường đang "trưởng thành"

Các dự báo quốc tế cho thấy fintech Việt Nam đang ở giai đoạn tăng trưởng mạnh nhưng đã bắt đầu chuyển sang pha “trưởng thành có chọn lọc”. Theo IMARC Group, năm 2024 thị trường đạt khoảng 16,9 tỷ USD và dự báo tăng trưởng với tốc độ kép 14,2% trong giai đoạn 2025–2033, hướng tới quy mô hơn 60 tỷ USD.

Một số báo cáo độc lập còn đưa ra kịch bản tăng trưởng cao hơn, trên 17% trong giai đoạn 2026-2035, phản ánh tiềm năng bứt phá ở các lĩnh vực thanh toán số, tài chính tiêu dùng và công nghệ hỗ trợ tài chính. Đồng nghĩa, thị trường sẽ bước vào giai đoạn sàng lọc mạnh mẽ hơn, nơi chỉ những mô hình chứng minh được khả năng sinh lời và quản trị rủi ro mới có thể tồn tại.

thị trường fintech Việt Nam đang ở giai đoạn tăng trưởng mạnh nhưng đã bắt đầu chuyển sang pha “trưởng thành có chọn lọc".

Cùng với đó, sự phát triển nhanh của hạ tầng công nghệ số đang tạo nền tảng quan trọng cho fintech bứt tốc. Theo cáo báo từ cơ quan chức năng, Việt Nam hiện có hơn 85 triệu người dùng Internet, trên 100 triệu thiết bị smartphone và tỷ lệ tiếp tục gia tăng theo hằng năm.

Kéo theo đó, Việt Nam có ngành thương mại điện tử đang phát triển nhanh chóng, đạt khoảng 30 tỷ USD trong năm 2025, với hơn 55% dân số tham gia mua sắm trực tuyến. Xu hướng tiêu dùng số, đặc biệt trên nền tảng di động, đang tạo ra các “điểm chạm” mới cho dịch vụ tài chính.

"Đây chính là những nền tảng quan trọng để bảo đảm sự phát triển lâu dài của ngành Fintech tại Việt Nam, gắn kết mục tiêu tăng trưởng kinh tế với trách nhiệm xã hội và bảo vệ môi trường của Nhà nước và cộng đồng", một chuyên gia tài chính cho hay.

Tài chính nhúng bước vào xu thế mới

Giới chuyên gia nhận định, năm 2026 được xem là cột mốc quan trọng khi cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) theo Nghị định 94/2025/NĐ-CP chính thức đi vào vận hành. Đây là lần đầu tiên Việt Nam có một khuôn khổ pháp lý cho phép thử nghiệm fintech trong môi trường kiểm soát.

Trong giai đoạn trước, thị trường phát triển nhanh nhưng thiếu hành lang pháp lý rõ ràng, dẫn đến nhiều rủi ro tích tụ, đặc biệt trong các lĩnh vực như cho vay ngang hàng, chấm điểm tín dụng hay khai thác dữ liệu cá nhân.

Lần đầu tiên Việt Nam có một khuôn khổ pháp lý cho phép thử nghiệm fintech trong môi trường kiểm soát.

Sandbox vì thế đóng vai trò như một “van điều tiết”, vừa tạo không gian cho đổi mới sáng tạo, vừa giúp cơ quan quản lý đo lường rủi ro, sàng lọc mô hình và chuẩn hóa trước khi triển khai diện rộng.

Đồng thời, tạo nền tảng cho các cấu phần quan trọng của hệ sinh thái tài chính số như ngân hàng mở (Open Banking), chia sẻ dữ liệu qua API và các mô hình hợp tác như Banking-as-a-Service (BaaS).

Trên nền tảng sandbox và Open API, tài chính nhúng đang nổi lên như một xu hướng tất yếu. Thay vì cung cấp dịch vụ trực tiếp, ngân hàng và fintech đang “đưa tài chính đến nơi người dùng xuất hiện”.

“Người tiêu dùng có thể vay tiền ngay khi mua hàng, doanh nghiệp nhỏ tiếp cận tín dụng dựa trên dữ liệu giao dịch, trong khi thanh toán được tích hợp liền mạch vào các nền tảng thương mại điện tử, logistics hay dịch vụ số”, một chuyên gia tài chính nhận định.

Mô hình này dựa trên ba trụ cột: dữ liệu - kết nối - hệ sinh thái. Ngân hàng cung cấp năng lực tài chính và tuân thủ, fintech phát triển công nghệ và trải nghiệm, còn các nền tảng số đóng vai trò phân phối.

Sự kết hợp này không chỉ giúp giảm chi phí giao dịch mà còn mở rộng khả năng tiếp cận tài chính, đặc biệt với các nhóm khách hàng trước đây khó tiếp cận dịch vụ ngân hàng truyền thống.

Bên cạnh tài chính tiêu dùng, tài chính xanh đang nổi lên như một hướng phát triển chiến lược. Fintech có thể đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao minh bạch và hiệu quả phân bổ vốn cho các dự án bền vững.

Các công nghệ như blockchain, AI và dữ liệu lớn cho phép theo dõi dòng vốn, đánh giá tác động môi trường và giảm thiểu rủi ro thông tin bất cân xứng. Điều này giúp các sản phẩm như trái phiếu xanh hay tín dụng xanh trở nên hấp dẫn hơn với nhà đầu tư.

“Trong giai đoạn mới, các công ty sẽ tiếp tục đầu tư cho công nghệ lõi và AI, mở rộng các dịch vụ tài chính thiết yếu và đóng góp nhiều hơn cho tài chính toàn diện và chuyển đổi số quốc gia”, đại diện một công ty Fintech cho hay.

Tuy nhiên, để phát triển lĩnh vực này, cần có khung pháp lý rõ ràng, hạ tầng dữ liệu đồng bộ và cơ chế thử nghiệm phù hợp - nơi sandbox tiếp tục đóng vai trò nền tảng.

Bài toán cân bằng giữa đổi mới và kiểm soát

Theo chuyên gia an ninh mạng, sự phát triển nhanh của tài chính nhúng cũng kéo theo những rủi ro mới mang tính hệ thống. Đầu tiên là rủi ro dữ liệu, khi nhiều bên cùng tham gia khai thác và chia sẻ thông tin, nguy cơ lạm dụng hoặc rò rỉ dữ liệu cá nhân gia tăng, đặc biệt nếu cơ chế đồng thuận chỉ mang tính hình thức.

Thứ hai là rủi ro hành vi. Các thiết kế giao diện có thể thúc đẩy người dùng vay hoặc chi tiêu mà không nhận thức đầy đủ về chi phí và nghĩa vụ tài chính.

Thứ ba là rủi ro gian lận và an ninh mạng. Hệ thống càng kết nối mở, nguy cơ tấn công chuỗi cung ứng, giả mạo danh tính hay rửa tiền càng gia tăng. Đáng chú ý, các rủi ro này không tồn tại riêng lẻ mà có xu hướng lan truyền trong toàn hệ sinh thái, khiến một sự cố nhỏ có thể gây tác động diện rộng.

Do đó, để tài chính nhúng phát triển bền vững, chính sách cần chuyển từ “quản lý theo sản phẩm” sang “quản lý theo hệ sinh thái”. Trọng tâm đầu tiên là hoàn thiện khung dữ liệu và cơ chế chia sẻ dữ liệu minh bạch, bảo đảm người dùng có quyền kiểm soát thực chất thông tin cá nhân.

Tiếp theo là xây dựng chuẩn kỹ thuật và an ninh cho Open API, nhằm đảm bảo kết nối an toàn giữa các hệ thống và hạn chế rủi ro lan truyền. Bên cạnh đó, cần tăng cường bảo vệ người tiêu dùng thông qua minh bạch chi phí, đơn giản hóa hợp đồng và kiểm soát các hành vi thiết kế gây hiểu lầm. Cuối cùng, quản trị rủi ro cần được tiếp cận theo chuỗi giá trị, với ngân hàng đóng vai trò trung tâm trong giám sát toàn bộ hệ sinh thái tài chính nhúng.

Có thể nói, Fintech Việt Nam đang bước vào một giai đoạn bản lề, nơi tăng trưởng không còn dựa vào tốc độ mà phụ thuộc vào chất lượng và khả năng kiểm soát rủi ro. Sandbox tạo ra không gian thử nghiệm an toàn, trong khi tài chính nhúng mở ra động lực tăng trưởng mới. Tuy nhiên, chỉ những mô hình cân bằng được giữa công nghệ, tuân thủ và hiệu quả kinh tế mới có thể tồn tại.

Trong bức tranh đó, Việt Nam đang dần định hình một cách tiếp cận riêng, vừa phát triển nhanh nhưng có kiểm soát. Đây không chỉ là lựa chọn chính sách, mà còn là điều kiện cần để xây dựng một hệ sinh thái tài chính số an toàn, bền vững trong thập kỷ tới.

Sỹ Đồng