 |
| Hà Nội hướng tới mô hình đô thị thông minh dựa trên công nghệ IOT. Ảnh minh hoạ. |
Hình thành “lớp dữ liệu năng lượng” trong đô thị thông minh
Theo định hướng, hệ sinh thái IoT ngành năng lượng sẽ bao phủ các lĩnh vực điện, xăng dầu, khí và các phân ngành liên quan. Dữ liệu được kết nối trực tiếp với Trung tâm giám sát, điều hành thông minh thành phố Hà Nội (HaNoi IOC), phục vụ công tác quản lý nhà nước, điều hành đô thị dựa trên dữ liệu, đồng thời góp phần bảo đảm an ninh năng lượng.
Một điểm nhấn quan trọng là việc từng bước hình thành lớp dữ liệu “Năng lượng - Điện - Chiếu sáng” (Utility Layer) trong mô hình đô thị thông minh Hà Nội. Lớp dữ liệu này sẽ được tích hợp với hệ thống bản đồ số (GIS) và mô hình “bản sao số” (Digital Twin), cho phép giám sát, dự báo, cảnh báo và điều phối tài nguyên năng lượng theo thời gian thực.
Toàn bộ hệ thống được triển khai theo kiến trúc mở 4 lớp gồm hạ tầng - dữ liệu - nền tảng - dịch vụ, với một nền tảng dữ liệu trung gian đóng vai trò kết nối. Đáng chú ý, nguyên tắc “không kết nối trực tiếp hệ thống vận hành lõi” được đặt ra nhằm bảo đảm an toàn thông tin, tránh rủi ro và trùng lặp đầu tư, đồng thời bảo vệ dữ liệu cá nhân và dữ liệu quan trọng.
Tập trung vào dữ liệu cốt lõi và nền tảng IoT ngành điện
Trong giai đoạn đầu, Hà Nội xác định ba nhóm dữ liệu điện cốt lõi cần ưu tiên triển khai, gồm: dữ liệu tiêu thụ điện, dữ liệu phụ tải và dữ liệu sự cố lưới điện. Đây là nền tảng để hình thành luồng dữ liệu điện lực thời gian thực phục vụ điều hành đô thị.
Việc triển khai được gắn với yêu cầu chuẩn hóa và số hóa dữ liệu ngay từ nguồn (Data at Source). Hạ tầng đo đếm thông minh (AMI) sẽ được hoàn thiện, cho phép dữ liệu đo đếm có thể chia sẻ với các hệ thống ngoài ngành. Dữ liệu phụ tải được thu thập theo trạm, khu vực và xử lý sơ bộ tại các thiết bị biên (Edge) trước khi đưa về trung tâm. Trong khi đó, dữ liệu sự cố được tự động ghi nhận, chuẩn hóa và liên kết với bản đồ GIS để phục vụ giám sát và xử lý.
Trên nền tảng này, thành phố xây dựng hệ thống “Energy IoT Data Platform” - nền tảng dữ liệu IoT ngành điện, thực hiện các chức năng thu thập, chuẩn hóa, lưu trữ và phân quyền dữ liệu. Đây là lớp trung gian giữa hệ thống điện lực và HaNoi IOC, đảm bảo việc kết nối, chia sẻ dữ liệu diễn ra an toàn, không ảnh hưởng đến hệ thống vận hành lõi.
Song song, ngành điện sẽ hoàn thiện “3 trụ dữ liệu” gồm: trụ đo đếm (AMI), trụ vận hành lưới (SCADA IoT) và trụ sự cố (GIS kết hợp thiết bị thông minh), tạo nền tảng cho việc giám sát và điều hành toàn diện.
Lộ trình hai giai đoạn, hướng tới vận hành số toàn diện
Trong giai đoạn 2026 - 2027, Hà Nội tập trung xây dựng kiến trúc IoT ngành năng lượng, chuẩn hóa danh mục dữ liệu dùng chung và triển khai nền tảng kết nối - chia sẻ dữ liệu. Các mô hình thí điểm được triển khai đa điểm, bao gồm ít nhất một phường trung tâm, một khu công nghiệp, một khu chung cư hỗn hợp và một khu dân cư có nhiều hộ kinh doanh.
Đối với lĩnh vực xăng dầu, thành phố thí điểm kết nối dữ liệu hóa đơn điện tử tổng hợp, dữ liệu tồn kho và an toàn phòng cháy chữa cháy tại các kho đầu mối và một số cửa hàng bán lẻ. Trong khi đó, lĩnh vực khí (LPG/CNG/LNG) sẽ được thí điểm với dữ liệu về tồn trữ, áp suất, cảnh báo rò rỉ và hồ sơ an toàn tại một số cơ sở đại diện.
Dự kiến đến hết năm 2027, hệ thống dữ liệu IoT ngành điện sẽ được kết nối với HaNoi IOC, giúp thành phố có “bức tranh” toàn diện về tiêu thụ điện theo không gian và thời gian, đồng thời có công cụ giám sát phụ tải và thông tin sự cố lưới điện theo thời gian thực. Đây sẽ là nền tảng cho các bài toán lớn hơn như dự báo năng lượng, điều hành đô thị thông minh và quy hoạch năng lượng trong giai đoạn tiếp theo.
Giai đoạn 2027 - 2030 đánh dấu bước chuyển sang triển khai trên toàn thành phố, với mục tiêu đạt mức độ vận hành số cao nhất. Hà Nội phấn đấu 100% dữ liệu vận hành hệ thống điện đủ điều kiện được kết nối, chia sẻ; hoàn thiện tích hợp với HaNoi IOC theo nguyên tắc liên thông, dùng chung và an toàn.
Cùng với đó, 100% trạm biến áp từ 110kV đến 500kV sẽ được chuyển đổi số, vận hành không người trực và giám sát bằng hệ thống camera trực tuyến. Toàn bộ thiết bị lưới phân phối trung thế được kết nối IoT để giám sát thời gian thực, nâng cao khả năng tự động hóa, khoanh vùng và xử lý sự cố nhanh chóng.
Đặc biệt, 100% thiết bị đo đếm điện của khách hàng sẽ được kết nối theo lộ trình IoT/AMR/AMI, đảm bảo độ tin cậy dữ liệu, hỗ trợ điều hành phụ tải và khuyến khích sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả.
Hướng tới quản trị năng lượng thông minh, bền vững
Không dừng lại ở lĩnh vực điện, hệ thống còn từng bước mở rộng kết nối tới các cơ sở công nghiệp, tòa nhà, giao thông công cộng và các đối tượng sử dụng năng lượng trọng điểm, qua đó giám sát tiêu thụ, cảnh báo bất thường và hỗ trợ các chương trình điều chỉnh phụ tải (DSM/DR).
Thành phố đặt mục tiêu giảm tổn thất điện năng bình quân khoảng 0,5% mỗi năm, đồng thời nâng cao độ tin cậy cung cấp điện, hướng tới giảm thời gian mất điện của khách hàng theo kế hoạch hằng năm.
Bên cạnh đó, các ứng dụng phân tích dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI), bao gồm cả trợ lý ảo, sẽ được nghiên cứu, thí điểm nhằm nâng cao năng lực dự báo phụ tải, dự báo rủi ro sự cố và hỗ trợ điều hành tại HaNoi IOC, trên cơ sở tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về bảo vệ dữ liệu và an ninh mạng.
Với cách tiếp cận bài bản, lấy dữ liệu làm trung tâm, Hà Nội đang từng bước xây dựng nền tảng quản trị năng lượng hiện đại, minh bạch và hiệu quả, góp phần quan trọng vào quá trình phát triển đô thị thông minh và bền vững trong những năm tới.
Lệ Thanh
Bình luận