Hạ tầng dữ liệu số tạo bước ngoặt trong quản trị bầu cử

Chỉ còn ít ngày nữa, ngày 15/3/2026, cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 sẽ chính thức diễn ra. Đây là dấu mốc thể hiện bước chuyển mạnh mẽ trong ứng dụng công nghệ số vào quản trị nhà nước.

Theo báo cáo của Chính phủ, quá trình chuẩn bị cho ngày bầu cử đang được triển khai đồng bộ từ Trung ương đến địa phương, bám sát các mốc thời gian luật định. Trong đó, một trong những điểm nổi bật là việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, dữ liệu số và các nền tảng số nhằm nâng cao hiệu quả tổ chức bầu cử.

Trọng tâm của quá trình chuyển đổi số trong bầu cử lần này là việc khai thác Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư kết hợp với ứng dụng định danh điện tử VNeID. Theo Bộ Công an, việc tích hợp dữ liệu dân cư đã giúp quá trình lập danh sách cử tri trở nên nhanh chóng, chính xác và minh bạch hơn so với phương thức thủ công trước đây.

Tính đến thời điểm hiện tại, 3.320 trên tổng số 3.321 đơn vị cấp xã, phường trên cả nước đã triển khai phần mềm lập danh sách cử tri, đạt gần 100%. Hệ thống phần mềm đã thực hiện phân bổ cử tri vào các khu vực bỏ phiếu cho hơn 78,5 triệu người đủ điều kiện bầu cử, tương đương 99,48% tổng số cử tri.

Việc ứng dụng dữ liệu dân cư không chỉ giúp giảm sai sót trong khâu thống kê nhân khẩu mà còn hạn chế tình trạng trùng lặp hoặc bỏ sót cử tri. Trong bối cảnh nhiều địa phương đang thực hiện sắp xếp lại đơn vị hành chính, biến động dân cư diễn ra thường xuyên, việc sử dụng dữ liệu số đã trở thành công cụ quan trọng giúp cơ quan quản lý cập nhật thông tin nhanh chóng và chính xác.

Tại phường Ba Đình (Hà Nội), công tác rà soát danh sách cử tri được thực hiện thông qua việc đối chiếu dữ liệu giữa Ủy ban bầu cử và lực lượng Công an phường trên nền tảng dữ liệu dân cư quốc gia. Nhờ đó, toàn bộ 34.840 cử tri của phường được phân bổ khoa học vào 7 khu vực bỏ phiếu, đồng thời danh sách cử tri được niêm yết công khai tại 27 điểm công cộng theo đúng quy định.

Sự kết nối giữa dữ liệu dân cư và các hệ thống quản lý bầu cử đã tạo ra bước chuyển từ mô hình quản trị hành chính truyền thống sang quản trị số dựa trên dữ liệu, góp phần nâng cao hiệu quả điều hành và đảm bảo tính minh bạch của quá trình bầu cử.

Công nghệ số mở rộng không gian tiếp cận thông tin cho cử tri

Bên cạnh việc số hóa dữ liệu quản trị, nhiều địa phương trên cả nước đang sáng tạo các mô hình truyền thông số nhằm đưa thông tin bầu cử đến gần hơn với người dân.

Một trong những sáng kiến đáng chú ý là mô hình “bé cúc” Sa Đéc tại tỉnh Đồng Tháp. Đây là hệ thống mô hình trực quan được đặt tại các khu vực công cộng đông người, với hình ảnh biểu tượng là bông hoa cúc vàng đặc trưng của Làng hoa Sa Đéc. Trên tay nhân vật là chiếc lá tích hợp mã QR, cho phép người dân quét bằng điện thoại thông minh để truy cập hệ thống thông tin bầu cử.

Mô hình “bé cúc” Sa Đéc tại tỉnh Đồng Tháp.

Thông qua mã QR này, cử tri có thể dễ dàng tra cứu nhiều nội dung quan trọng như: Danh sách và tiểu sử các ứng cử viên; Đơn vị bầu cử và khu vực bỏ phiếu; Sổ tay hướng dẫn bầu cử; Các câu hỏi - đáp liên quan đến quy trình bỏ phiếu; Kênh tiếp nhận ý kiến đóng góp của cử tri

Mô hình này không chỉ giúp người dân tiếp cận thông tin thuận tiện hơn mà còn góp phần nâng cao tính minh bạch và tương tác giữa cử tri với cơ quan tổ chức bầu cử.

Ở nhiều địa phương khác như Đà Nẵng, Cần Thơ, Nghệ An hay Sơn La, công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) cũng được đưa vào phục vụ công tác tuyên truyền. Các hệ thống AI hỗ trợ sản xuất video, đồ họa, infographic và nội dung truyền thông giúp thông tin bầu cử trở nên trực quan, sinh động và dễ tiếp cận hơn với người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Song song với đó, các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Zalo hay các cổng thông tin điện tử của chính quyền địa phương cũng được tận dụng để phổ biến Luật Bầu cử, giới thiệu chương trình hành động của ứng cử viên và cập nhật thông tin liên quan đến ngày bầu cử.

Nếu như trước đây, thông tin bầu cử chủ yếu được truyền tải thông qua hệ thống loa truyền thanh, pano, áp phích hay các cuộc họp dân cư, thì nay không gian truyền thông bầu cử đã mở rộng sang môi trường số, giúp thông tin lan tỏa nhanh chóng và tiếp cận tới nhiều nhóm đối tượng khác nhau.

Theo các cơ quan chuyên môn, việc đa dạng hóa hình thức tiếp xúc cử tri, bao gồm cả các kênh trực tuyến, đã góp phần mở rộng không gian dân chủ và nâng cao “độ phủ” thông tin cho ứng cử viên, đồng thời tạo điều kiện để người dân chủ động tìm hiểu trước khi thực hiện quyền bầu cử.

Bảo đảm quyền bầu cử cho mọi công dân, kể cả trong điều kiện đặc thù

Cùng với việc ứng dụng công nghệ, các địa phương trên cả nước cũng đang triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo đảm mọi công dân đều có thể thực hiện quyền bầu cử của mình.

Tại nhiều khu vực đặc thù như vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo hoặc nơi có điều kiện địa lý khó khăn, chính quyền địa phương đã xây dựng các phương án tổ chức bầu cử phù hợp với thực tế.

Theo Chủ tịch Ủy ban bầu cử TP. Đà Nẵng Nguyễn Đức Dũng, cuộc bầu cử năm nay diễn ra trong bối cảnh thành phố vừa thực hiện sắp xếp lại đơn vị hành chính và vận hành theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Với hơn 2,18 triệu cử tri tại 93 xã, phường và một đặc khu, khối lượng công việc chuẩn bị cho bầu cử là rất lớn.

Trên cơ sở điều kiện địa lý và giao thông của từng khu vực, các địa phương đã chủ động bố trí điểm bỏ phiếu hợp lý, đồng thời xây dựng phương án vận chuyển tài liệu, hòm phiếu và hồ sơ bầu cử bảo đảm an toàn.

Đặc biệt, đối với các trường hợp cử tri không thể trực tiếp đến điểm bỏ phiếu do bệnh tật hoặc hoàn cảnh đặc biệt, hình thức hòm phiếu lưu động tiếp tục được triển khai.

Tại khu vực bỏ phiếu số 30 thuộc phường Uông Bí (Quảng Ninh), nơi có Bệnh viện Việt Nam - Thụy Điển với số lượng lớn cử tri là bệnh nhân và người nhà bệnh nhân, tổ bầu cử đã phối hợp chặt chẽ với bệnh viện để cập nhật danh sách cử tri sát ngày bầu cử. Đồng thời, hòm phiếu lưu động sẽ được đưa đến tận giường bệnh để bảo đảm mọi công dân đều có thể thực hiện quyền bầu cử của mình.

Tại Hà Nội, các địa phương cũng triển khai đồng bộ nhiều giải pháp để chuẩn bị cho ngày bầu cử. Thành phố đã xây dựng hệ thống văn bản chỉ đạo xuyên suốt, phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng thành viên Ủy ban bầu cử và các tiểu ban, bảo đảm nguyên tắc “rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền.”

Tại phường Đống Đa, công tác tuyên truyền bầu cử được triển khai đa dạng thông qua pano, áp phích, tờ rơi, hệ thống màn hình LED cũng như các nhóm mạng xã hội của tổ dân phố. Các tổ bầu cử cũng phối hợp chặt chẽ với lực lượng Cảnh sát khu vực để rà soát, đối chiếu danh sách cử tri, đặc biệt là những trường hợp tạm trú hoặc có biến động dân cư.

Trong giai đoạn “nước rút” trước ngày bầu cử, các địa phương tiếp tục rà soát danh sách cử tri, hướng dẫn người dân thực hiện các thủ tục liên quan đến ứng dụng VNeID, đồng thời chuẩn bị đầy đủ cơ sở vật chất, trang thiết bị và phương án bảo đảm an ninh, an toàn cho ngày bầu cử.

Việc kết hợp giữa quản trị dữ liệu số, truyền thông số và các giải pháp tổ chức linh hoạt đang góp phần bảo đảm cuộc bầu cử diễn ra dân chủ, minh bạch, đúng pháp luật và tạo điều kiện thuận lợi nhất để mỗi công dân thực hiện quyền và trách nhiệm của mình.

Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia đang được thúc đẩy mạnh mẽ, cuộc bầu cử lần này không chỉ là sự kiện chính trị quan trọng mà còn là minh chứng rõ nét cho khả năng ứng dụng công nghệ số trong quản trị nhà nước, hướng tới xây dựng nền hành chính hiện đại, phục vụ người dân và doanh nghiệp hiệu quả hơn.

(Theo TTXVN)