An ninh mạng là nền tảng kinh tế số trong thời đại AI

Trong nhiều năm, chuyển đổi số được nhìn nhận như câu chuyện về hạ tầng viễn thông, điện toán đám mây hay nền tảng dịch vụ công trực tuyến. Nhưng khi AI bắt đầu thâm nhập sâu vào tài chính - ngân hàng, y tế, logistics, thương mại điện tử và quản trị công, một thực tế rõ ràng hơn bao giờ hết: dữ liệu là tài nguyên chiến lược, còn an ninh mạng là lớp “bảo hiểm chủ quyền” của nền kinh tế số.

Ảnh minh họa. Nguồn Internet.

Trong bối cảnh các cuộc tấn công mạng ngày càng tinh vi, sử dụng chính AI để tạo mã độc, deepfake hay tấn công có chủ đích, ranh giới giữa an ninh quốc gia và an ninh doanh nghiệp đang bị xóa nhòa. Một vụ rò rỉ dữ liệu lớn không chỉ gây thiệt hại tài chính mà còn làm lung lay niềm tin của người dân vào hệ thống số.

Việt Nam đã có những bước đi quyết liệt, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân thông qua ngày 26/06/2025 và chính thức có hiệu lực ngày 01/01/2026 đã đưa ra mức xử phạt mạnh chưa từng có: hành vi mua bán dữ liệu cá nhân có thể bị phạt tới 10 lần khoản thu bất hợp pháp; vi phạm chuyển dữ liệu xuyên biên giới có thể bị phạt tới 5% doanh thu năm liền kề trước đó. Đây không chỉ là chế tài hành chính, mà là thông điệp chính sách: dữ liệu cá nhân là tài sản chiến lược.

Cùng với đó, định hướng “lấy dữ liệu làm trung tâm” trong các chương trình hành động thực thi Nghị quyết 57-NQ/TW đặt ra yêu cầu xây dựng kiến trúc dữ liệu quốc gia thống nhất, một nguồn dữ liệu gốc duy nhất và chia sẻ bắt buộc qua các nền tảng điều phối dữ liệu. Điều này cho thấy chủ quyền số không chỉ nằm ở việc lưu trữ dữ liệu trong nước, mà ở năng lực quản trị, kiểm soát và khai thác dữ liệu một cách an toàn.

Trong kỷ nguyên AI, quốc gia nào kiểm soát được dòng chảy dữ liệu, quốc gia đó nắm lợi thế cạnh tranh. Nhưng kiểm soát ở đây không đồng nghĩa với đóng cửa. Thách thức của Việt Nam là cân bằng giữa hội nhập quốc tế, hợp tác công nghệ và bảo vệ lợi ích chiến lược. An ninh mạng vì thế không còn là “chi phí bắt buộc”, mà là khoản đầu tư cho tăng trưởng bền vững.

Niềm tin số: thước đo sức mạnh mềm của quốc gia

Niềm tin số là mức độ người dân sẵn sàng chia sẻ dữ liệu, sử dụng dịch vụ công trực tuyến, thanh toán điện tử hay xác thực danh tính số. Khi người dân e ngại rò rỉ thông tin, hệ sinh thái số sẽ bị nghẽn mạch.

Việc triển khai định danh điện tử quốc gia thời gian qua cho thấy một bài học rõ ràng: chỉ khi hệ thống bảo mật đủ mạnh, quy trình minh bạch và truyền thông đầy đủ, người dân mới tin tưởng tham gia. Niềm tin số vì vậy được xây dựng trên ba trụ cột: pháp lý nghiêm minh, công nghệ bảo mật tiên tiến và truyền thông minh bạch.

Ở góc độ quốc tế, niềm tin số còn là yếu tố quyết định khả năng thu hút đầu tư vào lĩnh vực AI và trung tâm dữ liệu. Doanh nghiệp toàn cầu sẽ cân nhắc môi trường pháp lý về bảo vệ dữ liệu, cơ chế chia sẻ dữ liệu xuyên biên giới và năng lực ứng phó sự cố an ninh mạng trước khi đặt máy chủ hay trung tâm R&D tại một quốc gia.

Trong bối cảnh đó, vai trò của báo chí chuyên ngành trở nên đặc biệt quan trọng. Không chỉ phản ánh sự cố hay cảnh báo rủi ro, báo chí còn có nhiệm vụ giải thích chính sách, phân tích xu hướng công nghệ và nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Khi AI có thể tạo ra thông tin giả mạo ở quy mô lớn, báo chí chính thống chính là “bộ lọc niềm tin”. Các cơ quan truyền thông chuyên sâu về công nghệ và an ninh mạng cần chuyển mình mạnh mẽ: tăng cường phân tích dữ liệu, ứng dụng AI trong kiểm chứng thông tin, đồng thời duy trì chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp trong môi trường số.

Niềm tin số không thể xây dựng bằng khẩu hiệu. Nó phải được củng cố qua từng vụ việc được xử lý minh bạch, từng lỗ hổng được khắc phục kịp thời và từng bài báo giúp người dân hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình trong không gian mạng.

Trong kỷ nguyên AI, Việt Nam đứng trước một lựa chọn mang tính chiến lược: chạy theo tốc độ đổi mới hay xây dựng nền móng vững chắc cho chủ quyền số. Thực tế cho thấy hai mục tiêu này không loại trừ lẫn nhau, nếu an ninh mạng được đặt ở vị trí trung tâm của chính sách phát triển.

Chủ quyền số không chỉ là câu chuyện của máy chủ đặt ở đâu, mà là câu chuyện của niềm tin xã hội. Và niềm tin số - được bảo chứng bằng năng lực bảo vệ dữ liệu sẽ là thước đo thực sự cho vị thế của Việt Nam trong trật tự số toàn cầu đang hình thành.

Thu Uyên