Bước sang năm Bính Ngọ, yêu cầu về bảo đảm an ninh mạng, quản trị dữ liệu và tăng cường năng lực số trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Ngoại giao số không còn dừng lại ở việc ứng dụng công nghệ mà đã trở thành sứ mệnh tham gia và kiến tạo khung pháp lý toàn cầu.

Ảnh minh họa. Nguồn: Internet

Từ thích ứng đến làm chủ: Hành trình dẫn tới Công ước Hà Nội

Cuối năm 2024, Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác lập một định hướng căn bản: chuyển đổi số không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà là động lực then chốt để phát triển lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện quan hệ sản xuất và đổi mới phương thức quản trị quốc gia. Nghị quyết đặt ra một nhiệm vụ quan trọng cho ngành ngoại giao. Đó là chủ động và tích cực tham gia xây dựng các quy tắc, tiêu chuẩn quốc tế về những công nghệ mới đang định hình tương lai thế giới.

Chín tháng sau, ngành Ngoại giao đã đưa ra câu trả lời thuyết phục bằng việc Chính phủ ban hành Nghị quyết 292/NQ-CP, chính thức xác định Ngoại giao số là một trong những trụ cột chiến lược. Đáng chú ý, ngoại giao số không chỉ dừng ở việc số hóa quy trình hay tăng cường họp trực tuyến mà là một cuộc chuyển đổi toàn diện về tư duy, tổ chức và phương thức triển khai. Chính sự chuyển đổi này đã đưa ngành bước từ trạng thái thích ứng công nghệ sang chủ động tham gia tạo lập các quy tắc cho không gian mạng. Nếu Nghị quyết 292 là lộ trình thì Công ước Hà Nội chính là cột mốc đánh dấu bước chuyển từ tư duy sang hành động của Việt Nam.

Tháng 10/2025, Hà Nội trở thành tâm điểm của cộng đồng quốc tế khi Lễ mở ký Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng diễn ra tại Thủ đô. Đây không chỉ là sự kiện ngoại giao nổi bật của năm mà còn đánh dấu lần đầu tiên một địa danh của Việt Nam được đặt cho một văn kiện pháp lý toàn cầu trong lĩnh vực an ninh mạng.

Từ rất sớm, Việt Nam đã nhìn thấy tính cấp thiết của một công cụ pháp lý chung để đối phó với tội phạm mạng - loại hình đe dọa an ninh ngày càng phức tạp với mọi quốc gia. Vì vậy, trong toàn bộ tám vòng đàm phán, đoàn Việt Nam đã tham gia với tinh thần chủ động, nhất quán và kiên trì bảo vệ các nguyên tắc cốt lõi làm nền tảng cho hợp tác quốc tế. Những nội dung liên quan đến tôn trọng chủ quyền, không can thiệp vào công việc nội bộ, cân bằng giữa yêu cầu đấu tranh tội phạm và các nghĩa vụ theo luật pháp quốc tế đều được Việt Nam thúc đẩy một cách bền bỉ, và nhiều đề xuất đã được ghi nhận trong bản Công ước cuối cùng.

Đáng chú ý, việc Hà Nội được chọn làm nơi mở ký không phải là kết quả của một lời mời thông thường, mà là thành quả của một chiến dịch vận động bài bản, kéo dài nhiều tháng, được triển khai đồng bộ tại nhiều diễn đàn và thủ đô trên thế giới, đặc biệt là những quốc gia có tiếng nói chi phối trong lĩnh vực công nghệ và an ninh mạng. Sự đồng thuận rộng rãi trong cộng đồng quốc tế đã thể hiện sự tin cậy đối với vai trò của Việt Nam và ghi nhận những nỗ lực không ngừng nghỉ của ta trong tiến trình đàm phán.

Với Công ước Hà Nội, lần đầu tiên một khung pháp lý thống nhất về phòng chống tội phạm mạng được thành lập, giúp các quốc gia phối hợp hiệu quả hơn trong điều tra, truy tố và chia sẻ chứng cứ điện tử. Đối với Việt Nam, Công ước mở ra một nền tảng quan trọng để củng cố an ninh mạng, bảo vệ chủ quyền số và xây dựng môi trường pháp lý minh bạch, ổn định cho phát triển kinh tế số. Thành công này góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trong quản trị số quốc tế, khẳng định hình ảnh của một quốc gia tích cực, có trách nhiệm và ngày càng tự tin trong các vấn đề toàn cầu.

Bài toán đặt ra cho ngoại giao số

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đáng tự hào, hành trình kiến tạo luật chơi quốc tế của Việt Nam trên không gian số vẫn đối mặt với nhiều thách thức không thể xem nhẹ. Những thách thức này không chỉ xuất phát từ sự thay đổi nhanh của công nghệ mà còn đến từ yêu cầu quản trị, năng lực thể chế và vị trí địa chính trị của Việt Nam trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt.

Một trong những thách thức lớn nhất là khoảng cách công nghệ. Việt Nam đã đạt nhiều tiến bộ nhưng vẫn phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài trong các lĩnh vực then chốt như an ninh mạng, phân tích dữ liệu, điều tra số và trí tuệ nhân tạo. Sự phụ thuộc này đặt ra yêu cầu phải đẩy nhanh quá trình tự chủ về công nghệ, đầu tư nghiên cứu và hình thành hệ sinh thái an ninh mạng đủ mạnh để hỗ trợ thực thi các cam kết quốc tế.

Bối cảnh cạnh tranh quốc tế cũng tạo ra sức ép không nhỏ. Các cường quốc đang thúc đẩy những mô hình quản trị không gian số khác nhau, phản ánh lợi ích chiến lược riêng. Việt Nam cần duy trì sự cân bằng khéo léo giữa các bên, đồng thời giữ vững nguyên tắc độc lập và bảo vệ lợi ích quốc gia. Việc tham gia Công ước Hà Nội mở ra cơ hội nhưng cũng đặt Việt Nam vào vị trí cần thể hiện năng lực điều phối, dẫn dắt và giữ vững lập trường trong các diễn đàn quốc tế.

Một thách thức khác là quá trình thực thi Công ước Hà Nội. Văn kiện đã được thông qua nhưng hiệu quả thực sự chỉ đến khi các cam kết được triển khai thành hành động cụ thể. Việt Nam cần xây dựng năng lực thực thi, hoàn thiện pháp luật, tăng cường phối hợp liên ngành và nâng cao năng lực kỹ thuật của các cơ quan chức năng. Chỉ khi đó, Việt Nam mới không chỉ là nước ký kết mà còn là quốc gia có khả năng dẫn dắt thực thi Công ước trong khu vực.

Khát vọng Bính Ngọ

Năm Ất Tỵ khép lại với những dấu mốc đặc biệt của ngoại giao số Việt Nam. Sự kiện Liên hợp quốc thông qua Công ước Hà Nội và lần đầu tiên tên một địa danh của Việt Nam được đặt cho một điều ước quốc tế đã khẳng định vị thế ngày càng vững chắc của đất nước ta trong việc kiến tạo các khuôn khổ pháp lý toàn cầu. Đây cũng là kết quả của một năm kiên trì đổi mới, với nội lực công nghệ được tăng cường và hoạt động đối ngoại được triển khai đồng bộ, qua đó mở ra hướng đi mới cho tiến trình chuyển đổi số của quốc gia.

Bước sang năm Bính Ngọ, năm mang ý nghĩa của sự bứt phá và chuyển động mạnh mẽ, Việt Nam tiếp tục khẳng định quyết tâm xây dựng một không gian mạng an toàn, nhân văn và bền vững, nơi các giá trị hợp tác, tin cậy và phát triển được đặt ở vị trí trung tâm. Đó không chỉ là sự tiếp nối thành tựu, mà còn là khát vọng và trách nhiệm của một quốc gia đang vươn mình mạnh mẽ trong kỷ nguyên số, sẵn sàng đóng góp tích cực cho hòa bình, ổn định và thịnh vượng chung của thế giới.

Phạm Trâm