Ngày 27/2/2026 Trường Phổ thông Song ngữ Liên cấp Wellspring Hanoi phối hợp Công ty TNHH Đầu tư Công nghệ và Giáo dục Kỷ Nguyên Số tổ chức hội thảo “Hướng dẫn triển khai nội dung giáo dục trí tuệ nhân tạo cho học sinh phổ thông”.

Giáo dục phải đi trước công nghệ: Kiến tạo công dân số có chiều sâu

TS. Nguyễn Vĩnh Sơn - Tổng Hiệu trưởng Trường phổ thông Liên cấp Song ngữ Quốc tế Wellspring Hanoi.

Phát biểu khai mạc hội thảo, TS. Nguyễn Vĩnh Sơn - Tổng Hiệu trưởng Trường phổ thông Liên cấp Song ngữ Quốc tế Wellspring Hanoi nhận định, thế giới trong hai năm gần đây đang chuyển động với tốc độ chưa từng có dưới tác động của trí tuệ nhân tạo (AI). Công nghệ này không còn là một xu hướng riêng lẻ, mà đã trở thành hạ tầng nền tảng, ảnh hưởng trực tiếp đến kinh tế, xã hội và thị trường lao động.

Theo ông, trong khi các quốc gia đang khẩn trương hoàn thiện khung pháp lý quản trị AI và doanh nghiệp tái cấu trúc mô hình vận hành để thích ứng, giáo dục đứng trước yêu cầu cấp bách hơn: chuẩn bị năng lực cho thế hệ tương lai.

“Kiến tạo công dân số không chỉ dừng ở việc dạy học sinh sử dụng công cụ AI. Nếu giáo dục chỉ dạy thao tác kỹ thuật, chúng ta sẽ tạo ra một thế hệ phụ thuộc vào công nghệ thay vì làm chủ công nghệ”, TS. Nguyễn Vĩnh Sơn nhấn mạnh.

Ông cho rằng trọng tâm của giáo dục trong kỷ nguyên AI phải là phát triển năng lực tư duy phản biện, khả năng kiểm chứng thông tin và ý thức đạo đức khi tương tác với hệ thống thông minh. AI có thể xử lý dữ liệu nhanh hơn con người, nhưng nếu con người không sâu sắc và tỉnh táo hơn, công nghệ có thể làm suy giảm tư duy thay vì nâng cao giá trị.

Từ thực tiễn triển khai tại nhà trường, TS. Nguyễn Vĩnh Sơn cho rằng vấn đề không nằm ở câu hỏi “cấm hay cho phép” học sinh sử dụng AI, mà ở cách thiết kế môi trường học tập. Nhà trường cần giúp học sinh hiểu cách AI vận hành, nhận diện giới hạn của hệ thống và xác định rõ trách nhiệm của người sử dụng.

“Giáo dục không thể chạy theo công nghệ. Giáo dục phải đi trước để định hướng và dẫn dắt, bảo đảm công nghệ phục vụ con người chứ không chi phối con người”, ông khẳng định.

Theo lãnh đạo Wellspring Hanoi, trong kỷ nguyên AI, việc trang bị kỹ năng công nghệ là cần thiết, nhưng chưa đủ. Điều cốt lõi là hình thành năng lực tư duy độc lập, khả năng đánh giá thông tin đa chiều và trách nhiệm với mỗi hành động trong không gian số. Đây mới là nền tảng để xây dựng thế hệ công dân số có chiều sâu và đủ năng lực cạnh tranh trong xã hội số.

Từ "dùng AI" đến "làm chủ AI": Chuyển đổi cách dạy, cách học trong phổ thông"

TS. Lê Anh Vinh - Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam.

Trong phần tham luận, TS. Lê Anh Vinh - Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam nhận định, không chỉ dừng lại ở câu hỏi “Có nên đưa AI vào nhà trường hay không?”, mà đi thẳng vào vấn đề cốt lõi: Nếu không triển khai bài bản ngay từ phổ thông, chúng ta sẽ bỏ lỡ cơ hội chuẩn bị năng lực cạnh tranh cho thế hệ tương lai.

Theo ông, AI đã vượt qua giai đoạn công nghệ thử nghiệm để trở thành hạ tầng nền tảng của xã hội số. Từ quản trị đô thị, y tế, tài chính đến giáo dục, AI đang tái định hình phương thức vận hành. Vì vậy, giáo dục phổ thông không thể đứng ngoài cuộc. TS. Lê Anh Vinh nhấn mạnh ba trụ cột khi triển khai giáo dục AI:

Thứ nhất, trang bị năng lực nền tảng về AI (AI literacy).Học sinh không chỉ biết sử dụng công cụ, mà cần hiểu bản chất dữ liệu, thuật toán, mô hình học máy và giới hạn của hệ thống. Nếu không có hiểu biết nền tảng, người học dễ rơi vào trạng thái “tin tưởng mù quáng” trước các kết quả do AI tạo ra.

Thứ hai, đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá.Khi AI có thể tạo ra lời giải hoàn chỉnh trong vài giây, việc kiểm tra sản phẩm cuối cùng không còn đủ ý nghĩa. Giáo dục cần chuyển trọng tâm sang đánh giá quá trình tư duy, cách học sinh đặt câu hỏi, lập luận và phản biện. Theo ông, đây là bước chuyển từ “dạy để biết” sang “dạy để tư duy”.

Thứ ba, gắn giáo dục AI với chiến lược nguồn nhân lực quốc gia.Việt Nam đang trong giai đoạn dân số vàng. Nếu không sớm chuẩn bị lực lượng lao động có năng lực AI, cơ hội bứt phá trong kinh tế số sẽ bị thu hẹp. Giáo dục phổ thông vì thế là nền tảng cho cả hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong tương lai.

TS. Lê Anh Vinh cũng thẳng thắn cho rằng, không nên nhìn AI dưới góc độ “cấm hay cho phép”. Thay vì tìm cách kiểm soát bằng rào cản kỹ thuật, nhà trường cần thiết kế môi trường học tập phù hợp, trong đó AI trở thành công cụ hỗ trợ phát triển tư duy, chứ không thay thế tư duy.

Một điểm đáng chú ý trong tham luận là yêu cầu xây dựng khung năng lực AI theo từng cấp học, bảo đảm tính đồng bộ, liên thông và phù hợp tâm sinh lý học sinh. Theo đó, học sinh tiểu học làm quen qua trải nghiệm; trung học cơ sở tiếp cận dữ liệu và thuật toán cơ bản; trung học phổ thông phát triển năng lực thiết kế và cải tiến hệ thống AI thông qua dự án.

TS. Kiều Phương Thùy - Giảng viên chính Khoa Công nghệ thông tin, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội.

Đồng quan điểm nhưng tiếp cận ở tầng triển khai cụ thể, TS. Kiều Phương Thùy - Giảng viên chính Khoa Công nghệ thông tin, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội đưa ra thực tế khảo sát tại các trường học: 100% giáo viên mong muốn học sinh biết sử dụng AI như công cụ hỗ trợ học tập, nhưng chỉ khoảng một phần ba quan tâm đến việc dạy học sinh thiết kế và huấn luyện hệ thống AI.

Theo TS. Kiều Phương Thùy, đây chính là khoảng trống cần được lấp đầy. Nếu chỉ dạy học sinh “đi thang máy” bằng AI để đến đích nhanh hơn, các em sẽ mất đi quá trình “leo núi” tức quá trình hình thành tư duy. Vì vậy, chương trình giáo dục AI cần xây dựng trên bốn trụ cột: hiểu biết về AI; sử dụng và đánh giá AI; giải quyết vấn đề với AI; và đạo đức, pháp luật trong môi trường số.

Chương trình được thiết kế đồng tâm xoắn ốc, phát triển liên tục qua các cấp học. Không chỉ dừng ở việc sử dụng công cụ, học sinh được tiếp cận dữ liệu, thuật toán, mô hình học máy và tư duy thiết kế hệ thống. Song song đó là các nội dung nhận diện ảo giác AI, deepfake, bảo mật dữ liệu và trách nhiệm khi sử dụng công nghệ.

Đáng chú ý, mô hình triển khai được xây dựng linh hoạt: có thể tích hợp vào môn Tin học, STEM, hoạt động giáo dục; tổ chức theo chuyên đề; hoặc phát triển thành câu lạc bộ chuyên sâu. Cách tiếp cận “may đo” này cho phép mỗi nhà trường lựa chọn lộ trình phù hợp, nhưng vẫn bám sát khung năng lực quốc gia.

Diễn giả cùng các thầy cô giáo của các trường trên địa bàn chụp ảnh lưu niệm.

Hội thảo tại Wellspring Hanoi không chỉ là một sự kiện chuyên môn, mà là bước chuyển từ định hướng chính sách sang thực hành cụ thể ở cấp cơ sở. Trong bối cảnh Bộ Giáo dục và Đào tạo thúc đẩy thí điểm giáo dục AI, vai trò của từng nhà trường, từng giáo viên trở nên quyết định.

AI sẽ tiếp tục phát triển với tốc độ nhanh hơn mọi dự báo. Nhưng tương lai của giáo dục không phụ thuộc vào việc công nghệ mạnh đến đâu, mà phụ thuộc vào cách chúng ta chuẩn bị cho học sinh khả năng tư duy độc lập, trách nhiệm và năng lực làm chủ công nghệ.

Thu Uyên