Định danh thật - "liều vaccine" chống tài khoản ảo và lừa đảo công nghệ cao

Việc nghiên cứu tích hợp nền tảng mạng xã hội với hệ thống định danh điện tử quốc gia được đặt ra trong bối cảnh các vụ lừa đảo trực tuyến, giả mạo cơ quan nhà nước, deepfake và chiếm đoạt tài khoản gia tăng mạnh trong hai năm gần đây. Các chuyên gia an ninh mạng nhận định, điểm yếu lớn nhất của môi trường mạng hiện nay chính là tình trạng tài khoản ẩn danh, khó truy vết và thiếu cơ chế xác thực đồng bộ.

Ảnh minh họa. Nguồn Internet.

Hệ thống định danh điện tử quốc gia VNeID do Bộ Công an triển khai đang từng bước mở rộng từ dịch vụ hành chính công sang các tiện ích dân sinh như ngân hàng, bảo hiểm, giáo dục, y tế. Sắp tới, nếu được kết nối với nền tảng mạng xã hội, đây sẽ là bước chuyển từ “định danh hành chính” sang “định danh không gian số”.

Khi tài khoản mạng xã hội gắn với định danh thật, khả năng mạo danh cán bộ nhà nước, doanh nghiệp hoặc cá nhân sẽ bị thu hẹp đáng kể. Các hành vi lừa đảo đầu tư, giả danh cơ quan điều tra, giả mạo người thân qua deepfake video hoặc voice cloning sẽ khó thực hiện nếu phải xác thực danh tính bằng hệ thống định danh quốc gia.

Ngoài ra, việc tích hợp có thể triển khai theo nhiều mức độ: xác thực một lần (Single Sign-On), xác thực nâng cao đối với tài khoản có lượng người theo dõi lớn, hoặc bắt buộc xác thực đối với các hoạt động quảng cáo, livestream bán hàng, gây quỹ. Đây là những khu vực tiềm ẩn rủi ro cao về lừa đảo và thao túng thông tin.

Quan trọng hơn, định danh thật giúp nâng cao trách nhiệm pháp lý của người sử dụng. Trong bối cảnh Luật An ninh mạng sửa đổi sẽ có hiệu lực từ 1/7/2026, yêu cầu truy xuất nguồn gốc tài khoản, xử lý hành vi phát tán tin giả, kích động, lừa đảo trên không gian mạng sẽ được thực thi hiệu quả hơn nếu có nền tảng định danh đồng bộ.

Từ quản lý hành chính sang kiến tạo chủ quyền số

Việc nghiên cứu tích hợp mạng xã hội với định danh điện tử quốc gia là bước dịch chuyển quan trọng trong tư duy quản trị số: từ phản ứng xử lý sự cố sang phòng ngừa rủi ro dựa trên hạ tầng dữ liệu và danh tính số.

Trong nhiều năm qua, Việt Nam đã xây dựng cơ sở dữ liệu dân cư quy mô lớn, tạo nền tảng cho chính phủ số và kinh tế số. Khi danh tính số được sử dụng xuyên suốt trong giao dịch ngân hàng, thương mại điện tử, ký hợp đồng điện tử và dịch vụ công, việc mở rộng sang môi trường mạng xã hội là bước đi logic nhằm bảo đảm tính liên thông của hệ sinh thái số quốc gia.

Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là cân bằng giữa an ninh và quyền riêng tư. Việc xác thực danh tính cần đi kèm cơ chế bảo vệ dữ liệu cá nhân, phân quyền truy cập chặt chẽ và mã hóa ở cấp độ cao. Hệ thống chỉ nên xác nhận “đã định danh hợp lệ” thay vì chia sẻ toàn bộ thông tin cá nhân. Đây là nguyên tắc cốt lõi để bảo đảm quyền riêng tư theo các chuẩn mực bảo vệ dữ liệu hiện đại.

Về việc tích hợp định danh quốc gia có thể tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh hơn. Các doanh nghiệp quảng cáo, thương mại điện tử, fintech sẽ giảm thiểu rủi ro gian lận, tài khoản ảo và thao túng lượt tương tác. Đồng thời, đây cũng là cơ hội cho các doanh nghiệp an ninh mạng trong nước phát triển giải pháp xác thực số, quản trị danh tính, hệ thống phát hiện bất thường dựa trên AI.

Nếu tích hợp mạng xã hội với VNeID được triển khai thận trọng, có lộ trình và thí điểm từng bước, mô hình này có thể giúp Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu xây dựng không gian mạng an toàn, lành mạnh và có trách nhiệm. Trong bối cảnh chuyển đổi số đang đi vào chiều sâu, không gian mạng không còn là “vùng xám” mà trở thành hạ tầng chiến lược của nền kinh tế.

Việc gắn mạng xã hội với định danh số quốc gia là bước đi nhằm xác lập trật tự số mới, nơi mỗi công dân có một danh tính số duy nhất, được bảo vệ và được chịu trách nhiệm trong toàn bộ hoạt động trực tuyến.

Trong kỷ nguyên AI và dữ liệu lớn, an ninh mạng không còn dừng ở tường lửa hay phần mềm chống virus. Trụ cột cốt lõi chính là danh tính số và niềm tin số. Và chính từ những bước đi như tích hợp VNeID với mạng xã hội, Việt Nam đang từng bước xây dựng nền tảng cho chủ quyền số vững chắc trong giai đoạn 2026 - 2030.

Thu Uyên