Chuyển dổi số ngân hàng: Cơ hội lớn đi cùng bảo đảm an ninh mạng

Năm 2025 ghi nhận những kết quả nổi bật trong hoạt động chuyển đổi số của ngành Ngân hàng. Đến cuối năm 2025, hơn 87% người trưởng thành tại Việt Nam đã sở hữu tài khoản thanh toán; tại nhiều ngân hàng thương mại, tỷ lệ giao dịch trên kênh số đạt tới 90%, tỷ lệ các quyết định giải ngân khoản vay nhỏ lẻ, vay tiêu dùng được thực hiện theo hướng số hóa, tự động có thể đạt tới 42.7%.

Cùng với đó, thanh toán không dùng tiền mặt tiếp tục tăng trưởng mạnh: so với năm 2024, năm 2025 tăng 42,21% về số lượng và 22,65% về giá trị, ước gấp khoảng 28 lần GDP. Đồng thời, các dịch vụ ngân hàng ngày càng được triển khai, tích hợp qua các nền tảng và tiện ích trực tuyến (như cho vay, tiền gửi, bảo lãnh…). Những con số này cho thấy, quá trình chuyển đổi số đã thực sự mang lại cho người dân, doanh nghiệp dịch vụ ngân hàng thuận tiện, an toàn và tin cậy. 

Chuyển đổi số ngành Ngân hàng thời gian qua đã có những bước tiến mạnh mẽ, mở rộng quy mô và phạm vi, đạt được nhiều kết quả tích cực.

Bên cạnh những thành tựu đạt được, ngành Ngân hàng đang phải đối mặt với các thách thức an ninh mạng ngày càng phức tạp và khó lường. Một mặt, gia tăng các hình thức tấn công có chủ đích nhằm xâm nhập hệ thống để chiếm đoạt dữ liệu và tài sản của tổ chức, đánh cắp dữ liệu khách hàng, chiếm quyền truy cập tài khoản/hệ thống, cài mã độc, mã hóa dữ liệu đòi tiền chuộc hoặc phá hoại hệ thống thông tin.

Mặt khác, các hành vi lừa đảo trực tuyến nhắm vào khách hàng vẫn còn diễn ra với nhiều thủ đoạn tinh vi, phức tạp. Đặc biệt, sự phát triển nhanh của công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) và Deepfake đang tạo ra công cụ mới cho tội phạm, cho phép tội phạm giả mạo khuôn mặt, giọng nói để vượt qua các hàng rào xác thực sinh trắc học thông thường. 

Quan điểm xuyên suốt của Ngân hàng Nhà nước trong giai đoạn vừa qua cũng như trong thời gian tới là lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm và an toàn thông tin, an ninh mạng là yếu tố then chốt, xuyên suốt, không thể tách rời trong quá trình chuyển đổi số ngành Ngân hàng.

Từ sản phẩm, phần mềm, hệ thống thông tin đến quy trình triển khai, tất cả đều phải bảo đảm an toàn, an ninh ngay từ giai đoạn thiết kế và trong suốt quá trình vận hành, nhằm bảo vệ lợi ích hợp pháp của khách hàng, đồng thời bảo đảm sự phát triển bền vững và hiệu quả 2 của toàn hệ thống ngân hàng Việt Nam. Ngành Ngân hàng đã triển khai đồng bộ các giải pháp từ hoàn thiện khuôn khổ pháp lý đến ứng dụng công nghệ nhằm bảo đảm an toàn hệ thống ngân hàng. 

Ông Phạm Tiến Dũng - Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN), Phó Chủ tịch Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, tại Hội nghị sơ kết công tác 6 tháng đầu năm 2025 Hiệp hội An ninh mạng quốc gia (NCA) tổ chức.

Về mặt pháp lý, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về an toàn, an ninh mạng trong hoạt động ngân hàng ngày càng được hoàn thiện, qua đó tạo cơ sở để ngành Ngân hàng chủ động ứng phó với các rủi ro mới, đặc biệt là xu hướng tấn công có chủ đích nhằm chiếm đoạt dữ liệu, tài sản hoặc phá hoại, gây gián đoạn các hệ thống thông tin. Trên cơ sở yêu cầu bảo đảm vận hành an toàn, liên tục đối với các hệ thống trọng yếu, NHNN đã ban hành và cập nhật các quy định về an toàn hệ thống thông tin trong ngành, trong đó nổi bật là các văn bản như Thông tư 09/2020/TT-NHNN, Thông tư 50/2024/TT-NHNN, Thông tư 77/2025/TT NHNN… nhằm chuẩn hóa yêu cầu bảo đảm an toàn hệ thống thông tin theo cấp độ, yêu cầu an toàn, bảo mật khi cung cấp dịch vụ trực tuyến trong ngành Ngân hàng.

Đồng thời, NHNN cũng đã ban hành, sửa đổi, bổ sung các Thông tư hướng dẫn Nghị định 52/2024/NĐ-CP về thanh toán không dùng tiền mặt. Trong đó, nổi bật là việc quy định bắt buộc khách hàng chỉ được rút tiền, thực hiện giao dịch thanh toán bằng phương tiện điện tử khi đã hoàn thành việc đối chiếu khớp đúng giấy tờ tùy thân và thông tin sinh trắc học; yêu cầu khớp đúng thông tin sinh trắc học khi thực hiện các giao dịch giá trị cao đã phát huy hiệu quả thực tế trong việc phòng chống gian lận, lừa đảo trực tuyến. 

Về các giải pháp kỹ thuật, năm 2025 là giai đoạn tăng tốc củng cố chất lượng dữ liệu nhằm hạn chế gian lận giao dịch trên môi trường số. Ngành Ngân hàng đã phối hợp với Bộ Công an triển khai có hiệu quả Đề án 06 để làm sạch dữ liệu quy mô lớn. Tính đến cuối năm 2025, các tổ chức tín dụng, trung gian thanh toán đã hoàn thành đối chiếu sinh trắc học, làm sạch hơn 143 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân và hơn 1,5 triệu hồ sơ khách hàng tổ chức thông qua CCCD gắn chip hoặc ứng dụng VNeID (tương đương trên 100% số lượng tài khoản phát sinh giao dịch trên kênh số).

Ngân hàng Nhà nước đã đối soát khoảng 57 triệu hồ sơ khách hàng trong cơ sở dữ liệu thông tin tín dụng quốc gia; đồng thời làm sạch toàn bộ 154 triệu tài khoản và 36 triệu hồ sơ khách hàng trong cơ sở dữ liệu phòng, chống rửa tiền, tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Bên cạnh đó, các tổ chức tín dụng cũng thực hiện triển khai các giải pháp rà soát, đối chiếu số điện thoại của khách hàng đăng ký sử dụng trong giao dịch điện tử để bảo đảm số điện thoại là chính chủ và khớp với thông tin chủ tài khoản. Việc chuẩn hóa dữ liệu không chỉ nâng chất lượng quản trị, mà còn trực tiếp góp phần loại bỏ tài khoản ảo, qua đó góp phần làm giảm hơn 59% số vụ việc lừa đảo trong thanh toán so với năm 2024, thu hẹp kẽ hở và tăng khả năng bảo vệ khách hàng.

Đặc biệt, trong năm 2025 NHNN đã đưa vào vận hành hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro gian lận (SIMO), hệ thống đã trở thành công cụ đắc lực trong việc chia sẻ thông tin rủi ro giữa các tổ chức tín dụng. Đến 3 ngày 15/01/2026, hệ thống này đã kết nối 149 đơn vị, ghi nhận hơn 600.000 bản ghi tài khoản nghi ngờ, hỗ trợ cảnh báo cho hơn 2,68 triệu lượt khách hàng, trong đó có hơn 850 nghìn lượt khách hàng đã tạm dừng/hủy bỏ giao dịch sau khi nhận cảnh báo với tổng số tiền giao dịch tương ứng là hơn 3,29 nghìn tỷ đồng.

Ngành Ngân hàng cũng đã phối hợp với các cơ quan báo chí thực hiện hàng loạt các tin, bài, phóng sự truyền hình hoặc tổ chức các chương trình, sự kiện trong đó có nội dung phổ biến kiến thức, hướng dẫn người dân, doanh nghiệp hiểu rõ và sử dụng các sản phẩm, dịch vụ ngân hàng trên nền tảng số một cách an toàn, đúng quy định pháp luật; đồng thời tuyên truyền, nâng cao nhận thức, cảnh giác của người dân về những rủi ro an ninh, an toàn thông tin, các thủ đoạn, hành vi tội phạm, lừa đảo phổ biến mới xuất hiện liên quan đến hoạt động ngân hàng. 

Bên cạnh đó, hàng năm, NHNN (Cục CNTT) đã phối hợp với Bộ Công an (Cục A05) tổ chức các đoàn kiểm tra chuyên đề công tác đảm bảo an ninh, an toàn thông tin để kịp thời chấn chỉnh, chỉ đạo các tổ chức tín dụng, trung gian thanh toán nâng cao công tác bảo đảm an ninh, an toàn thông tin. 

Tổng thể, kết quả năm 2025 cho thấy “Niềm tin số” được hình thành không chỉ từ sự phát triển dịch vụ, mà từ nền tảng dữ liệu sạch hơn, cơ chế giám sát tốt hơn và công tác bảo đảm an toàn, an ninh mạng được tăng cường. 

Hợp lực nhà nước - doanh nghiệp - người dân trong xây dựng niềm tin số

Để xây dựng một không gian mạng an toàn cho tài chính số, Ngân hàng Nhà nước xác định cần có sự hợp lực chặt chẽ giữa ba chủ thể: Nhà nước, Doanh nghiệp và Người dân. 

Về phía Nhà nước, Ngân hàng Nhà nước tiếp tục thực hiện vai trò kiến tạo, duy trì hành lang pháp lý và cơ chế giám sát chặt chẽ trong công tác bảo đảm an ninh, an toàn thông tin ngành Ngân hàng. Ngoài ra, sự phối hợp giữa Ngân hàng Nhà nước, Bộ Công an, Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia, các đơn vị, tổ chức có liên quan sẽ tiếp tục được đẩy mạnh để chia sẻ thông tin và ứng phó kịp thời sự cố xảy ra. 

Đối với các tổ chức tín dụng và trung gian thanh toán, yêu cầu đặt ra là phải chuyển đổi tư duy từ phòng vệ thụ động sang chủ động dự báo ngăn chặn rủi ro; phân bổ nguồn lực tương xứng cho an ninh mạng, thúc đẩy ứng dụng công nghệ mới, đặc biệt là AI, để nâng cao năng lực phòng vệ. Các tổ chức tín dụng và trung gian thanh toán cũng cần chủ động thiết lập, duy trì cơ chế phối hợp thường xuyên, chặt chẽ với các đơn vị chuyên trách về an ninh mạng trong và ngoài ngành để hỗ trợ giám sát, điều tra và xử lý sự cố phát sinh (nếu có). 

Về phía người dân, việc nâng cao nhận thức và kỹ năng an toàn thông tin là yếu tố không thể thiếu. "Niềm tin số" chỉ có thể bền vững khi được xây dựng trên nền tảng của sự hiểu biết và cảnh giác. Mỗi người dân khi tham gia vào hệ sinh thái số cần trang bị kiến thức để tự bảo vệ mình trước các thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi. 

Bước sang năm 2026, với nền tảng hạ tầng công nghệ đang dần được củng cố và hành lang pháp lý ngày càng hoàn thiện, ngành Ngân hàng kiên định mục tiêu phát triển hệ sinh thái số an toàn, lành mạnh, góp phần vào sự thịnh vượng chung của nền kinh tế đất nước.

Đ/c Phạm Tiến Dũng Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam -  

Phó Chủ tịch Hiệp hội An ninh mạng quốc gia