Khi thanh toán không dùng tiền mặt lên ngôi

Theo thông tin từ Cổng thông tin điện tử Ngân hàng Nhà nước, tại hội nghị ngày 31/12/2025 về triển khai nhiệm vụ ngân hàng năm 2026, trong 11 tháng năm 2025, hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt của Việt Nam tăng trưởng khá so với cùng kỳ năm 2024, giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt tăng 42,34% về số lượng và 22,59% về giá trị.

Giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt trong 11 tháng của năm 2025 đã tăng 42,34% về số lượng và 22,59% về giá trị. Trong đó, giao dịch thanh toán qua kênh Internet tăng tương ứng 52,91% về số lượng và 36,25% về giá trị; giao dịch qua kênh điện thoại di động tăng tương ứng 36,48% và 20,48%; giao dịch qua QR Code tăng 54,45% về số lượng và 141,02% về giá trị.

Số liệu của sở Công Thương thành phố Hà Nội cũng cho thấy, doanh số thương mại điện tử B2C - Giao dịch giữa các doanh nghiệp với người tiêu dùng, đến năm 2025 ước tính chiếm khoảng 14% so với tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng trên địa bàn Thành phố.

Các giao dịch mua hàng trên website, ứng dụng thương mại điện tử (TMĐT) có hóa đơn điện tử ước đạt 70%; website TMĐT có tích hợp chức năng đặt hàng trực tuyến ước đạt 80%; tỷ lệ doanh nghiệp tiến hành hoạt động kinh doanh trên các sàn TMĐT bao gồm mạng xã hội có chức năng sàn giao dịch TMĐT, ước đạt 50% và tỷ lệ doanh nghiệp tham gia hoạt động TMĐT trên các ứng dụng di động ước đạt 40%.

Cũng theo thống kê từ Ngân hàng Nhà nước, đến nay, 87% người trưởng thành tại Việt Nam đã có tài khoản ngân hàng. Con số này cho thấy, nhu cầu thanh toán không dùng tiền mặt của người dân đang gia tăng mạnh mẽ và mang tính phổ cập. Điều đó cũng phản ánh rõ sự dịch chuyển trong thói quen chi tiêu, khi thanh toán điện tử dần trở thành lựa chọn thường nhật của người dùng hiện giờ.

Ảnh minh họa. Nguồn: Internet

Chi tiêu số: Tiện lợi đi cùng rủi ro nếu mất kiểm soát

Tuy nhiên, đối với người dùng cá nhân, trong bối cảnh giao dịch số tăng nhanh cả về tần suất lẫn phạm vi, chi tiêu không tiền mặt rất có thể lại trở thành một “con dao hai lưỡi”: nhiều tiện ích, nhưng cũng đặt ra bài toán về quản lý tài chính cá nhân và an toàn thông tin cho chính người dùng cá nhân.

Sự phổ biến của ngân hàng số, ví điện tử, thẻ tín dụng và các mô hình “mua trước - trả sau” đã làm thay đổi sâu sắc thói quen tài chính của người dùng. Không còn sử dụng nhiều tiền mặt khiến việc chi tiêu diễn ra nhanh, gọn và đôi khi chính điều đó lại khiến mỗi chúng ta thiếu sự cân nhắc cần thiết.

Đã vậy, người tiêu dùng hiện nay không chỉ thanh toán không tiền mặt, mà còn sống trong một môi trường luôn sẵn sàng kích thích chi tiêu. Các khoản chi nhỏ nhưng lặp lại - một ly nước ép hay một tách cà phê mỗi sáng, phí giao đồ ăn, đăng ký nền tảng giải trí…, khi cộng dồn có thể chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi tiêu hàng tháng. Tuy nhiên, do bị phân mảnh trên nhiều nền tảng thanh toán khác nhau, người dùng rất khó hình dung đầy đủ bức tranh tài chính cá nhân nếu chỉ dựa vào trí nhớ hoặc những sao kê rời rạc.

“Phanh hãm” cần thiết khi chi tiêu số quá dễ dàng

Theo các chuyên gia tài chính, việc khó có thể kiểm soát chi tiêu không dùng tiền mặt lại là “khoảng trống quản lý” mà các ứng dụng tài chính cá nhân được phát triển để lấp đầy. Khác với cách ghi chép thủ công truyền thống, các app tài chính cá nhân hoạt động giúp người dùng cá nhân theo dõi, phân tích và điều chỉnh chi tiêu theo thời gian thực.

Thông qua việc ghi nhận tự động hoặc bán tự động các khoản thu - chi, app tài chính cho phép: Tổng hợp chi tiêu từ nhiều nguồn khác nhau; Phân loại chi phí theo nhóm (ăn uống, sinh hoạt, giải trí, học tập…); So sánh chi tiêu theo ngày, tuần, tháng và còn có thể đưa ra cảnh báo khi chi vượt ngân sách. Quan trọng hơn, dữ liệu trực quan hóa dưới dạng biểu đồ, báo cáo giúp người dùng nhìn thấy hành vi chi tiêu của chính mình, thay vì chỉ “cảm nhận” một cách mơ hồ.

Với người trẻ mới đi làm, app tài chính đóng vai trò như “người hướng dẫn” trong giai đoạn hình thành thói quen tiền bạc. Khi thu nhập còn hạn chế, việc lập ngân sách và theo dõi chi tiêu giúp tránh tình trạng chi tiêu theo cảm xúc, đồng thời tạo nền tảng cho tiết kiệm và đầu tư sau này. Không ít người chỉ nhận ra mình tiêu quá tay cho ăn uống hoặc mua sắm ngẫu hứng khi nhìn vào thống kê chi tiết trên ứng dụng.

Với các gia đình trẻ, nơi dòng tiền đến từ nhiều nguồn và chi cho nhiều mục đích khác nhau, app tài chính giúp minh bạch hóa chi tiêu chung, giảm mâu thuẫn và tăng khả năng lập kế hoạch dài hạn. Việc phân nhóm chi phí rõ ràng cho sinh hoạt, giáo dục, y tế hay dự phòng giúp các quyết định tài chính trở nên chủ động hơn, thay vì phản ứng bị động khi phát sinh chi phí lớn.

Với người dùng thường xuyên ví điện tử và thẻ tín dụng, app tài chính là công cụ kiểm soát rủi ro nợ cá nhân. Theo dõi dư nợ, hạn thanh toán và tỷ lệ sử dụng tín dụng giúp người dùng tránh trễ hạn, hạn chế lãi suất cao và duy trì điểm tín dụng lành mạnh trong hệ sinh thái tài chính số.

Quản lý tiền bằng dữ liệu: Vai trò mới của app tài chính cá nhân

Ảnh minh họa. Nguồn: Internet

Giá trị cốt lõi của app tài chính không chỉ nằm ở chức năng ghi nhận giao dịch, mà ở khả năng tác động đến hành vi người dùng. Khi các con số được thể hiện rõ ràng, người dùng dễ dàng nhận ra những “điểm nghẽn” trong chi tiêu và tự điều chỉnh.

Việc đặt mục tiêu tài chính - từ quỹ dự phòng khẩn cấp, mua nhà, du lịch đến học tập - trở nên khả thi hơn khi được chia nhỏ thành các mốc cụ thể và theo dõi tiến độ trên ứng dụng. Chính sự phản hồi liên tục từ dữ liệu giúp hình thành kỷ luật tài chính, yếu tố quan trọng nhất để đạt được sự ổn định lâu dài.

Trong bối cảnh dữ liệu cá nhân ngày càng có giá trị, yếu tố bảo mật và quyền riêng tư cần được đặt lên hàng đầu khi lựa chọn app tài chính. Một ứng dụng hiệu quả không chỉ cần dễ sử dụng, mà còn phải minh bạch trong việc thu thập và xử lý dữ liệu, tuân thủ các tiêu chuẩn bảo mật và không khai thác thông tin người dùng vượt quá mục đích quản lý tài chính. Bên cạnh đó, việc bắt đầu với những tính năng cơ bản, sử dụng đều đặn trong thời gian đủ dài sẽ mang lại hiệu quả rõ rệt hơn so với việc cài đặt nhiều ứng dụng nhưng không duy trì thói quen.

Có thể nói, việc chủ động tài chính trong thế giới số là điều rất quan trọng. Khi công nghệ số đã thay đổi cách con người kiếm tiền và tiêu tiền, app tài chính cá nhân không phải là giải pháp thay thế tư duy tài chính, mà là công cụ hỗ trợ để mỗi cá nhân đưa ra quyết định sáng suốt hơn. Bởi trên thực tế, không có một ứng dụng tài chính nào là “tốt nhất cho tất cả”, mà nó phụ thuộc lớn vào thói quen và nhu cầu của từng người dùng.

Phạm Lê Hiền Mai