Mở rộng khái niệm, bổ sung cơ chế mới và ưu tiên chuyển giao công nghệ

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ được thông qua thể hiện quyết tâm của Việt Nam trong việc thể chế hóa chủ trương của Đảng và Nhà nước về phát triển khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo. Luật lần này có nhiều nội dung sửa đổi toàn diện, tập trung xử lý các vấn đề lớn như làm rõ phạm vi điều chỉnh, nâng cao tính minh bạch và tăng cường kiểm soát trong hoạt động chuyển giao công nghệ, đồng thời thúc đẩy các lĩnh vực công nghệ tiên tiến phù hợp xu thế phát triển toàn cầu.

Một điểm nhấn quan trọng của Luật là việc bổ sung định nghĩa “công nghệ xanh” và “chuyển giao công nghệ không tiếp xúc”, hình thức chuyển giao qua môi trường điện tử hoặc môi trường số. Điều này phản ánh sự dịch chuyển của nền kinh tế sang mô hình số hóa toàn diện và sự tăng trưởng của các hoạt động hợp tác công nghệ trực tuyến.

Luật cũng mở rộng khái niệm chuyển giao công nghệ, nhấn mạnh yếu tố đổi mới sáng tạo và yêu cầu năng lực hấp thụ công nghệ của bên nhận. Việc bên nhận phải có khả năng tiếp nhận, vận hành, làm chủ và cải tiến công nghệ trở thành tiêu chí quan trọng nhằm tránh tình trạng phụ thuộc công nghệ và khuyến khích phát triển năng lực nội sinh.

Nhiều chính sách ưu tiên mới được đưa vào, đặc biệt khuyến khích chuyển giao công nghệ cao, công nghệ chiến lược, công nghệ tiên tiến, công nghệ xanh và công nghệ sạch từ nước ngoài vào Việt Nam; thúc đẩy lan tỏa công nghệ từ khu vực FDI sang doanh nghiệp trong nước; hỗ trợ hoạt động chuyển giao công nghệ tại vùng khó khăn, miền núi, hải đảo và trong nông nghiệp – nông thôn.

Kỳ họp thứ 10 Quốc hội Khóa XV thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ.

Đáng chú ý, Luật bổ sung khoản 5a Điều 3, nhấn mạnh ưu đãi đầu tư, thuế, đất đai và tín dụng cho các dự án FDI có hoạt động chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực hoặc phát triển năng lực nghiên cứu, thiết kế và chế tạo tại Việt Nam.

Lần đầu tiên, Luật đưa vào ba cơ chế mới nhằm tăng tính linh hoạt và giảm rủi ro khi doanh nghiệp áp dụng công nghệ mới, gồm: chuyển giao công nghệ tạm thời; chuyển giao công nghệ theo kết quả, hiệu quả; và thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) trong hoạt động chuyển giao công nghệ. Đây được xem là những công cụ hiện đại, phù hợp với mô hình quản lý đổi mới sáng tạo mà nhiều quốc gia tiên tiến áp dụng.

Tăng cường thẩm định, giám sát và hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới sáng 

Để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, Luật bổ sung nhiều quy định mới siết chặt quy trình thẩm định công nghệ trong các dự án đầu tư, đặc biệt là các công nghệ hạn chế chuyển giao hoặc có nguy cơ ảnh hưởng xấu đến môi trường. Trách nhiệm của UBND cấp tỉnh trong việc tiếp nhận, thẩm định và cấp phép chuyển giao công nghệ cũng được quy định rõ ràng hơn nhằm bảo đảm công tác quản lý thống nhất, minh bạch và kịp thời.

Luật yêu cầu tăng cường hoạt động kiểm tra, giám sát, đánh giá hiệu quả các dự án chuyển giao công nghệ có sử dụng ngân sách nhà nước. Đồng thời, Nhà nước khuyến khích công khai thông tin chuyển giao công nghệ trên nền tảng số thuộc hệ thống quản lý khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia, góp phần thúc đẩy minh bạch và lan tỏa công nghệ.

Trong nhóm giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp, Luật nhấn mạnh nhiều chính sách quan trọng như: hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ thông qua Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia và hệ thống các quỹ khoa học - công nghệ; Nhà nước đầu tư phát triển mạng lưới trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp và các tổ chức trung gian của thị trường khoa học - công nghệ. Luật cũng cho phép Nhà nước mua và phổ biến công nghệ phục vụ quốc phòng, an ninh hoặc mục đích công cộng, tăng khả năng ứng dụng công nghệ vào các nhiệm vụ quan trọng của quốc gia.

Theo quy định, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ có hiệu lực từ ngày 01/4/2026, ngoại trừ một số quy định về thủ tục chấp thuận và cấp phép chuyển giao công nghệ có hiệu lực ngay từ ngày Quốc hội thông qua. Các hợp đồng chuyển giao ký trước thời điểm Luật có hiệu lực vẫn tiếp tục thực hiện theo nội dung đã cam kết, chỉ áp dụng quy định mới khi có điều chỉnh hoặc gia hạn.

Luật mới được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý đồng bộ, hiện đại, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt trong giai đoạn chuyển đổi sang kinh tế số và hội nhập sâu rộng với kinh tế thế giới.

Thu Uyên (Tổng hợp)