Internet vận hành theo mô hình đa bên và hệ sinh thái bảy thành tố

Ông Nguyễn Trường Giang - quyền Giám đốc Trung tâm Internet Việt Nam (VNNIC).

Chia sẻ tại sự kiện Internet Day 2025, ông Nguyễn Trường Giang - quyền Giám đốc Trung tâm Internet Việt Nam (VNNIC) cho biết, Internet phát triển đã mang lại nhiều giá trị cho xã hội và cho phát triển kinh tế đất nước. Để nhìn nhận đầy đủ vấn đề an toàn và tin cậy của Internet, trước hết cần hệ thống lại bức tranh tổng thể của hệ sinh thái Internet.

Theo ông Nguyễn Trường Giang, Internet được vận hành dựa trên mô hình ba bên. Đây là một yếu tố mang tính nền tảng và đặc biệt quan trọng. Không một tổ chức nào, không một quốc gia nào có quyền can thiệp một cách áp đặt hay thiếu công bằng vào các hoạt động của Internet. Chính đặc điểm này giúp Internet tránh được các tác động tiêu cực hoặc có chủ đích từ bất kỳ đối tượng nào trong cộng đồng Internet, qua đó duy trì tính mở, trung lập và khả năng phát triển bền vững.

Ở góc độ hệ sinh thái, đại diện VNNIC dẫn lại mô hình được các tổ chức quốc tế sử dụng để mô tả Internet như một hệ sinh thái tập thể gồm bảy thành phần chính. Thành phần đầu tiên và có tính gốc rễ là hệ thống địa chỉ và tên miền. Đây là nền tảng để Internet có thể kết nối, hình thành mạng Internet toàn cầu. Internet có thể kết nối với nhau hay không phụ thuộc trực tiếp vào việc quản lý và vận hành hệ thống địa chỉ và tên miền. Nếu xảy ra vấn đề trong quản lý tên và địa chỉ, toàn bộ hoạt động của Internet sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng, tác động trực tiếp đến tính an toàn và độ tin cậy của Internet.

Thành phần thứ hai là các tiêu chuẩn phát triển. Các tiêu chuẩn này tạo ra những công nghệ, giải pháp và kỹ thuật cho phép kết nối các nền tảng hạ tầng và nền tảng ứng dụng với nhau. Định hướng chung của cộng đồng Internet là phát triển các tiêu chuẩn mở, nhằm bảo đảm mọi hệ thống, mọi ứng dụng và mọi cộng đồng có thể kết nối, tương tác với nhau. Nhiều tổ chức quốc tế lớn đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng và duy trì các tiêu chuẩn này.

Thành phần thứ ba là các tổ chức cung cấp dịch vụ và vận hành hạ tầng kết nối Internet. Đây là những doanh nghiệp cung cấp dịch vụ kết nối Internet, các nhà cung cấp dịch vụ trao đổi Internet, các hệ thống kết nối các hạ tầng Internet với nhau, trong đó có cả các hệ thống định hướng cho toàn bộ Internet. Đây là các thành tố then chốt để bảo đảm Internet vận hành liên tục.

Thành phần thứ tư là người dùng Internet. Người dùng bao gồm cá nhân, doanh nghiệp, tổ chức và các cơ quan sử dụng Internet để cung cấp dịch vụ hoặc để sử dụng dịch vụ. Chính các thành phần người dùng này đóng góp trực tiếp vào sự phát triển của Internet thông qua nhu cầu sử dụng ngày càng lớn, đa dạng và sâu rộng hơn.

Thứ năm, các trường đại học, viện nghiên cứu và các tổ chức quốc tế liên quan đến nghiên cứu, phát triển Internet là một thành tố quan trọng khác trong hệ sinh thái. Đây là lực lượng nghiên cứu, thử nghiệm và phát triển các công nghệ mới cho Internet.

Thành phần cuối cùng là các tổ chức liên quan đến Chính phủ, các tổ chức quốc tế, các diễn đàn và chính sách. Các chủ thể này xây dựng các cơ chế kết nối, liên kết và chia sẻ thông tin, góp phần định hình môi trường chính sách cho Internet phát triển.

Theo ông Nguyễn Trường Giang, nếu nhìn rõ sáu thành tố này và xác định được các vấn đề an toàn, tin cậy trong từng thành tố, thì Internet sẽ trở nên an toàn và đáng tin cậy hơn.

Hạ tầng Internet đa lớp và các rủi ro về an toàn, tin cậy

Từ góc độ kỹ thuật, ông Nguyễn Trường Giang phân tích Internet theo mô hình phân lớp, bao gồm các tầng hạ tầng vật lý, hạ tầng kết nối, hạ tầng cốt lõi, tài nguyên Internet, các nền tảng phân phối nội dung, dịch vụ và ứng dụng nội dung số. Trên mỗi tầng đều tồn tại các dịch vụ, ứng dụng, công cụ, giải pháp và thiết bị thiết yếu để hình thành và vận hành mạng Internet.

Ở tầng hạ tầng vật lý, Internet được xây dựng trên các kết nối như FTTH, 4G, 5G và các công nghệ trong tương lai, cùng với các kết nối cáp quang, kết nối phục vụ IoT. Đây là những yếu tố rất quan trọng, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ như sự cố tuyến quang, mất điện, lỗi điều hòa trung tâm dữ liệu, lỗi thiết bị.

Tầng hạ tầng kết nối bao gồm hệ thống chuyển tiếp, các tuyến cáp biển, các điểm trao đổi Internet (IX), hệ thống DNS và các giải pháp công nghệ phục vụ kết nối giữa các nền tảng ứng dụng. Tại tầng này, các rủi ro an toàn phổ biến là các cuộc tấn công mạng như DDoS, tấn công vào peering, transit, tấn công vào hoạt động kết nối Internet, cũng như sự phụ thuộc lớn vào kết nối Internet quốc tế.

Đối với hạ tầng cốt lõi, ông Giang nhấn mạnh rủi ro liên quan đến định tuyến. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng, bởi chỉ khi định tuyến an toàn thì các mạng Internet mới có thể kết nối và tương tác với nhau. Theo nghiên cứu và theo dõi của VNNIC, trong giai đoạn trước đây, Việt Nam ghi nhận hơn 1.000 sự cố tấn công định tuyến mỗi năm. Trước thực trạng này, VNNIC đã đề xuất và triển khai các giải pháp bảo vệ định tuyến cùng với các doanh nghiệp thành viên, trong đó có việc triển khai công nghệ RPKI từ rất sớm, khoảng từ năm 2020.

Đến năm 2023, tỷ lệ triển khai RPKI tại Việt Nam đã đạt khoảng 97%, và mục tiêu đến năm 2026 là bảo vệ 100% các vùng địa chỉ. Theo thống kê của VNNIC đến tháng 10/2025, số vụ tấn công định tuyến tại Việt Nam đã giảm tới 84%, cho thấy hiệu quả rõ rệt của việc đầu tư vào bảo vệ hạ tầng cốt lõi.

Bên cạnh đó, VNNIC cũng tập trung bảo vệ tài nguyên Internet, đặc biệt là tên miền và địa chỉ IP. Việc lợi dụng tên miền để lừa đảo, chiếm đoạt hoặc phục vụ các hoạt động xấu gây ảnh hưởng lớn đến các hoạt động cung cấp dịch vụ trên Internet. VNNIC đã triển khai các giải pháp xác thực danh tính người đăng ký tên miền, sử dụng các công cụ xác thực để xác định rõ ai là chủ thể đăng ký tên miền.

Khi xảy ra sự cố như tên miền bị chiếm đoạt hoặc bị lợi dụng, hệ thống sẽ nhanh chóng cảnh báo để người dùng biết và kiểm soát lại hoạt động cung cấp dịch vụ của mình. Đồng thời, VNNIC xây dựng các cơ chế huy động cộng đồng, cho phép người dùng phản ánh các vấn đề liên quan đến tên miền thông qua các hệ thống tiếp nhận thông tin, qua đó hỗ trợ xử lý kịp thời các hành vi vi phạm.

Một nội dung quan trọng khác được ông Nguyễn Trường Giang đề cập là việc ứng dụng AI/ML trong giám sát và làm sạch không gian tên miền. Các hệ thống này được sử dụng để quét, phát hiện các hoạt động bất thường của tên miền, nhằm ngăn chặn việc lợi dụng Internet cho các hành vi lừa đảo và vi phạm.

Theo ông Nguyễn Trường Giang, Internet chỉ thực sự an toàn và tin cậy khi các ứng dụng và nội dung số được xây dựng có trách nhiệm và khi cộng đồng cùng chia sẻ thông tin. An toàn Internet không phải là trách nhiệm của riêng một cơ quan hay một doanh nghiệp, mà là trách nhiệm chung của toàn bộ hệ sinh thái.

Thông điệp được đại diện VNNIC nhấn mạnh tại Internet Day là huy động hạ tầng và huy động cộng đồng. Internet là một hệ sinh thái đa lớp, chỉ an toàn, tin cậy và bền vững khi toàn bộ chuỗi từ hạ tầng vật lý, hạ tầng cốt lõi, tài nguyên Internet, dịch vụ cho tới nội dung số hoạt động đồng bộ và hiệu quả. Hạ tầng cốt lõi phải chắc chắn, tài nguyên Internet phải sạch, dịch vụ phải ổn định và nội dung phải đáng tin cậy.

Ngoài ra, ông Nguyễn Trường Giang kêu gọi cộng đồng cùng chung tay xây dựng một Internet Việt Nam an toàn và tin cậy. Theo ông, niềm tin Internet chính là tổng hòa của sức mạnh cộng đồng, được tạo dựng từ hạ tầng vững chắc, từ tài nguyên sạch, từ dịch vụ ổn định và từ nội dung có trách nhiệm. Đây là nền tảng để Internet Việt Nam phát triển bền vững trong dài hạn.

Thu Uyên