Theo ông Hồ Đức Thắng, Viện trưởng Viện Công nghệ số và Chuyển đổi số quốc gia, Việt Nam đang ở một “ngã ba lịch sử” của chuyển đổi số: hoặc phụ thuộc vào công nghệ đóng, hoặc làm chủ công nghệ thông qua công nghệ mở. Việt Nam, với khát vọng độc lập và tự cường, đã lựa chọn con đường thứ hai - con đường của AI mở và chủ quyền số quốc gia.

Ông nhấn mạnh rằng AI ngày nay đã trở thành hạ tầng trí tuệ của quốc gia, tương đương với điện, đường hay mạng internet. “Một đất nước không làm chủ hạ tầng trí tuệ, sẽ đánh mất chủ quyền số trong thế kỷ 21”, ông nói. Công nghệ mở cho phép Việt Nam tận dụng tri thức nhân loại, đồng thời phát triển những giá trị đặc trưng của riêng mình - từ dữ liệu tiếng Việt, ứng dụng mang bản sắc văn hóa Việt, đến trí tuệ sáng tạo của con người Việt Nam.

Theo ông Thắng, để hiện thực hóa tầm nhìn đó, cần xây dựng ba trụ cột: hạ tầng tính toán quốc gia “Make in Vietnam”; nền tảng dữ liệu mở để nuôi dưỡng AI Việt; và cộng đồng AI mở - “bộ óc tập thể của quốc gia” nơi nhà khoa học, kỹ sư, doanh nghiệp cùng nhau phát triển và chia sẻ tri thức.

Ông Thắng khẳng định: “Không có gì quan trọng hơn chủ quyền số”. Việc phát triển AI mở sẽ khai phóng tiềm năng sáng tạo của toàn dân, biến mỗi kỹ sư, doanh nghiệp, nhà nghiên cứu thành một phần trong sức mạnh trí tuệ Việt Nam.

Hệ sinh thái AI nguồn mở: Chìa khóa cho chủ quyền số và phát triển bền vững

Từ góc nhìn của PGS.TS. Ngô Hồng Sơn, Chủ tịch Câu lạc bộ Phần mềm tự do nguồn mở Việt Nam (VFOSSA), AI nguồn mở không chỉ là một lựa chọn công nghệ mà là hạ tầng công cộng của thời đại số - nền tảng giúp chính phủ, doanh nghiệp và người dân cùng phát triển. Ông cho rằng phần mềm nguồn mở là nền tảng tốt nhất để xây dựng hạ tầng số công (digital public infrastructure), bởi nó minh bạch, linh hoạt, giảm phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài và thúc đẩy sáng tạo trong nước.

Nhiều quốc gia đã chứng minh hiệu quả của công nghệ mở: Ấn Độ thành công với India Stack, Liên minh châu Âu thúc đẩy chiến lược chủ quyền số, Trung Quốc phát triển mạnh các nền tảng AI nguồn mở nội địa như DeepSeek hay OpenHarmony, và Hoa Kỳ duy trì vị thế dẫn đầu nhờ cộng đồng mã nguồn mở lớn mạnh.

Các chuyên gia thảo luận về AI và công nghệ số

Theo VFOSSA, để Việt Nam phát triển hệ sinh thái AI nguồn mở vững chắc, cần ba nhóm hành động trọng tâm:

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế và pháp lý, áp dụng nguyên tắc “public money, public code”, bảo đảm mọi sản phẩm sử dụng ngân sách công đều được chia sẻ mở.

Thứ hai, thúc đẩy đầu tư và chính sách khuyến khích, hỗ trợ các dự án R&D trọng điểm và yêu cầu công bố kết quả theo giấy phép mở.

Thứ ba, phát triển cộng đồng và tiêu chuẩn kỹ thuật, kết nối doanh nghiệp – viện – trường trong cùng một hệ sinh thái sáng tạo mở.

PGS.TS. Ngô Hồng Sơn nhấn mạnh: “Chiến lược dữ liệu mở - chuẩn mở - mã nguồn mở sẽ giúp Việt Nam xây dựng năng lực công nghệ nội sinh, đảm bảo chủ quyền số và tạo ra lợi thế cạnh tranh bằng dữ liệu Việt - bài toán Việt - giải pháp mở”.

Công nghệ mở và hệ sinh thái AI nguồn mở, theo các chuyên gia, chính là nền móng để Việt Nam chuyển mình từ quốc gia ứng dụng sang quốc gia sáng tạo công nghệ, góp phần hiện thực hóa khát vọng “Make in Vietnam” và phát triển bền vững trong kỷ nguyên Trí tuệ nhân tạo.

Đăng Khoa